ΑΦΙΕΡΩΜΑ ΣΤΟΝ ΚΩΣΤΑ ΑΞΕΛΟ ΣΤΟ ΕΝΤΕΥΚΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΑΝΟΙΞΗΣ, ΠΟΥ ΚΥΚΛΟΦΟΡΕΙ

Τεύχος 92, Ιανουάριος-Μάρτιος 2011, 176 σελ., 10 ευρώ

«Η σοβαρή και αναπόφευκτη ερώτηση “πώς να ζήσουμε;” απευθύνεται σε μας και μας αφορά ζωτικά, την ίδια στιγμή που μας διαφεύγει, όπως διαφεύγει κι από αυτήν την ίδια. Οι διάφορες απαντήσεις που της δίνονται δεν φαίνονται ισχυρές. Ήδη το να την θέτει κανείς είναι σημάδι μιας ορισμένης κόπωσης, μιας κάμψης των ζωτικών δυνάμεων. Εντούτοις, η καίρια αυτή ερώτηση είναι ακόμη ικανή να συγκλονίσει τα συνήθη και θανατηφόρα προφανή. Δεν αφήνεται να την τραβήξουμε ώς την άκρη της, ενώ ακόμη και οι αινιγματικές απαντήσεις τις οποίες προκαλεί παραμένουν ευρύτατα και βαθύτατα ανεπαρκείς. Ωστόσο, η ερώτηση επανέρχεται αδιάκοπα. Ακόμη κι αν έχουμε υπερβεί τις εντάσεις μιας αναμονής, τις εξεταστικές μορφές μιας ελπίδας, ανοίγει τον δρόμο της αυτή η διερώτηση στην καρδιά της ύπαρξης, που ουδέποτε είναι απομονωμένη αλλά που μαζί με το είναι των άλλων εμψυχώνει αυτό το οποίο υποδεικνύεται με το όνομα της ζωής, μ’ έναν τόσο προβληματικό όρο. Οι απαντήσεις και οι λύσεις χωλαίνουν αναπόφευκτα και αποσύρονται. Αυτή η απόσυρση, όμως, δεν είναι ένα τίποτα.»

Μια πασίγνωστη φωτογραφία। Από αριστερά: Μάρτιν Χάιντεγκερ, Κώστας Αξελός, Ζακ Λακάν, Ζαν Μπωφρέ, Ελφρίντε Χάιντεγκερ, Συλβί Μπατάιγ

Ουσιαστικός όπως πάντα και πιο επίκαιρος από ποτέ, ο λόγος του Κώστα Αξελού ηχεί διαυγής και ζωντανός, έναν χρόνο και κάτι από το βιολογικό τέλος του φορέα του, στις «Σελίδες για τον Κώστα Αξελό», στο νέο τεύχος του περιοδικού «Εντευκτήριο», που “ανοίγουν” με προδημοσίευση αποσπασμάτων από το τελευταίο βιβλίο του ΄Ελληνα στοχαστή, σε μετάφραση της Κατερίνας Δασκαλάκη. Το αφιέρωμα των 45 σελίδων συγκροτούν κείμενα του φιλόσοφου Ζαν Λωξερουά (που έχει γράψει πολλά δοκίμια και μελέτες για τον Αξελό), της διδάκτορος της φιλοσοφίας Σερβάν Ζολιβέ, του πεζογράφου και δοκιμιογράφου Φίλιππου Δ. Δρακονταειδή και της ιστορικού Στέλλας Μανέ. Ιδιαίτερη προσοχή διεκδικεί το εκτενές και αναλυτικό «Χρονολόγιο Κώστα Αξελού» [1924-2010], που συνέταξε με γνώση και ψύχραιμη ευαισθησία η Κατερίνα Δασκαλάκη, σύντροφος επί τρεις δεκαετίες του φιλοσόφου και μεταφράστρια του συνόλου σχεδόν των βιβλίων του στα ελληνικά.
Το αφιέρωμα ολοκληρώνει η Εργογραφία του Κώστα Αξελού.


ΠΕΖΟΓΡΑΦΙΑ ΚΑΙ ΠΟΙΗΣΗ Ξεχωριστό ενδιαφέρον παρουσιάζει και το εκτενές όσο και διεισδυτικό δοκίμιο του Δημήτρη Δημητριάδη «Ο πόνος ως πόλη». Όπως εξηγεί ο ίδιος, «Πόνο ονομάζω τη συναίσθηση και επίγνωση της ανθρώπινης ιδιότητας, συναίσθηση και επίγνωση που μπορούν να γίνουν αφετηρία για απόλαυση και για δημιουργία, άρα έχουν δραματικό χαρακτήρα. […] Ο πόνος είναι μια θάλασσα ανεξερεύνητη και αβυθομέτρητη, κατονομασμένη και προσδιορισμένη, αλλά σε πολύ μεγάλο βαθμό παρερμηνευμένη και σε ακόμη μεγαλύτερο συσκοτισμένη, ίσως επειδή αποτελεί συστατικό στοιχείο της ίδιας της υπόστασής μας και έτσι, αν και εγγύς ο πόνος, δεν αφήνεται στην άμεση διάγνωση, αν και απτός, δεν γνωρίζεται εύκολα και άμεσα».
Στο ίδιο τεύχος, νέα, αδημοσίευτα πεζά των Πέτρου Τατσόπουλου, Δημήτρη Μίγγα, Μανόλη Ξεξάκη και Δώρας Κασκάλη, θεατρικοί μονόλογοι του Λεωνίδα Προυσαλίδη και του Μιχάλη Πατένταλη, και νέα, αδημοσίευτα επίσης ποιήματα του Τόλη Νικηφόρου, της Κούλας Αδαλόγλου, του Δημήτρη Μάνου. Ακόμη, σχεδίασμα βιογραφίας της Κορνηλίας Ροδοκανάκη-Ροΐδη, μητέρας του Εμμανουήλ Ροΐδη, συνταγμένο από τον Ζάχο Καρατσιουμπάνη, και δοκίμιο του ερευνητή της λογοτεχνίας Γιώργου Ζεβελάκη για τον "Μαρκόνι" Νίκο Καββαδία. Γράφει ο Ζεβελάκης: «Η μικρή συγκομιδή των πενήντα μόλις ποιημάτων [: του Καββαδία] εξακολουθεί να σαγηνεύει τις νεότερες γενιές. Αν τα θεωρήσουμε όλα μαζί έναν μεγάλο πίνακα, οι πινελιές-στίχοι συνιστούν “συντομεύσεις” που αντιστοιχούν σε αφηγήσεις πολλών σελίδων. Οι ολιγάριθμες ιστορίες του, ταπεινών κυρίως αλλά και ενδόξων, καθώς και οι περισσότερο προσωπικές, έχουν τη θέρμη της χειρονομίας και την επικοινωνιακή δραστικότητα των σημάτων Μορς».

ΒΙΒΛΙΟΚΡΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΕΙΣ Πολυσέλιδη είναι και στο τεύχος αυτό η ενότητα των βιβλιοκρισιών και παρουσιάσεων. Γράφουν: Βαγγέλης Χατζηβασιλείου (για τη Bικτωρία Καπλάνη)· Τιτίκα Δημητρούλια (για τη Βενετία Αποστολίδου)· Μαρία Στασινοπούλου (για τη Μαριέττα Πεπελάση)· Mισέλ Φάις (για τον Γιάννη Ζαρκάδη και τον Γιάννη Δούκα)· Λίνα Πανταλέων (για τη Μαρία Κουγιουμτζή)· Σεσίλ Ιγγλέση-Μαργέλλου (για τον Γιάννη Ευσταθιάδη)· Άλκηστις Σουλογιάννη (για τον Αλέξανδρο Ίσαρη)· Γιάννης Δούκας (για τον Χάρη Βλαβιανό)· Θωμάς Κοροβίνης (για την Αγαθή Δημητρούκα)· Ηλίας Γιούρης (για τον Δημήτρη Αρμάο)· Δημήτρης Κοσμόπουλος (για τον Νάσο Βαγενά)· Ελένη Κοσμά (για τον Θοδωρή Ρακόπουλο)· Σωτηρία Σταυρακοπούλου (για τον Κ. Ν. Πλαστήρα)· Ρούλα Αλαβέρα (για τον Ιωσήφ Βεντούρα)· Διονύσης Στεργιούλας (για τον Φώτη Θαλασσινό)· Γιώργος Κορδομενίδης (για τον Χρήστο Τσιόλκα). Στη στήλη «Βιβλία στο κομοδίνο» ο διευθυντής του περιοδικού ρίχνει λοξές ματιές σε μεγάλο αριθμό πρόσφατων εκδόσεων.

ΚΑΠΝΙΣΤΗΡΙΟ – ΑΠΟΥΣΙΟΛΟΓΙΟ Η κριτική θεάτρου της Ζωής Βερβεροπούλου στο τεύχος αυτό αφορά παραστάσεις της Πειραματικής Σκηνής της «Τέχνης» («Κρυφό δωμάτιο») και του θιάσου «Ακτίς Αελίου» («Αλεξάντερπλατς»). Ο Γιώργος Χρονάς νεκρολογεί τον πρόωρα και πρόσφατα χαμένο ζωγράφο και μόνιμο συνεργάτη της «Οδού Πανός» Δημήτρη Λαλέτα (1964-2011), ενώ ο Βασίλης Τομανάς αποχαιρετά τον αγωνιστή και ιδεολόγο Μωυσή Μιχαήλ Μπουρλά (1918-2011), συγγραφέα του αυτοβιογραφικού αφηγήματος «Έλληνας, Εβραίος και αριστερός» (2000).

ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ Την ενότητα της λογοτεχνίας σ’ αυτό το τεύχος του «Εντευκτηρίου» κοσμούν σχέδια του Δ. Κοντού (Τρίπολη, 1931 – Αθήνα, 1996), ζωγράφου με αξιόλογο έργο, αλλά και διδακτική προσφορά στο Μετσόβιο Πολυτεχνείο και στη Σχολή Καλών Τεχνών του Α.Π.Θ.

Σχέδιο του Δ. Κοντού, από την εικονογράφηση του τεύχους

ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΚΟ ΕΝΘΕΤΟ Στην Camera Obscura, το ένθετο του «Εντευκτηρίου» για τη δημιουργική φωτογραφία, που επιμελείται ο Άρις Γεωργίου, παρουσιάζεται το πορτφόλιο του Αλέξανδρου Δημητριάδη (γενν। 1984, Καστοριά) «Μέσα και μακριά». Παρατηρεί ο Μανώλης Σκούφιας, σχολιάζοντας τη συγκεκριμένη εργασία του φωτογράφου: «Δύο τοπικά επιρρήματα ως μίτος στη δουλειά του Αλέξανδρου Δημητριάδη. Απελπιστικά μακριά πλέον από την περιοχή της αθωότητας του βλέμματος, είμαστε καταδικασμένοι να θέσουμε την ερώτηση: Μέσα σε τι; και μακριά από πού;


Ο Δημητριάδης σκαλίζει επιδέξια την αφηγηματική στρατηγική της φωτογραφίας που εμπλέκει δύο εκφάνσεις της γλώσσας. Παραδομένος στην παγίδα του βλέμματος (εικόνα-κείμενο-εικόνα, ξανά), ανιχνεύεις την πρόθεση του εγχειρήματος. Οι φωτογραφίες περιπλάνησης αποκαλύπτουν μια εσωτερικότητα μετά το πέρασμα του κειμένου. Τα κείμενα κοινωνούν την περιπέτεια της νιότης μέσα από το μυστήριο του καθημερινού και σιγουρεύουν την επιστροφή στην εικόνα.»

Γραφείτε σήμερα συνδρομητές στο «Εντευκτήριο» ή/και (αν εσείς είστε ήδη συνδρομητής) χαρίστε συνδρομές σε αγαπημένα σας πρόσωπα.
Ως συνδρομητές, θα έχετε το «Εντευκτήριο» κάθε τρεις μήνες στο σπίτι σας μόνο με 35 ευρώ ετησίως. Επίσης, μπορείτε να έχετε σημαντικές εκπτώσεις στα βιβλία και τα cd των Εκδόσεων Εντευκτηρίου.
Παρακαλούμε, ενημερώστε και τους φίλους σας που πιστεύετε ότι μπορεί να ενδιαφέρονται.

«Κ-Οn»: Η ΠΡΩΤΗ ΠΟΙΗΤΙΚΗ ΣΥΛΛΟΓΗ ΤΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ ΠΑΠΑΧΑΡΑΛΑΜΠΟΥ

Κωνσταντίνος Παπαχαράλαμπος
K-On
[ποίηση]
Θεσσαλονίκη, Εκδόσεις Εντευκτηρίου 2011, 47 σελ., 9 ευρώ

Από τις Εκδόσεις Εντευκτηρίου κυκλοφόρησε η πρώτη ποιητική συλλογή του Κωνσταντίνου Παπαχαράλαμπου «K-On».
Μικρό δείγμα:

ΕΚΕΙΝΑ ΠΟΥ ΗΔΗ

Αν το τραγούδι καταλήγει μελαγχολικό
Είναι γιατί τα μάτια μένουν κλειστά
Μπροστά στο παρελθόν τα όνειρα
Μπροστά και στο μέλλον η ζωή
Μα για τη στροφή στο παιχνίδι που αλλάζει
Μόνο τα δάκρυα χαρά κρατάω


Γράφει ο συγγραφέας στο οπισθόφυλλο του βιβλίου: «On» όπως ενηλικίωση. Όπως είμαι κι ονο­μά­ζομαι. Έτσι επιχειρείται μια συνέντευξη για τον ερχομό του πυροδότη. Τα ποιήματα αφαι­ρετικά. Φουτουριστικά. Σχεδιαστικά. Τεμαχισμένα. Κι ερωτικά. Σύννεφα και σύννεφα στα κά­δρα. Οι προσδοκίες αρχικά. Το νέο ξεκίνημα. Το φωτεινό μέλλον. Ναι. Έχεις ξαναζήσει εδώ. Μα η ζωή επιλέγει να ζήσει. Η ζωή φωσφορίζει. Στα φύλλα τα ζωύφια. Οι χάρτες. Οι αριθμοί. Μέσα στο αεροπλάνο. Αέρας κι ακούραστο νερό. Ο χώρος της μάχης μετά. Το ψέ­μα. Το αίμα. Ο πόνος. Ο χώρος του έρωτα ανάμεσα. Το σώμα. Ο κήπος. Η μελαγχολία. Κι ο χώρος μιας ήττας. Μα έτσι έρχονται οι νίκες. Το ξέρεις καλά τώρα πια.


Ο Κωνσταντίνος Παπαχαράλαμπος γεννήθηκε στην Καβάλα το 1988. Είναι Αγρονόμος -Τοπο­γράφος Μηχανικός Α.Π.Θ. και μέλος του Τ.Ε.Ε. από το 2010. Από το 2008 δημοσιεύει κείμενά του σε έντυπα και ηλεκτρονικά περιοδικά. Το 2011 ολοκληρώνει τις μεταπτυχιακές σπουδές του στο Real Estate στο Cass Business School του Λονδίνου. Αυτό είναι το πρώτο του βιβλίο.

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΣΤΗΝ ΑΘΗΝΑ ΤΟΥ ΑΦΙΕΡΩΜΑΤΟΣ ΣΤΟΝ ΚΩΣΤΑ ΑΞΕΛΟ

Το περιοδικό Εντευκτήριο σας προσκαλεί στην παρουσίαση

των ΣΕΛΙΔΩΝ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΩΣΤΑ ΑΞΕΛΟ

του εκτενούς αφιερώματος στη ζωή και στο έργο

του μεγάλου στοχαστή που έφυγε από τη ζωή πριν από έναν χρόνο,

το οποίο περιλαμβάνεται στο πρόσφατο τεύχος του Εντευκτηρίου

Δευτέρα 16 Μαΐου 2011, ώρα 12.30 το μεσημέρι

στον πολυχώρο Εco Zone του Ομίλου Economia

οδός Βλαχάβα 6-8 (πάροδος Αιόλου, στο ιστορικό κέντρο της Αθήνας)।

Ομιλητές: Αλεξάνδρα Βοβολίνη, Γιώργος Κορδομενίδης (διευθυντής

του Εντευκτηρίου), Servanne Jollivet (διδάκτωρ Φιλοσοφίας)

Ο χώρος κοσμείται, για την περίσταση, με προσωπογραφίες του Κώστα Αξελού από τον Ιάσονα Μολφέση, καθώς και με έργα της Μυρτώς Ψυχάκη, που έχει φιλοτεχνήσει εξώφυλλα βιβλίων του.

ΣΥΓΚΛΙΣΕΙΣ / ΑΠΟΚΛΙΣΕΙΣ 1 (ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΠΟΥ ΓΡΑΦΕΤΑΙ ΤΩΡΑ)

Συγκλίσεις / Αποκλίσεις 1

Ένας νέος κύκλος εκδηλώσεων του «Underground Εντευκτήριο»

«Συγκλίσεις / Αποκλίσεις» τιτλοφορείται ο νέος κύκλος εκδηλώσεων που οργανώνει το περιοδικό «Εντευκτήριο» στον χώρο του («Underground Εντευκτήριο», Δεσπεραί 9, Θεσσαλονίκη, περιοχή Διεθνούς Εκθέσεως). Στο πλαίσιο αυτού του προγράμματος, Θεσσαλονικείς (αλλά όχι μόνο) συγγραφείς καλούνται να διαβάσουν νέα, αδημοσίευτα κατά κανόνα κείμενά τους, παρουσιάζοντας κατά κάποιον τρόπο τη λογοτεχνία που γράφεται ΤΩΡΑ. Καθώς το «Underground Εντευκτήριο» είναι σταθερά προσανατολισμένο, από την έναρξη της λειτουργίας του (2001) στην πρόσμειξη των τεχνών, στις εκδηλώσεις του κύκλου θα συμμετέχουν όχι μόνο συγγραφείς αλλά και μουσικοί, ηθοποιοί, εικαστικοί καλλιτέχνες και άλλων δημιουργοί. Τις «Συγκλίσεις / Αποκλίσεις» συντονίζει ο ποιητής Σταύρος Ζαφειρίου, σε συνεργασία με τον διευθυντή του «Εντευκτηρίου», Γιώργο Κορδομενίδη.

Στην εναρκτήρια εκδήλωση (Τρίτη, 3 Μαΐου 2011, ώρα 9 μ.μ.), συμμετέχουν οι συγγραφείς Δημήτρης Λεοντζάκος, Ευτυχία-Αλεξάνδρα Λουκίδου και Σάκης Σερέφας, ο ηθοποιός Στάθης Μαυρόπουλος, καθώς και ο μουσικός Κωνσταντίνος Ράπτης, μέλος του ενόργανου μουσικού συνόλου «Idee Fixe».

• Ο Δημήτρης Λεοντζάκος θα διαβάσει την αδημοσίευτη ενότητα «Punctum Caecum. Ποιήματα χωρίς ποίηση». Γεννήθηκε στην Καβάλα, ζει στη Θεσσαλονίκη και εργάζεται ως μουσικός. Μόνιμο μέλος της Συμφωνικής Ορχήστρας του Δήμου Θεσσαλονίκης, έχει συνεργαστεί με τη Συμφωνική Ορχήστρα Βόλου, τη Συμφωνική Ορχήστρα του Μουσικού Σχολείου Κατερίνης και Σερρών. Ως συγγραφέας, έχει στο ενεργητικό του τρεις ποιητικές συλλογές· τελευταία: «Κινέζικα», 2010.
• Η Ευτυχία-Αλεξάνδρα Λουκίδου θα διαβάσει ποιήματά της από την αδημοσίευτη ενότητα «Alexanderplatz». Γεννήθηκε στο Μόναχο. Ζει στη Θεσσαλονίκη και εργάζεται ως φιλόλογος. Έχει εκδώσει έξι ποιητικές συλλογές· τελευταία: «Όροφος μείον ένα», 2008.
• Ο Σάκης Σερέφας και ο Στάθης Μαυρόπουλος θα διαβάσουν τρία μικρά μονόπρακτα από το θεατρικό έργο του πρώτου, «Θα σε πάρει ο δρόμος». Ο Σερέφας γεννήθηκε στη Θεσσαλονίκη, όπου και ζει. Έχει εκδώσει περί τα 40 βιβλία με ποίηση, πεζογραφία, θέατρο, μελέτες για πόλεις, για τόπους και για ποιητές, μεταφράσεις και ανθολογίες. Ο Μαυρόπουλος είναι μέλος του θιάσου της Πειραματικής Σκηνής της «Τέχνης».
• Ο Κωνσταντίνος Ράπτης θα παίξει μπαγιάν (ακορντεόν κονσέρτου). Γεννήθηκε στα Ιωάννινα, σπούδασε ακορντεόν, ανώτερα θεωρητικά, πιάνο και μουσικολογία στη Θεσσαλονίκη, το Ανόβερο και την Αθήνα. Έχει δώσει συναυλίες σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες ως σολίστ, καθώς και με σύνολα μουσικής δωματίου, συχνά παρουσιάζοντας έργα σε πρώτη παγκόσμια εκτέλεση. Έχει συμπράξει με μεγάλες ελληνικές και ξένες ορχήστρες.


Η είσοδος είναι ελεύθερη.

Χορηγός-ευεργέτης: ΕΘΝΙΚΗ ΤΡΑΠΕΖΑ
Χορηγός επικοινωνίας: 9,58 fm της ΕΡΤ3.


ΠΡΟΣΕΧΩΣ στο «Underground Εντευκτήριο»
Τετάρτη, 25 Μαΐου, 8.30 μ.μ.

Ο Θωμάς Κοροβίνης διαβάζει αποσπάσματα από το πρόσφατο βιβλίο του «Ο γύρος του θανάτου» (εκδ. Άγρα) μοιράζεται με το κοινό τα μυστικά του τρόπου γραφής ενός τέτοιου βιβλίου, ενός μυθιστορήματος που έχει στο επίκεντρό του τον Αριστείδη Παγκρατίδη, τον νέο άνδρα που καταδικάστηκε «τετράκις εις θάνατον» και εκτελέστηκε ως «ο δράκος της Θεσσαλονίκης».
Θα προβληθούν αποσπάσματα από την τηλεοπτική εκπομπή του Χρήστου Βασιλόπουλου «Μηχανή του χρόνου: Οι τελευταίες εκτελέσεις στην Ελλάδα».

ΣΕΛΙΔΕΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΩΣΤΑ ΑΞΕΛΟ ΣΤΟ «ΕΝΤΕΥΚΤΗΡΙΟ» ΤΗΣ ΑΝΟΙΞΗΣ

Κυκλοφορεί την Παρασκευή 7 Μαΐου 2011


Στο «Εντευκτήριο» της άνοιξης (τεύχος 92, 176, σελίδες, 10 ευρώ):

Σελίδες για τον Κώστα Αξελό, με αποσπάσματα από το τελευταίο του βιβλίο (ανέκδοτο ακόμη στα ελληνικά) «Αυτό που επέρχεται», εκτενές όσο και πλήρες Χρονολόγιο βίου και έργου του, συνταγμένο και γνώση και ευαισθησία από την επί 30 χρόνια σύντροφό του (και μεταφράστρια των βιβλίων του στα ελληνικά) Κατερίνα Δασκαλάκη, καθώς και κείμενα των Ζαν Λωξερουά, Σερβάν Ζολιβέ, Φ. Δ. Δρακονταειδή, Στέλλας Μανέ.

Ιδού ένα απόσπασμα από το τελευταίο βιβλίο του Αξελού, σελίδες από το οποίο προδημοσιεύει το Εντευκτήριο»:

«Η σοβαρή και αναπόφευκτη ερώτηση πώς να ζήσουμε; απευθύνεται σε μας και μας αφορά ζωτικά, την ίδια στιγμή που μας διαφεύγει, όπως διαφεύγει κι από αυτήν την ίδια. Οι διάφορες απαντήσεις που της δίνονται δεν φαίνονται ισχυρές. Ήδη το να την θέτει κανείς είναι σημάδι μιας ορισμένης κόπωσης, μιας κάμψης των ζωτικών δυνάμεων. Εντούτοις, η καίρια αυτή ερώτηση είναι ακόμη ικανή να συγκλονίσει τα συνήθη και θανατηφόρα προφανή. Δεν αφήνεται να την τραβήξουμε ώς την άκρη της, ενώ ακόμη και οι αινιγματικές απαντήσεις τις οποίες προκαλεί παραμένουν ευρύτατα και βαθύτατα ανεπαρκείς. Ωστόσο, η ερώτηση επανέρχεται αδιάκοπα. Ακόμη κι αν έχουμε υπερβεί τις εντάσεις μιας αναμονής, τις εξεταστικές μορφές μιας ελπίδας, ανοίγει τον δρόμο της αυτή η διερώτηση στην καρδιά της ύπαρξης, που ουδέποτε είναι απομονωμένη αλλά που μαζί με το είναι των άλλων εμψυχώνει αυτό το οποίο υποδεικνύεται με το όνομα της ζωής, μ’ έναν τόσο προβληματικό όρο. Οι απαντήσεις και οι λύσεις χωλαίνουν αναπόφευκτα και αποσύρονται. Αυτή η απόσυρση, όμως, δεν είναι ένα τίποτα.»

Ακόμη

• Δοκίμιο του Δημήτρη Δημητριάδη με τίτλο «Η πόλη ως πόνος»

• Νέα, αδημοσίευτα πεζά των Πέτρου Τατσόπουλου, Δημήτρη Μίγγα, Μανόλη Ξεξάκη και Δώρας Κασκάλη

• Θεατρικούς μονολόγους του Λεωνίδα Προυσαλίδη και του Μιχάλη Πατένταλη

• Νέα, αδημοσίευτα επίσης ποιήματα του Τόλη Νικηφόρου, της Κούλας Αδαλόγλου, του Δημήτρη Μάνου
• Δοκίμιο του ερευνητή της λογοτεχνίας Γιώργου Ζεβελάκη για τον "Μαρκόνι" Νίκο Καββαδία

• Σχεδίασμα βιογραφίας της Κορνηλίας Ροδοκανάκη-Ροΐδη, μητέρας του Εμμανουήλ Ροΐδη, συνταγμένο από τον Ζάχο Καρατσιουμπάνη

• Φωτογραφίες του Αλέξανδρου Δημητριάδη

• Σχέδια του Δ. Κοντού

• Πλούσια ενότητα με παρουσιάσεις βιβλίων και κριτικές

και άλλη εκλεκτή ύλη

Η ΑΞΙΑ ΤΗΣ ΑΝΑΓΝΩΣΗΣ ΣΤΗ ΖΩΗ ΜΑΣ

Διάσημοι ηθοποιοί, μουσικοί και άλλες προσωπικότητες διαβάζουν "φωναχτά¨και δείχνουν πώς η ανάγνωση βρίσκεται στο κέντρο της ζωής τους.

AΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΠΑΠΑΔΙΑΜΑΝΤΗΣ: LA CURIOSITE DU PUBLIC

160 ΧΡΟΝΙΑ ΑΠΟ ΤΗ ΓΕΝΝΗΣΗ ΤΟΥ,
100 ΧΡΟΝΙΑ ΑΠΟ ΤΟΝ ΘΑΝΑΤΟ ΤΟΥ

Διανύοντας τον δέκατο χρόνο συνεχούς και πυκνής λειτουργίας του, το «Underground Εντευκτήριο» (Δεσπεραί 9, Θεσσαλονίκη, περιοχή Διεθνούς Εκθέσεως) οργανώνει την Παρασκευή, 15 Απριλίου 2011, στις 8 το βράδυ, εκδήλωση με τίτλο «Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης: La curiosité du public».

• Η καθηγήτρια του Α.Π.Θ. Γεωργία Φαρίνου-Μαλαματάρη μιλά με θέμα «Φιλολογική συνείδησις» και «μέσον αίσθημα των αναγνωστών».
Ο Παπαδιαμάντης ζει στην Αθήνα τη μεταβατική περίοδο των πολιτικών και κοινωνικών αλλαγών και της ανάπτυξης του Τύπου, οι οποίες σήμαναν την καινούρια σχέση μεταξύ των λογοτεχνών και του κοινού τους. Μολονότι το έργο του βρίσκεται εγκατεσπαρμένο σε εφημερίδες και περιοδικά, μολονότι δούλεψε ως μεταφραστής στην εφημερίδα, δεν επεζήτησε ποτέ τη δημοσιότητα, ούτε υποτάχτηκε στην κυρίαρχη ιδεολογία, ούτε καλλιέργησε την κρατούσα τεχνική του διηγήματος, ούτε υπήκουσε στους νόμους της αγοράς που καθορίζονται από το λεγόμενο μέσο κοινό. Έζησε έναν διαρκή μποέμικο βίο (χρησιμοποίησε μάλιστα και το ψευδώνυμο Μποέμ) και ένα διαρκή Ορθόδοξο χριστιανικό βίο, δηλαδή, όπως έχει περιεκτικά διατυπωθεί, «έναν διπλά ασύμβατο βίο». Μοιάζει να διαπραγματεύεται με τον αναγνώστη την αναγνωσιμότητά του, αλλά στην πραγματικότητα διατήρησε την αισθητική και θρησκευτική αυτονομία του.



• Η ηθοποιός Έφη Σταμούλη διαβάζει το διήγημα «Χωρίς στεφάνι».

• O ποιητής Χριστόφορος Λιοντάκης διαβάζει εξ αποστάσεως το διήγημα «Έρωτας στα χιόνια».

• Προβάλλεται το ντοκυμανταίρ του Λάκη Παπαστάθη «Ο έρωτας στα χιόνια» (από την τηλεοπτική σειρά «Παρασκήνιο»).
Τρεις σύγχρονοι Έλληνες συγγραφείς, ο Αλέξανδρος Κοτζιάς, ο Μένης Κουμανταρέας και ο Γιώργος Χειμωνάς, διαβάζουν και σχολιάζουν το διήγημα του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη «Ο έρωτας στα χιόνια», που η πρώτη του δημοσίευση έγινε την Πρωτοχρονιά του 1896 στην εφημερίδα Ακρόπολις του Βλάσση Γαβριηλίδη.
Χωρίς εξαντλητικές φιλολογικές αναλύσεις, οι τρεις συγγραφείς προτείνουν μία σύγχρονη ανάγνωση του έργου του Σκιαθίτη συγγραφέα και το προσεγγίζουν μέσα από τους δρόμους της ποίησης, επιβεβαιώνοντας αυτό που είχε πει ο Γρηγόριος Ξενόπουλος: τα διηγήματα του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη είναι «δι’ ασυλλήπτων μεθόδων αλλόκοτες συνθέσεις».
Στην εκπομπή περιλαμβάνεται γνωστό και άγνωστο φωτογραφικό υλικό του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη, καθώς και όλα τα πορτραίτα του που έχουν φιλοτεχνήσει Έλληνες ζωγράφοι. (Ημερομηνία πρώτης προβολής: 25.12.1988)
Η είσοδος είναι ελεύθερη.

Ο ΝΤΙΝΟΣ ΧΡΙΣΤΙΑΝΟΠΟΥΛΟΣ ΔΙΑΒΑΖΕΙ ΣΕΛΙΔΕΣ ΑΠΟ ΤΟ ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ ΕΥΑΓΓΕΛΙΟ

μη χάσετε ένα μοναδικό ακρόαμα

Ο Ντίνος Χριστιανόπουλος διαβάζει αποσπάσματα

από το Κατά Ματθαίον Ευαγγέλιο

σε δική του μετάφραση

Σε ψηφιακό δίσκο (cd) των Εκδόσεων Εντευκτηρίου

ζητήστε να σας σταλεί με αντικαταβολή 12 ευρώ συνολικά (περιλαμβάνονται και έξοδα αποστολής)

Αποσπάσματα από το Κατά Ματθαίον Ευαγγέλιο, σε δική του μετάφραση, διαβάζει ο ποιητής Ντίνος Χριστιανόπουλος σε ψηφιακό δίσκο (cd) που κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις Εντευκτηρίου.

Πρόκειται για αποσπάσματα που αναφέρονται στα περιστατικά από την είσοδο του Χριστού στα Ιεροσόλυμα μέχρι και την ανάστασή του.

Οι απαρχές της μετάφρασης του Ευαγγελίου από τον Χριστιανόπουλο χρονολογούνται πενήντα χρόνια πριν। Ο ίδιος έχει πει για το ζήτημα αυτό: «Ολα ξεκίνησαν το 1955, που υπηρετούσα τη στρατιωτική μου θητεία και, μέσα σε όλες τις δυσκολίες της στρατιωτικής ζωής, ένιωσα έντονη την ανάγκη να στηριχθώ κάπου και να βρω από κάπου παρηγοριά. Και φυσικά δεν υπήρχε σπουδαιότερο στήριγμα από το Ευαγγέλιο, οπότε σκέφτηκα ν’ αρχίσω να μεταφράζω. Αρχισα με τον Ματθαίο, που είναι το πρώτο στη σειρά. Αργότερα είδα ότι αυτό που ήθελα, να μεταφράσω όλα τα Ευαγγέλια, ήταν πάνω από τις δυνάμεις μου, γι’ αυτό έμεινα μόνο στο πρώτο. […] Την περίοδο εκείνη ένιωθα πιο πιστός χριστιανός, Αργότερα, οι προσανατολισμοί μου άλλαξαν αισθητά. Αλλά πάλι δεν σταμάτησα τη μετάφραση, παρόλο που στη δεύτερη αυτή φάση το ενδιαφέρον μου ήταν περισσότερο φιλολογικό και μεταφραστικό. Εκ των υστέρων βλέπω ότι όλα αυτά με ωφέλησαν, γιατί με βοήθησαν να προσπελάσω ένα τόσο μεγάλο κείμενο από όλες τις πλευρές.»

Είναι φανερό ότι η μετάφραση αυτή αποτελεί έργο ζωής για τον ποιητή, καθώς πηγάζει από τις χριστιανικές καταβολές του και δίνει διέξοδο στη χριστιανική του αγωνία, την οποία, όπως τονίζει χαρακτηριστικά ο ίδιος στην “αυτοκριτική” του (στο δοκίμιό του «Επ’ εμοί»), δέχτηκε από τον Τ. Σ. Ελιοτ και τον Καβάφη, και έτσι προχώρησε «κάνοντας τα πρόσωπα από την Αγία Γραφή προσωπεία των εξομολογήσεών » του.

Χρειάστηκαν περίπου σαράντα χρόνια για να ολοκληρωθεί η επεξεργασία της μετάφρασης και να ξεπεραστούν οι αμφιβολίες και οι δισταγμοί του δημιουργού της, που οφείλονταν στην «ομολογουμένη τελειομανία» αλλά και στον σεβασμό του προς τη γλώσσα του πρωτοτύπου.

Το Κατά Ματθαίον Ευαγγέλιο, που γράφηκε καταρχάς στα εβραϊκά, πιθανόν το 63 μ.Χ. και κατόπιν μεταφράστηκε στην κοινή ελληνική, ο Χριστιανόπουλος το θεωρεί ως «[…] το πιο δύσκολο. Οχι μόνο για τον θεολογικό του χαρακτήρα αλλά και για τη γλώσσα του, που παρουσιάζει αρκετές ιδιομορφίες. Από την άλλη μεριά θεωρείται το πιο αυθεντικό αλλά και το πιο πλήρες, έχει αρχιτεκτονική συγκρότηση και διασώζει αρκετά καλά τη ζωντάνια της κοινής ελληνικής και τον ποιητικό χαρακτήρα της αραμαϊκής στην εποχή του Χριστού. Τέλος, το Ευαγγέλιο του Ματθαίου είναι το πιο ωραίο, γιατί περιέχει ολόκληρη την επί του όρους ομιλία και περιγράφει με τον δραματικότερο και αναλυτικότερο τρόπο τα πάθη του Κυρίου».

Δεν είναι τυχαίο λοιπόν το γεγονός ότι το Κατά Ματθαίον Ευαγγέλιο προσείλκυσε τους μεταφραστές της Αγίας Γραφής ήδη από τον 17ο αιώνα, με κορύφωση τη γνωστή μετάφραση του 1901, η οποία προκάλεσε τα «Ευαγγελιακά», τα γνωστά αιματηρά επεισόδια που έγιναν στην Αθήνα και σημάδεψαν ιδεολογικά το γύρισμα του αιώνα.

Ωστόσο, στο τέλος του ίδιου αιώνα, ο σύγχρονος μεταφραστής του Κατά Ματθαίον Ευαγγελίου δήλωνε: «Δεν γνωρίζω αν οι σημερινοί αναγνώστες έχουν αληθινό ενδιαφέρον για το Ευαγγέλιο, ή απλώς επηρεάζονται από τη μόδα που άρχισε με τους νεοορθόδοξους»। Πάντως, ο Χριστιανόπουλος “ομολογεί”: «Η μετάφρασή μου προς το παρόν απευθύνεται στους πιστούς αλλά και στους διανοουμένους, και θα χαιρόμουν αν κάποτε την υιοθετούσε και η επίσημη Εκκλησία…»

Ανεξάρτητα όμως από τη γλωσσική μορφή στην οποία είναι γραμμένο το Ευαγγέλιο, η δύναμη και η γοητεία του παραμένουν αδιαμφισβήτητες. «Μισό αιώνα διαβάζω λογοτεχνία», γράφει ο Χριστιανόπουλος, «μα τη δύναμη και τη γλύκα που έχουν τα λόγια του Χριστού δεν τη βρήκα αλλού πουθενά».

Ο διεθνής ΄Ελληνας ποιητής Κ. Π. Καβάφης

Η Παγκόσμια Ημέρα Ποίησης
στο Underground Εντευκτήριο

Δευτέρα 21 Μαρτίου 2011, ώρα 8.30 μ.μ.

Διανύοντας τον δέκατο χρόνο από την έναρξη της λειτουργίας του, το Underground Εντευκτήριο (Δεσπεραί 9, περιοχή Διεθνούς Εκθέσεως) συμμετέχει και φέτος στον εορτασμό της Παγκόσμιας Ημέρας Ποίησης.Η φετινή διοργάνωση, που πραγματοποιείται με την υποστήριξη του Κέντρου Πολιτισμού Θεσσαλονίκης, τιτλοφορείται «Ο διεθνής ΄Ελληνας ποιητής Κ. Π. Καβάφης» και περιλαμβάνει:

1. Ομιλία του Ντίνου Χριστιανόπουλου με θέμα «Μια νέα άποψη για τις “Θερμοπύλες”»

2. Προβολή του ντοκυμανταίρ της Μαίρης Κουτσούρη «Καβάφης. Πενήντα χρόνια από τον θάνατό του» (1983), ευγενής παραχώρηση της σκηνοθέτριας.
Η ταινία αυτή έχει το μοναδικό προσόν να διασώζει μαρτυρίες προσώπων που γνώρισαν και συναναστράφηκαν τον Καβάφη. Ειδικός σύμβουλος: Γ. Π. Σαββίδης. Συνεντεύξεις: Δημήτρης Δασκαλόπουλος. Έρευνα: Κώστας Παπαδόπουλος. Ποιήματα του Καβάφη διαβάζει ο Λευτέρης Βογιατζής. Αφήγηση: Βασίλης Παπαβασιλείου. Μιλούν: Γ. Π. Σαββίδης (1929-1995, καθηγητής της νεοελληνικής λογοτεχνίας και μελετητής της), Έντμουντ Κήλυ (1928, μεταφραστής του Καβάφη), Τίμος Μαλάνος (1897-1984, πρώτος μελετητής του), Δ. Χαριτάτος (πρόεδρος του Συλλόγου Αιγυπτιωτών), Πόλυς Μοδινός (1899-1988, διπλωμάτης και λόγιος, σύχναζε στο “σαλόνι” του ποιητή), Κυβέλη Σεγκοπούλου (δεύτερη σύζυγος του αφοσιωμένου φίλου και κληρονόμου του Καβάφη, Αλέκου Σεγκόπουλου), Μαργκερίτ Γιουρσενάρ (1903-1987, Γαλλίδα πεζογράφος και ακαδημαϊκός, μεταφράστρια του Καβάφη), Φίλιπ Σέραρντ (1922-2008, ποιητής και μεταφραστής του). Προλογίζει εξ αποστάσεως ο βιβλιογράφος και μελετητής του Καβάφη, ποιητής Δημήτρης Δασκαλόπουλος.

3. Πρώτη προβολή στην Ελλάδα της ταινίας μικρού μήκους του Σουηδού Καρλ Χένρικ Σβένστεντ «Διαβάζοντας Καβάφη: Ο Γέρων Ποιητής. 1863-1933». Όπως αναφέρει ο σκηνοθέτης στην έναρξη της ταινίας, «πολύ σπάνια ένας ποιητής παρουσιάζεται σε μια κινηματογραφική ταινία μέσα από τον δικό του λόγο. Κι όμως, ο συγκεκριμένος [: ο Καβάφης] το είχε δηλώσει: "οι στίχοι μου είναι η ζωή μου!". Σε αυτήν την ταινία τοποθετούμε δεκατέσσερα ποιήματα του Καβάφη στο σύγχρονο περιβάλλον, ζητώντας από καθημερινούς ανθρώπους να επιλέξουν εκείνο που αγαπούν περισσότερο και να μας το διαβάσουν. Με αυτόν τον τρόπο, ο "γηραιός ποιητής" κάνει ακόμη αισθητή την παρουσία του στους δρόμους των τριών πόλεων που θεωρούσε δικές του: Αλεξάνδρεια, Κωνσταντινούπολη, Αθήνα. ΄Ισως σήμερα περισσότερο από ποτέ, εβδομήντα χρόνια από τότε που μας άφησε το θνητό του σώμα. Αυτή είναι η δύναμη της ποίησης». Την προβολή προλογίζει εξ αποστάσεως ο σκηνοθέτης.

4. Προβολή του μυθοπλαστικού ντοκυμανταίρ «Τη νύχτα που ο Φερνάντο Πεσόα συνάντησε τον Κωνσταντίνο Καβάφη» (2008, βραβείο της Πανελλήνιας ΄Ενωσης Κριτικών Κινηματογράφου και πρώτο κρατικό βραβείο ποιότητας για ταινία τεκμηρίωσης του Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης), σε σενάριο-σκηνοθεσία του Στέλιου Χαραλαμπόπουλου και παραγωγή του Θάνου Λαμπρόπουλου (ευγενική παραχώρηση αδείας προβολής από την εταιρεία «Περίπλους»). Στις 21 Οκτωβρίου του 1929, το υπερωκεάνιο «Saturnia» ξεκινά από την Τεργέστη το ταξίδι του προς την Αμερική, μαζεύοντας μετανάστες από τα λιμάνια της Μεσογείου. Ένας νεαρός Έλληνας που επιβιβάζεται στην Πάτρα θα γίνει μάρτυρας μιας απρόσμενης συνάντησης. Mια νύχτα, σ' αυτό το πλοίο που κουβαλά τα όνειρα του Νέου Κόσμου, θα λάβει χώρα η εξίσου ονειρική αλλά και πραγματική συνάντηση δύο μεγάλων ποιητών του αιώνα που πέρασε: του Πορτογάλου Φερνάντο Πεσσόα και του Έλληνα Κωνσταντίνου Καβάφη. Σύμβουλοι: Δημήτρης Δασκαλόπουλος, Τζερόνιμο Πίζαρο. Εμφανίζονται: Μάκης Αρβανιτάκης, Δημήτρης Οικονομίδης, Όθων Μεταξάς, Αιμίλιος Τσούβαλης. Αφήγηση: Μηνάς Χατζησάββας, Λουίς Λίμα Μπαρέτο, Όθων Μεταξάς. Σκηνικά-κοστούμια: Ερωφίλη Πολιτοπούλου. Μουσική: Νίκος Κυπουργός.

Η είσοδος είναι ελεύθερη.
Χορηγός επικοινωνίας: 9,58 fm της ΕΡΤ3.
Χορηγός οίνου: Κτήμα Λίγας

Πέθανε ο Μανώλης Ρασούλης

Πριν από λίγο ανακοινώθηκε πως πέθανε ο Μανώλης Ρασούλης, σε ηλικία 66 χρονώ। Κρίμα...

ΜΙΚΡΟ ΑΦΙΕΡΩΜΑ ΣΤΟΝ ΑΝΤΩΝΗ ΦΩΣΤΙΕΡΗ ΚΑΙ ΑΛΛΗ ΕΚΛΕΚΤΗ ΥΛΗ ΣΤΟ ΝΕΟ ΕΝΤΕΥΚΤΗΡΙΟ (τεύχος 91)

Σελίδες εκλεκτής ελληνικής και ξένης πεζογραφίας και ποίησης αλλά και αφιέρωμα στην ποίηση του Αντώνη Φωστιέρη περιλαμβάνει το νέο τεύχος (αριθ. 91) περιοδικού Εντευκτήριο, που μόλις κυκλοφόρησε [22 Φεβρουαρίου 2011].


ΠΕΖΟΓΡΑΦΙΑ ΚΑΙ ΠΟΙΗΣΗ «[...] Ο Διαμαντής ο Τσιούγκραβος ή το βουνό ξεχείλιζε στο ψάθινο καρεκλί του ακουμπισμένος στο ξύλινο τραπέζι, σαν ένα ανάγλυφο τζουκ-μποξ από κάτω και δύο από πάνω. Τα ποδάρια του απ’ την παλιά γυμναστική και το τωρινό χαμαλίκι είχαν γίνει τοπούζια [...] Καθέναν που γινότατε τούρνα και δεν μπορούσε να περπατήσει, να ανεβεί τα δεκάδες ανηφορικά σκαλιά της προκυμαίας και μετά να περασει τα επίσης ανηφορικά στενά και να πάει σπίτι του, τον φωτονότανε στην πλάτη, αυτός, το Βουνό, και τον ανέβαζευ […]» γράφει ο Γιώργος Σκαμπαρδώνης στο διήγημά του «Ο Διαμαντής Τσιούγκραβος ή Το βουνό», με το οποίο ανοίγει το τεύχος. Το ίδιο τεύχος του Εντευκτηρίου πλουτίζουν νέα, αδημοσίευτα διηγήματα του Διαμαντή Αξιώτη, του Κυριάκου Χαρίτου, της Κατερίνας Ζαρόκωστα, του Ηλία Παπαμόσχου, του Ζαχαρία Κατσακού και της Δώρας Κασκάλη, ενώ αξίζει να προσεχτεί και το απόσπασμα από το μυθιστόρημα του Σουηδού Γιαν Χένρικ Σβαν Τα μηχανάκια του Μανόλη, σε μετάφραση της Μαρίας Φραγκούλη. (Το πρώτο βιβλίο του Σβαν ―ενός από τους σημαντικότερους σύγχρονους πεζογράφους της χώρας του― που κυκλοφόρησε στα ελληνικά, το μυθιστόρημα Η καταραμένη χαρά, βγήκε από τις Εκδόσεις Εντευκτηρίου.)
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν όμως και οι σελίδες της ποίησηςι: δείγματα της νεότερης παραγωγής τους παρουσιάζουν οι Μαρία Καρδάτου, Άννυ Κουτροκόη, Ευτυχία-Αλεξάνδρα Λουκίδου, Γεωργία Τρούλη, Χάρης Χρήστου, ενώ ο Βασίλης Καραβίτης μεταφράζει πέντε ποιήματα της Πολωνίδας Άννα Καμιένσκα (1920-1986). Στην ξεχωριστή ενότητα «Διεθνής Λογοτεχνική Συνάντηση “Dasein” 2010», που επιμελείται Χρήστος Χρυσόπουλος, δημοσιεύονται συνθέσεις τριών, σχετικά νέων, ποιητών: του Βασίλη Κάρδαρη, του Θοδωρή Χιώτη και του Γιώργου Χαντζή· όπως σχολιάζει ο Χρυσόπουλος, «οι τρεις ποιητές εκπροσωπούν διαφορετικές προσεγγίσεις μιας ποίησης που ―εντούτοις― χαρακτηρίζεται από δύο κοινά στοιχεία: τη φιλοδοξία να συμπεριλάβει τον στοχασμό αλλά και να απομακρυνθεί από τον συρμό της “ποιητικότητας” και της συναισθηματολογίας που μαστίζει μεγάλο μέρος όχι μόνο της τρέχουσας ελληνικής ποιητικής παραγωγής αλλά και της επικρατούσας άποψης για το τι συνιστα σήμερα το υψηλό στην ποιητική δημιουργία».

ΣΕΛΙΔΕΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΑΝΤΩΝΗ ΦΩΣΤΙΕΡΗ (Αθήνα, 1953) Σ’ ένα από τα ανέκδοτα ποιήματά του που προδημοσιεύονται στο πλαίσιο του μικρού αφιερώματος στην ποίησή του, ο Φωστιέρης γράφει κάτω από τον τίτλο «Ελπίζω» Σ’ ένα υπέρτατο/ Μηδέν/ Που στρόβιλος/ Θα ξεριζώσει/ Ακέραιο το/ Σύμπαν/ Κι άναρχο/ Θα ξεχυθεί από τα/ Σπλάχνα του το/ Χάος.


Στο εισαγωγικό του κείμενο, ο Αλέξης Ζήρας επιχειρεί να συμπληρώσει τον κυρίαρχο χαρακτηρισμό της ποίησης του Φωστιέρη ως «μιας αδιάκοπης μελέτης θανάτου», επισημαίνοντας πως «ο ποιητής φαίνεται να ελκύεται από ένα όραμα ρομαντικής φαντασίας, με τη φωνή του να δονείται συχνά από ένα είδος έντονης μεταρσίωσης, η οποία μοιάζει να προκαλείται από το μυστικό αποκαλυπτικό βίωμα των ορίων της ζωής». Από την πλευρά του, ο Κώστας Γεωργουσόπουλος σχολιάζει την ωριμότητα και τη θυμοσοφία με την οποία προσήλθε στην ποίηση ο Φωστιέρης, για να καταλήξει: «Μια ποίηση που πενθεί, που συλλαβίζει τον θάνατο και τιμά τη λήθη, είναι μια ποίηση φιλοσοφική, όχι μεταφυσική, ένας λυρικός σπαραγμός για τον φόβο της ύπαρξης»· τη ματιά ενός ζωγράφου στο έργο ενός ποιητή ρίχνει με το δικό του κείμενο Σωτήρης Σόρογκας, ενώ ο Γιάννης Βαρβέρης αναφέρεται στην πιο πρόσφατη συλλογή του Φωστιέρη, Πολύτιμη λήθη και ο Θανάσης Θ. Νιάρχος (συνεκδότης με τον Φωστιέρη του λογοτεχνικού περιοδικού Η Λέξη) γράφει λιγότερο για την ποίηση του τιμώμενου και περισσότερο για τη φιλία και τη συνεργασία μαζί του· το μικρό αφιέρωμα στον Φωστιέρη συμπληρώνουν δύο επιστολές που του έστειλαν ο Τ. Κ. Παπατσώνης και ο Παναγιώτης Κανελλόπουλος σχετικά με την πρώτη του συλλογή Το μεγάλο ταξίδι (1971), καθώς και δύο κριτικά κείμενα για συλλογές του, πρωτοδημοσιευμένα στον ημερήσιο Τύπο, από τον Τάσο Λειβαδίτη και τη Μαργαρίτα Καραπάνου.

ΤΕΧΝΕΣ - ΚΑΠΝΙΣΤΗΡΙΟ Η ιστορικός της Τέχνης, καθηγήτρια του ΑΠΘ Ευθυμία Γεωργιάδου-Κούντουρα παρουσιάζει την έκθεση «Νίκη Καναγκίνη: Εν οίκω» στο Κρατικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης (την οποία άλλωστε επιμελήθηκε μαζί με την Αρετή Λεοπούλου), έκθεση που παρουσιάζει μια ενδιαφέρουσα όψη γυναικείας δημιουργίας αλλά προβάλλει παραστατικά και τους προβληματισμούς και τις δυνατότητες έκφρασης της σύγχρονης ελληνικής τέχνης. Η θεατρική κριτικός Ζωή Βερβεροπούλου σχολιάζει παραστάσεις που δόθηκαν το προηγούμενο διάστημα στη Θεσσαλονικη, ο Άκης Παπαντώνης γράφει από την Οξφόρδη για τη «γεωγραφία της αφηγηματικής του Γκογκέν» με αφορμή την έκθεση «Gauguin: Maker of Myth» στην πινακοθήκη Tate Modern του Λονδίνου, ο Γιάννης Γκροσδάνης κάνει έναν απολογισμό του πρόσφατου 51ου Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης.

ΒΙΒΛΙΟΚΡΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΕΙΣ Πολυσέλιδη είναι και στο τεύχος αυτό η ενότητα των βιβλιοκρισιών και παρουσιάσεων. Γράφουν: Βαγγέλης Χατζηβασιλείου (Ιωάννας Καρυστιάνη, «Τα σακιά»)· Μαρία Στασινοπούλου (Γιάννη Ατζακά, «Κάτω από τις οπλές»· Δημήτρης Κόκορης (Τάσου Καλούτσα, «Η ωραιότερη μέρα της»)· Λίνα Πανταλέων (Θεόδωρου Γρηγοριάδη, «Ο παλαιστής και ο δερβίσης»)· Γιάννης Ευθυμιάδης (Χριστόφορου Λιοντάκη, «Στο τέρμα της πλάνης»)· Κώστας Καλημέρης (Δημήτρη Νόλλα, «Ο καιρός του καθενός»)· Μπαρτ Σούτχαρτ (Μισέλ Φάις, «Πορφυρά γέλια»)· Γιάννης Λειβαδάς (για τρία βιβλία με ποίηση Ουόλτ Ουίτμαν)· Μαρία Κουγιουμτζή (Χλόης Κουτσουμπέλη, «Η αλεπού και ο κόκκινος χορός»)· Λάμπρος Σκουζ]δομενίδης (συλλογικό, αφιέρωμα στη μνήμη του Μωρίς Σαλτιέλ), Βάνα Χαραλαμπίδου (Σαχριάν Μαντιπούρ, «Λογοκρίνοντας μια ιρανική ερωτική ιστορία»)· στα «Εισερχόμενα», ο Δημήτρης Η. Παστουρματζής παρουσιάζει νέες εκδόσεις που έφτασαν στο περιοδικό, ενώ στη στήλη «Βιβλία στο κομοδίνο» ο Γιώργος Κορδομενίδης ρίχνει λοξές ματιές σε μεγάλο αριθμό πρόσφατων εκδόσεων.

ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ Την ενότητα της λογοτεχνίας σ’ αυτό το τεύχος του «Εντευκτηρίου» κοσμούν έργα του Σταύρου Παναγιωτάκη.

Ο Παναγιωτάκης γεννήθηκε το 1963, όμως ζει από χρόνια στη Θεσσαλονίκη. Σπούδασε ζωγραφική στην Ανώτατη Σχολή Καλών Τεχνών (U.D.K.) του Βερολίνου. Εργάστηκε ταυτόχρονα στα εργαστήρια Χαρακτικής και Γλυπτικής του S. Taijiri. Πήρε υποτροφία από την DAAD το 1989 και μεταπτυχιακό τίτλο σπουδών από την Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών Βερολίνου το 1991. Δίδαξε στο Τμήμα Αρχιτεκτόνων της Πολυτεχνικής Σχολής του Α.Π.Θ. από το 2000 μέχρι το 2007. Είναι υποψήφιος διδάκτωρ του Τμήματος Αρχιτεκτόνων Α.Π.Θ.
Από τον Δεκέμβριο του 2010 δημιούργησε τον «χΩρο18» (Χρ. Σμύρνης 18) στη Θεσσαλονίκη, οργανώνοντας εκθέσεις και πρωτογενείς εικαστικές δράσεις. Έχουν τοποθετηθεί μόνιμα επτά γλυπτά του σε δημόσιους χώρους στην Αθήνα και Θεσσαλονίκη. Έχει διοργανώσει καλλιτεχνικά χωριά-εργαστήρια, στη Σάμο το 1999 και Νάξο, Ξάνθη-Πομακοχώρια και Πάφο το 2001-2003.
Έχει εκθέσει έργα του σε 31 ατομικές εκθέσεις και σε 70 ομαδικές, στην Ελλάδα και στο εξωτερικό.

ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΚΟ ΕΝΘΕΤΟ Στην Camera Obscura, το ένθετο του «Εντευκτηρίου» για τη δημιουργική φωτογραφία, που επιμελείται ο Άρις Γεωργίου, παρουσιάζονται φωτογραφίες της Γκλόρυς Ροζάκη, για τη δουλεια της οποίας ο ποιητής Χριστόφορος Λιοντάκης παρατηρεί: «Η φωτογραφική προσέγγιση της Ροζάκη, χαμηλών πάντα τόνων, συνίσταται στην ερωτική σχέση που δημιουργεί με τον χώρο και τα εργαλεία της τέχνης της. Μια ασκητική πορεία με τερματικό στόχο να παγιδέψει το φευγαλέο, το άπιαστο, να εισχωρήσει στο αμέθεκτο, να πολιορκήσει το Άλλο, για ν’ αποσπάσει το αρχέγονο κάλλος της εικόνας.


Εικόνες που την προσπερνούν ή τις προσπερνά η ίδια επανέρχονται μέσα από την αλχημεία μιας προσωπικής μνημοτεχνικής. Από ένα απροσδόκητο κάλεσμα το βλέμμα λειτουργεί σαν μοίρα που της καθορίζει τη στιγμή που θα μνημειώσει τις δικές της πια εικόνες, μεταφέροντάς τες στην άλλη πλευρά του χρόνου.
Από κει και πέρα το θαύμα συντελείται από μόνο του, όπως όλα τα θαύματα. Η ίδια συνεχίζει ερήμην της, χωρίς να γνωρίζει a priori το μετέπειτα – διαφορετικά η γνώση στη συγκεκριμένη διεργασία θα δρούσε σε βάρος της λάμψης του τυχαίου. Οι εικόνες της, γαλβανισμένες από μια μυστική διάρκεια για ν’ αντέχουν στη φθορά του χρόνου, διαιωνίζονται από τους άλλους.»

ΖΗΤΕΙΤΑΙ (ΕΠΙΤΕΛΟΥΣ) ΑΝΘΡΩΠΙΑ!

Αλλα ανακλαστικά δεν έχουµε;

ΤΗΣ ΑΝΝΑΣ ∆ΑΜΙΑΝΙ∆Η

ΤΑ ΝΕΑ, 9 Φεβρουαρίου 2011

Οι µέρες περνάνε και στο Μέγαρο Υπατία τα µάτια των απεργών αρχίζουν να θαµπώνουν και να µην µπορούν πολύ καλά να ξεχωρίσουν τα λευκά αγάλµατα γύρω τους.

Αποκτά κάτι τραγικό αυτή η µάταιη πολυτέλεια. Αλλά αν δεν έχουµε πια άλλο συναίσθηµα απέναντι σε αυτούς τους ανθρώπους που παίζουν τη ζωή τους κορόνα - γράµµατα, µήπως να θυµηθούµε τα συναισθήµατα για τα αγάλµατα; Αυτά που µάθαµε να θαυµάζουµε και να σεβόµαστε παιδιόθεν.



Είπαµε πολλά για το λάθος της αναζήτησης ασύλου στη Νοµική. Καταδικάσαµε, αναλύσαµε και ξανακαταδικάσαµε.

Επαινέσαµε την ψυχραιµία των πολιτικών και λοιπών αρχών που κατάφεραν να ξεπεράσουν τον σκόπελο χωρίς βία. Αλλά τώρα πουοι µέρες περνάνε τι γίνεται;

Αυτοί οι άνθρωποι που κατάφεραν να βγουν από τη Μασσαλίας αναίµακτα, πρέπει να µείνουν να πεθάνουν στην Πατησίων; Υπάρχουν επίσης οι Αφγανοί µε τα ραµµένα στόµατα στα Προπύλαια. Εκείνοι είχαν διαλέξει άλλο δρόµο διεκδίκησης. Εκεί δεν πάνε τα κανάλια, δεν κινδυνεύει το άσυλο, δεν καλούνται ΜΑΤ, δεν ανακατεύεται ο πρύτανης. Ο καιρός και γι’ αυτούς περνάει, το σώµα τους χτυπιέται κάθε µέρα µε την ακινησία των διαδικασιών. Θα δοθεί το άσυλο;

Κοίταξαν τα χαρτιά; Πού βρίσκονται οι αιτήσεις; Σε ποια γραφειοκρατία έχουν σκαλώσει; Στο µεταξύ ο οργανισµός τους καταναλώνει µυϊκή µάζα. Κι ο οργανισµός της πόλης καταναλώνει αδιαφορία και βαρβαρότητα. Αφοµοιώνει την ιδέα πως ο νόµος είναι στ’ αλήθεια αυστηρός για ξένους χωρίς δικαιώµατα. Κι ας παίζεται η ύπαρξή τους. Γυρνάµε και φωνάζουµε έξαλλοι για τα διόδια, τα εισιτήρια, τις περικοπές, το άνοιγµα των επαγγελµάτων, την αύξηση του ΦΠΑ, το Μνηµόνιο, τις ταµειακές και οι άλλοι αργοπεθαίνουν σιωπηλοί, µε στόµατα ραµµένα. Μας ξύπνησαν τα ρατσιστικά ανακλαστικά όταν µπήκαν στη Νοµική. Αλλα ανακλαστικά δεν έχουµε; Ανθρωπιστικά ανακλαστικά, αλληλεγγύης ανακλαστικά; Τόση νοµική επιστήµη, τόσο έντονη πολιτική ζωή δεν µπορεί να βρει λύση που θα ταιριάζει σε κάποια καλύτερη ιδέα για τον εαυτό µας, τον ανθρωπισµό που νοµίζουµε ότι διαθέτουµε;

Η ΕΛΙΣΑΒΕΤ ΚΟΥΝΑΛΑΚΗ ΕΡΜΗΝΕΥΕΙ ΕΡΓΑ BACH, BRAHMS, SCHUMANN, SCARLATTI κ.ά.

Διακεκριμένη πιανίστρια, γνωστή για τη δεξιοτεχνία και το σφρίγος των ερμηνειών της, η Ελισάβετ Κουναλάκη ερμηνεύει σε έναν διπλό δίσκο, με τίτλο e-motion: piano works, έργα έργα των Bach, Brahms, Cantallos, Granados, Scarlatti, Schumann, Seixas, Soler.




















Ενδεικτικά μνημονεύονται:

- Bach, Chromatic Fantasy and Fugue, Fantasia
- Bach, Chromatic Fantasy and Fugue - Fuga
- Brahms, Varitions on Haendel - Aria
- Brahms, Varitions on Haendel - Variations 1-25
- Scarlatti - Sonata in b minor
- Seixas - Sonata in B flat major
- Cantallos - Sonata in c minor
- Soler - Sonata in d minor
- Granados, Goyescas, El Fandango de Candil


Η Ελισάβετ Κουναλάκη αποφοίτησε από το Ωδείο Αθηνών με άριστα και πρώτο βραβείο παμψηφεί (τάξη Φοίβης Βάλληνδα). Συνέχισε τις σπουδές της στη Γαλλία με υποτροφίες της Ακαδημίας Αθηνών και της Γαλλικής Κυβέρνησης. Το 1980 αποφοίτησε με το ανώτατο δίπλωμα από το Ευρωπαϊκό Ωδείο Παρισιού (τάξη Υβόν Λεφεμπύρ) και το 1987 πήρε το μεταπτυχιακό δίπλωμα τρίτου κύκλου σπουδών από το Κρατικό Ωδείο Τουλούζης (τάξη Τερέζ Ντυσσώ). Την εξέλιξη της δουλειάς της έχουν επηρεάσει προσωπικότητες του μουσικού χώρου όπως οι Φρανς Κλιντά, Γεβγκένι Μαλίνιν, Τατιάνα Νικολάγιεβα, Βαλερύ Σαγκαϊντάτσνι και Λέον Φλάισερ. Έχει τιμηθεί με το πρώτο βραβείο του πανελλήνιου διαγωνισμού «Καίτη Παπαϊωάννου» (Αθήνα 1973) και το ειδικό βραβείο ερμηνείας έργων Σοπέν στο φεστιβάλ πιάνου «Μουσικός Ιούλιος» (Παρίσι 1980). Έχει εμφανιστεί σε ρεσιτάλ και συναυλίες μουσικής δωματίου στην Ελλάδα, την Ευρώπη (Ιταλία, Γαλλία, Ελβετία, Βουλγαρία) και την Ιαπωνία. Ως σολίστ έχει συμπράξει με όλες τις ελληνικές ορχήστρες και με σημαντικές ξένες, όπως η Κρατική Συμφωνική Ορχήστρα Τσαϊκόφσκι της Μόσχας. Εκτός από το κλασικό ρεπερτόριο, στο ενεργητικό της περιλαμβάνονται και πολλές πρώτες εκτελέσεις ελληνικών και ξένων σύγχρονων έργων, από τα οποία κάποια είναι αφιερωμένα στην ίδια.

Έχει ηχογραφήσει για την ελληνική και τη γαλλική ραδιοφωνία και έχει εμφανιστεί στην ελληνική και την ιαπωνική τηλεόραση. Η δισκογραφία της περιλαμβάνει όλο το πιανιστικό έργο του Γιώργου Σισιλιάνου (Lyra) και έργα του Γιώργου Κουμεντάκη (Σείριος). Έχει συνεργαστεί με το Τμήμα Εκδόσεων του Μεγάρου Μουσικής Αθηνών, το τμήμα Μουσικών Σπουδών του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, καθώς και με την Εθνική Λυρική Σκηνή σε παραγωγές όπερας για παιδιά. Σημαντική είναι η παιδαγωγική δραστηριότητά της, ενώ συχνά συμμετέχει σε επιτροπές διαγωνισμών πιάνου. Είναι καθηγήτρια πιάνου στο Ωδείο «Φίλιππος Νάκας».

ΠΕΘΑΝΕ Ο ΤΑΚΗΣ ΒΑΡΒΙΤΣΙΩΤΗΣ

Σε ηλικία 95 ετών πέθανε σήμερα τα ξημερώματα ο ποιητής Τάκης Βαρβιτσιώτης. Αύριο στις 10:00 π.μ. οι οικείοι του θα του απευθύνουν το ύστατο «χαίρε» από τον ιερό ναό της Θεού Σοφίας.


Βιογραφία και έργα του ποιητή

Γεννημένος το 1916 στη Θεσσαλονίκη (σσ. κατοικούσε στο ίδιο σπίτι σχεδόν από τη γέννησή του, στην οδό Πρασακάκη, πάροδο της Εγνατίας κοντά στην Αγία Σοφία), σπούδασε νομικά στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης και διορίστηκε ως δικηγόρος το 1940. Παρά ταύτα, παρέμεινε έκτοτε αφοσιωμένος στην ποίηση. Μέλος της Ακαδημίας Αθηνών, στα γράμματα εμφανίστηκε για πρώτη φορά το 1936, στο περιοδικό «Μακεδονικές Ημέρες», και πιο δυναμικά μία δεκαετία αργότερα, όταν εκδόθηκε το περιοδικό «Κοχλίας».

Δημοσίευσε 22 ποιητικές συλλογές. Το έργο του μεταφράσθηκε σε πολλές ξένες γλώσσες και ο ίδιος μετέφρασε Γάλλους, Ισπανούς και Λατινοαμερικανούς ποιητές. Ήταν μέλος της Παγκόσμιας Οργάνωσης των Ποιητών και επισκέφθηκε, ως επίσημος καλεσμένος, τις Ηνωμένες Πολιτείες, τη Ρουμανία και την Ισπανία. Είχε λάβει μέρος σε πολλά φεστιβάλ Ποίησης, ενώ παρευρέθη και ως εκπρόσωπος της Ελλάδας σε παγκόσμια συνέδρια και σε διεθνείς συναντήσεις συγγραφέων. Τιμήθηκε με το Βραβείο της Ομάδας των Δώδεκα, το Α΄ Κρατικό Βραβείο Ποίησης, το Βραβείο Ποίησης της Ακαδημίας Αθηνών, το Βραβείο Ουράνη, το Παγκόσμιο Βραβείο Ποίησης Φερνάντο Ριέλο, τον τίτλο του Ιππότη του Γαλλικού Τάγματος των Γραμμάτων και των Τεχνών και το ευρωπαϊκό Βραβείο Χέρντερ. Το 1995 εκλέχθηκε μέλος της Διεθνούς Ακαδημίας Μιχαήλ Εμινέσκου, που εδρεύει στη Ρουμανία, και του απονεμήθηκε το Χρυσό Μετάλλιο Τιμής του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου.

Συγκέντρωσε, στα 70 και πλέον χρόνια της ενασχόλησής του με την ποίηση, τις περισσότερες ίσως διακρίσεις που έχουν δοθεί σε Έλληνα ποιητή. Ο νομπελίστας ποιητής Οδυσσέας Ελύτης (σσ. ο ίδιος, παρά τις πολλαπλές του διακρίσεις, δεν κατάφερε να βραβευθεί με τον Νομπέλ ποίησης, παρότι υπήρξε τρεις φορές υποψήφιος) τον είχε χαρακτηρίσει «βαθύ γνώστη της λυρικής τέχνης».

Από το 1999 υπήρξε αντεπιστέλλον μέλος της Ακαδημίας Αθηνών.

«Ο ποιητής / Αυτός ο αθώος / Αυτός ο μάγος / Ο θαυματοποιός / Ο μυστηριώδης δαμαστής των λέξεων / Που λατρεύει την ομορφιά / Αυτός ο μικρός θεός που μιλά / Και με το λόγο του γίνεται φως» έγραφε «αυτοχαρακτηριζόμενος», ίσως περιγράφοντας τον «ποιητή» με τον τίτλο «αυτός ο μικρός Θεός που μιλά» σε ένα από τα τελευταία ποιήματά του, από τη συλλογή «Όμως το χιόνι πάντα μένει».

«Είναι καιρός να καλλιεργηθεί η ιδέα ότι η ποίηση -όπως και η τέχνη γενικότερα- είναι ένας σταυρός μαρτυρίου, που τον σηκώνουν μοναχά άνθρωποι σημαδεμένοι από τη μοίρα, μία νόσος εκ γενετής. Με δύο λόγια δημοκρατία, σοσιαλισμός, χριστιανισμός, είναι το τρίπτυχο που αντιπροσωπεύει και συμπυκνώνει την πνευματική μου υπόσταση» έλεγε προ τριετίας σε συνέντευξή του, με αφορμή την απονομή του Βαλκανικού βραβείου «Αίμος».

Το Εντευκτήριο μαζί με το τεύχος Νο 72 εξέδωσε cd στο οποίο ο Τάκης Βαρβιτσιώτης διαβάζει ποιήματά του.



Ανακοίνωση του Υπουργείου Πολιτισμού και Τουρισμού

Tη βαθιά της θλίψη για την απώλεια του ποιητή Τάκη Βαρβιτσιώτη, που γεννήθηκε και έζησε ως το τέλος της ζωής του στη Θεσσαλονίκη, εκφράζει η πολιτική ηγεσία του Υπουργείου Πολιτισμού και Τουρισμού.

«Το ήθος του, ο δυναμισμός και ο λυρισμός της τέχνης του, η συστηματική, ακάματη και χαμηλόφωνη ενασχόλησή του με την ποίηση τον καθιέρωσαν και του έδωσαν μία μοναδική θέση στην Ελληνική Γραμματεία» αναφέρει σχετική ανακοίνωση του υπουργείου και καταλήγει:

«Τιμήθηκε με πολλά βραβεία και είδε το έργο του να μεταφράζεται σε πολλές γλώσσες, ενώ ο ίδιος εκπροσώπησε την Ελλάδα σε παγκόσμια συνέδρια, έδωσε διαλέξεις σε μεγάλα πανεπιστήμια του εξωτερικού και το έργο του έχει μελετηθεί από πλήθος μελετητών στην Ελλάδα και το εξωτερικό».

ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΣ, ΠΟΛΥΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΞΕΝΟΦΟΒΙΑ

Ένα ενδιαφέρον άρθρο του Γιώργου Στάμκου (περιοδικό Ζενίθ)


Η μέρα που οι ξένοι εργάτες θα κατακτήσουν τη Δύση είναι αναπόφευκτη. Το μέλλον ανήκει πάντα στους σκλάβους και στους μετανάστες…

E. Cioran

Γράφει ο Γιώργος Στάμκος

Η Ελλάδα αλλάζει. Από χώρα αποστολής μεταναστών μετατρέπεται τα τελευταία χρόνια σε αποδέκτη ενός πρωτοφανούς μεταναστευτικού κύματος. Αυτή η πλημμυρίδα ανθρώπων, που νόμιμα ή παράνομα κατέφθασαν στη χώρα μας αναζητώντας καλύτερη ζωή, αναμένεται να επηρεάσει μακροπρόθεσμα τη φυσιογνωμία της. Ήδη η εθνικά ομοιογενής Ελλάδα αρχίζει να μεταμορφώνεται σε πολυεθνική και πολυπολιτισμική κοινωνία. Δεν υπάρχει φυλή, εθνικότητα και πολιτιστική κοινότητα του πλανήτη μας, που να μην έχει στείλει επαρκή αριθμό εκπροσώπων της στους δρόμους της Αθήνας και της Θεσσαλονίκης. Το γεγονός αυτό συνιστά μια ιστορική εξέλιξη της ελληνικής κοινωνίας η οποία, από προϊόν «εθνικής μονοκαλλιέργειας», μετατρέπεται σταδιακά σε πολύχρωμο και πολυπολιτισμικό «λιβάδι». Αλλά αυτή η μετάβαση δεν είναι καθόλου εύκολη υπόθεση για μια χώρα που οικοδομήθηκε πάνω στο «ιδανικό» της εθνικής ομοιογένειας.

Οικοδομώντας το «Ιδανικό» Εθνικό Κράτος

Η σύγχρονη Ελλάδα, όπως και τα περισσότερα ευρωπαϊκά κράτη, βασίστηκε πάνω στην ιδεολογία του εθνικισμού. Το νεοελληνικό κράτος επιδίωξε εξαρχής την εθνική ομοιογένεια αφομοιώνοντας ή εκτοπίζοντας από τα εδάφη του άλλες εθνότητες και μειονότητες. Ο στόχος ήταν προφανής: ένα κράτος, ένα έθνος, μια θρησκεία. Αυτό το «ιδανικό» έπρεπε να επιτευχθεί με κάθε κόστος.

Ύστερα από πολεμικές περιπέτειες δεκαετιών, που είχαν ως αποτέλεσμα κοσμοϊστορικές μετακινήσεις πληθυσμών, η Ελλάδα απέκτησε μια εθνολογική ομοιογένεια, την οποία θα ζήλευαν ακόμη και οι «αποστειρωμένες» Σκανδιναβικές χώρες.

Η ανταλλαγή των πληθυσμών μεταξύ Ελλάδας-Τουρκίας (1923), που προκάλεσε ευθανασία στη Μεγάλη Ιδέα, κατέστησε την Ελλάδα, χώρα με εθνολογική ομοιογένεια. Μετά τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο μονάχα η Ελλάδα (96,5% Έλληνες) πλησίαζε στο «ιδεώδες» του μονοεθνικού κράτους στα Βαλκάνια. Μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο οι διαρροές των μειονοτικών πληθυσμών συνεχίστηκαν κι έτσι η Ελλάδα, όπως και τα άλλα βαλκανικά κράτη, ενίσχυσε ακόμη περισσότερο την εθνική της ομοιογένεια. Αποτέλεσμα όλων αυτών ήταν να φθάσει η Ελλάδα να κατοικείται κατά 98,5% από Έλληνες, ένα ποσοστό εκπληκτικό ακόμη και για τα σκανδιναβικά δεδομένα. Οι Έλληνες εθνικιστές μπορούσαν πλέον να νιώθουν υπερήφανοι: στη χώρα μας δεν υπήρχαν πλέον μειονότητες!

Η επίσημη πολιτική της Ελλάδας διακήρυττε πως δεν υπήρχαν μειονότητες, θεωρώντας πως τυχόν αναγνώρισή τους θα απειλούσε το ιδεολόγημα του «εθνικά καθαρού» ελλαδικού κράτους. Το παράδοξο ήταν πως όλη αυτή την περίοδο η Ελλάδα, ενώ κόπτονταν για την προστασία των ελληνικών μειονοτήτων και για τη διατήρηση της ελληνική εθνικής ταυτότητας στις κοινότητες της διασποράς αρνούνταν λυσσαλέα σε Έλληνες υπηκόους να διατηρήσουν τη διαφορετική εθνική ή πολιτιστική τους ταυτότητα. Η αντιφατική αυτή στάση αποτελεί για ορισμένους το σημαντικότερο στοιχείο του συνδρόμου «ελληνοκεντρικής εγωπάθειας», που συνεχίζει να χαρακτηρίζει μεγάλα τμήματα της ελληνικής κοινωνίας.

Εισαγωγές-Εξαγωγές Ανθρώπων

Μέχρι τα μέσα της δεκαετίας του 1970 η φτωχή και αναπτυσσόμενη Ελλάδα αποτελούσε μια δεξαμενή φτηνών εργατικών χεριών, τα οποία και έστελνε στις βιομηχανικές χώρες της Δύσης. Αυτή η «ανθρώπινη αιμορραγία» είχε βέβαια και τα πλεονεκτήματά της: η ισχνή οικονομία της χώρας επιβίωνε κυριολεκτικά χάρη στα εκατομμύρια των δολαρίων που έστελναν ως εμβάσματα οι μετανάστες για να στηρίξουν τις οικογένειες τους. Η Ελλάδα «εξήγαγε» ανθρώπους κι έπαιρνε ως αντάλλαγμα χρήματα.

Μετά το 1975 οι «εξαγωγές» ανθρώπινου δυναμικού από την Ελλάδα περιορίστηκαν, ενώ την ίδια περίοδο ξεκίνησε ένα έντονο κύμα παλιννόστησης. Η στασιμότητα της φυσικής αύξησης του ελληνικού πληθυσμού, αποτέλεσμα της ραγδαίας μείωσης των γεννήσεων (αλλά και της μεγάλης αύξησης των αμβλώσεων…), σε συνδυασμό με την οικονομική άνοδο της χώρας αλλά και τις κοσμοϊστορικές πολιτικοοικονομικές αλλαγές που συνέβησαν στην Ανατολική Ευρώπη (κατάρρευση κομμουνιστικών καθεστώτων, διάλυση της Σοβιετικής Ένωσης και της Γιουγκοσλαβίας κ.ά.), είχαν ως αποτέλεσμα από το 1990 και μετά, ένα μεγάλο κύμα μεταναστών και προσφύγων να βρει καταφύγιο στην Ελλάδα.

Από το 1991 πάνω από μισό εκατομμύριο Αλβανοί εγκατέλειψαν την πατρίδα τους και εγκαταστάθηκαν στην Ελλάδα, αποτελώντας έτσι την πολυπληθέστερη ομάδα οικονομικών μεταναστών στη χώρα μας.

Κατά τη δεκαετία του 1990 η χώρα μας υποδέχτηκε περίπου ένα εκατομμύριο μετανάστες, οι περισσότεροι από τους οποίους έγιναν μόνιμοι κάτοικοί της. Η ελληνική κοινωνία αιφνιδιάστηκε. Μέσα στην αρχική σύγχυση έχασε την επαφή της με την πραγματικότητα κι εθελοτυφλούσε υποστηρίζοντας ότι οι ξένοι επειδή είναι παράνομοι, δεν υπήρχαν! Χρειάστηκαν χρόνια για να συνέλθει η κοινωνία μας από το σοκ και να αποδεχτεί την πραγματικότητα: οι ξένοι ζουν ανάμεσά μας και δεν είναι προσωρινοί, δεν αποτελούν μια σύντομη επωφελή παρένθεση, αλλά ένα μόνιμο δυναμικό στοιχείο που ενδέχεται να μεταβάλλει μακροπρόθεσμα τη μορφή και τη σύνθεση της ελληνικής κοινωνίας…

Οι Μετανάστες δεν «Παίρνουν τις Δουλειές» μας

Οι μετανάστες είναι λοιπόν εδώ. Ζουν ανάμεσα μας και συμβάλουν στη δημιουργία μιας νέας, πολυπολιτισμικής Ελλάδας. Μιας Ελλάδας, που μετατρέπεται σταδιακά σε γερασμένη και πλούσια ευρωπαϊκή χώρα, η οποία χρειάζεται τους μετανάστες για να φροντίζουν τους ηλικιωμένους, να καθαρίζουν τα σπίτια, να κτίζουν τις οικοδομές, να σκάβουν στα χωράφια, να ξεπουπουλιάζουν τα κοτόπουλα και να καθαρίζουν τα ψάρια στα εστιατόρια. Με άλλα λόγια για δουλειές που ένας μέσος Έλληνας, ακόμη κι αν απειλείται από το φάσμα της ανεργίας, δεν κόπτεται για να τις κάνει. Επίσης, οι αλλοδαπές αποδέσμευσαν από τις οικογενειακές φροντίδες ένα σημαντικό τμήμα του γυναικείου πληθυσμού, διευκολύνοντας έτσι την ένταξή του στην αγορά εργασίας.

Ενώ οι μετανάστες σπεύδουν να στελεχώσουν παραγωγικούς τομείς της οικονομίας με μεγάλη ζήτηση για φθηνή και εντατική εργασία, οι Έλληνες εργαζόμενοι αποφεύγουν όλο και περισσότερο τις κακοπληρωμένες και ανειδίκευτες εργασίες, τις δουλειές στα χωράφια, στις οικοδομές και στα εργοστάσια, κυνηγώντας καλοαμειβόμενα και «χάι» επαγγέλματα κυρίως στον τομέα των υπηρεσιών. Από αυτήν την άποψη λοιπόν οι μετανάστες όχι μόνον δεν «παίρνουν τις δουλειές» των Ελλήνων, όπως τους κατηγορούν οι ξενόφοβοι ρατσιστές, αλλά και συνεισφέρουν με τη φτηνή ανειδίκευτη εργασία τους στην οικονομική ανάπτυξη και στην πτώση του πληθωρισμού. Όπως μας πληροφορούν έγκριτοι οικονομολόγοι χωρίς τους μετανάστες θα γινόμασταν φτωχότεροι, με ακόμη μεγαλύτερη ανεργία και λιγότερο ανταγωνιστικοί! Οι αλλοδαποί «πριμοδοτούν» την ελληνική οικονομία, αφού με τη φθηνή εργασία τους συμβάλλουν κατά 0,5% στην ετήσια αύξηση του ελληνικού ΑΕΠ. Επίσης βοήθησαν να επιβραδυνθεί η πορεία επιδείνωσης του ασφαλιστικού συστήματος στην Ελλάδα με τις εισφορές τους (το 20% των εσόδων του ΙΚΑ προέρχεται από εισφορές μεταναστών).

Οι Μετανάστες Είναι Καταδικασμένοι να Πετύχουν

Η μετανάστευση, δηλαδή το να εγκαταλείψει κανείς το σπίτι και την πατρίδα και να ταξιδέψει κάτω από αβέβαιες συνθήκες αναζητώντας κάτι καλύτερο σε μια μακρινή άγνωστη χώρα με διαφορετική κουλτούρα, δεν είναι καθόλου μα καθόλου εύκολη υπόθεση. Είναι μια δύσκολη εμπειρία και μια σκληρή δοκιμασία. Η μετανάστευση απαιτεί έναν συνδυασμό τόλμης και απόγνωσης: και τα δύο αποτελούν συνταγές της επιτυχίας. Έτσι οι μετανάστες είναι «καταδικασμένοι» να πετύχουν, κυρίως οικονομικά. Και στην προσπάθεια τους αυτή βελτιώνουν και την οικονομική κατάσταση των χωρών που τους υποδέχονται.

Σε γενικές γραμμές οι μετανάστες θεωρούνται ευλογία για τη χώρα που τους υποδέχεται. Είναι πράγματι δώρο να δέχεται μια χώρα ανθρώπους σε παραγωγική ηλικία χωρίς να έχει ξοδέψει ούτε ένα Ευρώ για την ανατροφή και την εκπαίδευσή τους. Επιπλέον οι μετανάστες μεταφέρουν ιδέες, πρακτικές και πολιτιστικά στοιχεία που πλουτίζουν και δίνουν χρώμα στη χώρα υποδοχής τους. Με δυό λόγια οι μετανάστες βοηθούν στο άνοιγμα των οριζόντων μιας κοινωνίας. Αρκεί βέβαια η κοινωνία υποδοχής τους να είναι αρκετά ευέλικτη ώστε να τους ενσωματώσει με τις λιγότερο δυνατόν παρενέργειες.

Ο Ελληνικός Ρατσισμός Είναι Εδώ!

Οι μετανάστες δεν είναι απλώς ξένοι εργάτες, είναι ολόκληροι κόσμοι που πρέπει να εξερευνηθούν. Δεν είναι προβλήματα, αλλά άνθρωποι που έχουν προβλήματα. Τα «αγκάθια» της ενσωμάτωσης των μεταναστών στην ελληνική κοινωνία είναι πολλά. Αν και ονειρεύονται να νιώσουν ευπρόσδεκτοί, διατηρώντας όμως την ιδιαίτερη ταυτότητά τους, οι μετανάστες έρχονται αντιμέτωποι με το ρατσισμό και την ξενοφοβία της ελληνικής κοινωνίας.

Οι Έλληνες έχουν αρχίσει να εκδηλώνουν φαινόμενα επιλεκτικής ξενοφοβίας μπροστά στις μάζες των μεταναστών. Δεν υπάρχουν ωστόσο ακόμη εκδηλωμένα φαινόμενα ενός διογκούμενου γενικευμένου ρατσισμού.

Όσο οι μετανάστες κατακλύζουν τη χώρα, τόσο ενισχύεται κι εκδηλώνεται το φαινόμενο του ελληνικού ρατσισμού. Ο ρατσισμός αυτός δεν είναι πάντα εμφανής, δεν εκδηλώνεται με βίαιες πράξεις ή αποδοκιμασίες. Ο ελληνικός ρατσισμός είναι συχνά ύπουλος, διαβρωτικός και εκδηλώνεται όχι με πάντα με «δεξιό» προφίλ, αλλά ακόμη και με δήθεν αντιρατσιστικές, προοδευτικές και «αριστερές» θέσεις. Γιατί ρατσισμός δεν είναι μόνον οι ομάδες των ακροδεξιών και των νεοναζί με τα ξυρισμένα κεφάλια, που ξαμολιούνται στους δρόμους με σκοπό να δείρουν οποιονδήποτε «σκουρόχρωμο» αλλοδαπό συναντήσουν μπροστά τους ή να κάψουν σπίτια μεταναστών. Ρατσισμός είναι και να πληρώνεις χαμηλό ημερομίσθιο σ’ έναν αλλοδαπό ή να μην του κολλάς τα ένσημα. Είναι να ζητάς υψηλό ενοίκιο όταν νοικιάζεις το σπίτι σου σε μετανάστες. Να εκμεταλλεύεσαι σεξουαλικά τις αλλοδαπές γυναίκες ή να τις ωθείς στην πορνεία. Είναι να μην αφήνεις σε αριστούχο μαθητή αλλοδαπών γονέων να σηκώσει την ελληνική σημαία. Να δυσανασχετείς ακούγοντας αλλοδαπούς να μιλούν τη γλώσσα τους στο λεωφορείο. Να τους αναγκάζεις να ελληνοποιούν τα ονόματά τους ή να βαπτίζονται Ορθόδοξοι…

Μια ανοικτή δημοκρατική κοινωνία θα πρέπει να περιορίσει τα ξενόφοβα και ρατσιστικά αντανακλαστικά της και να αγκαλιάσει το «Άλλο» και το διαφορετικό. Αν δεν το κάνει θα έχει αποτύχει.

Ο Γιώργος Στάμκος είναι συγγραφέας, δημοσιογράφος και εκδότης-Διευθυντής του περιοδικού ΖΕΝΙΘ.

Οι μετανάστες δεν είναι απλώς ξένοι εργάτες, είναι ολόκληροι κόσμοι που πρέπει να εξερευνηθούν. Δεν είναι προβλήματα, αλλά άνθρωποι που έχουν προβλήματα.

Η ελληνική κοινωνία αιφνιδιάστηκε. Μέσα στην αρχική σύγχυση έχασε την επαφή της με την πραγματικότητα κι εθελοτυφλούσε υποστηρίζοντας ότι οι ξένοι επειδή είναι παράνομοι, δεν υπήρχαν!

ΤΣΑΡΛΣ ΜΙΝΓΚΟΥΣ: ΧΕΙΡΟΤΕΡΑ ΚΙ ΑΠΟ ΣΚΥΛΙΑ

Ο Δημήτρης Η. Παστουρματζής γράφει για την πρόσφατη επανέκδοση του κλασικού πλέον βιβλίου του Τσαρλς Μίνγκους Χειρότερα κι από σκυλιά

«ΤΟ ΧΡΥΣΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑΤΑΡΙΟ» ΤΗΣ ΝΤΟΡΙΣ ΛΕΣΙΝΓΚ

Ντόρις Λέσινγκ
Το χρυσό σημειωματάριο: Μυθιστόρημα
Μετάφραση από τα αγγλικά: Μαργαρίτα Μπονάτσου
Αθήνα, Καστανιώτης 2010, 734 σελ.



Το χρυσό σημειωματάριο (1960), ένα από τα πιο πολυδιαβασμένα και πολυμεταφρασμένα βιβλία της Ντόρις Λέσινγκ, χαρακτηρίζεται από την ίδια πολυπρισματική θεματική που ακολούθησε η συγγραφέας και στο σημαντικότερο ίσως από τα μυθιστορήματά της, Η πολιτεία των τεσσάρων πυλών (Τhe Four-Gated City, 1969): μέσα από το ψυχολογικό οδοιπορικό της ηρωίδας της, της Άννας Βουλφ, μιας χωρισμένης μητέρας και μυθιστοριογράφου, η Λέσινγκ θίγει ένα πλήθος ζητημάτων· πολιτικών, κοινωνικών, φεμινιστικών, ερωτικών.
Το χρυσό σημειωματάριο εστιάζει ακόμη περισσότερο στα ερωτικά προβλήματα της ανεξάρτητης γυναίκας ενώ δοκιμάζεται η ανθεκτικότητα της γυναικείας φύσης της μέσα στο αυστηρά ανδροκρατούμενο περιβάλλον του Λονδίνου στη δεκαετία του 1950.
Νιώθοντας στο σβέρκο της την καυτή ανάσα της τρέλας, η Βουλφ κρατάει τέσσερα διαφορετικά χρωματιστά σημειωματάρια. Στο μαύρο σημειωματάριο καταγράφει τη συγγραφική της ζωή, στο κόκκινο τις πολιτικές της απόψεις, στο κίτρινο τη συναισθηματική της ζωή και στο μπλε καθημερινά γεγονότα. Ωστόσο, είναι το σημειωματάριο –το χρυσό– ενώνει τα νήματα της ζωής της και κρατάει το κλειδί της ανάρρωσής της. Τολμηρό, διαφωτιστικό και απαραίτητο, το Xρυσό σημειωματάριο είναι η συναρπαστική περιγραφή μιας γυναίκας σε αναζήτηση προσωπικής και πολιτικής ταυτότητας, αντιμέτωπης με το τραύμα της συναισθηματικής απόρριψης και της σεξουαλικής προδοσίας, με την επαγγελματική αγωνία και τις εντάσεις της φιλίας και της οικογένειας. Πρόκειται για μια εκτενή αλλά πυκνή και περιεκτική αφήγηση, σε ένα είδος πλατιάς πανοραμικής θεώρησης της ζωής μιας γυναίκας που συμμετέχει έντονα στην εποχή της. Η ατομική απειλή, οι πολιτικοί πρόσφυγες της Κεντρικής Αφρικής, οι φυλετικές διακρίσεις, οι σχέσεις των γονιών με τα παιδιά, αποτυχημένες αυτοκτονίες, συμβιβασμοί, η βιομηχανία της κουλτούρας, οι σχέσεις των αντρών με τους άντρες μέσα σε μια ατμόσφαιρα αμφίβολης ομοφυλοφιλίας, οι σχέσεις των γυναικών με τις γυναίκες, ακαθόριστα διφορούμενες, και ειδικά των γυναικών με τους άντρες...
Το αριστούργημα της Λέσινγκ, που πρωτοκυκλοφόρησε στα ελληνικά το 1980 από τις Εκδόσεις Οδυσσέας (μετάφραση: Τασούλα Καραϊσκάκη), κυκλοφορεί τώρα από τις Εκδόσεις Καστανιώτη σε νέα μετάφραση από την Μαργαρίτα Μπονάτσου.
Στην νέα αυτή έκδοση προτάσσεται χρήσιμο προλογικό κείμενο της Λέσινγκ, γραμμένο το 1971, δηλαδή μετά την πρώτη έκδοση του Χρυσού σημειωματαρίου.


Η Ντόρις Λέσινγκ γεννήθηκε το 1919 στην Περσία, το σημερινό Ιράν, από Βρετανούς γονείς (ο πατέρας της, Άλφρεντ Τάυλερ, εργαζόταν ως διευθυντής στην Αυτοκρατορική Τράπεζα της Περσίας ενώ η μητέρα της Έμιλυ Μοντ Τάυλερ ασκούσε το επάγγελμα της νοσοκόμας.). Μεγάλωσε στη Νότια Ροδεσία, νυν Ζιμπάμπουε, όπου πήγε η οικογένειά της όταν η ίδια ήταν μόλις 5 χρονών. Φτάνοντας στην Αγγλία, το 1949, εξέδωσε το πρώτο της μυθιστόρημα, με τον τίτλο Tραγουδώντας το χορτάρι, το οποίο σηματοδότησε την αρχή της λαμπρής λογοτεχνικής της σταδιοδρομίας. Από τότε έχει τιμηθεί με πολλές διεθνείς διακρίσεις, όπως τα βραβεία David Cohen Memorial Prize, Spain Prince of Asturias Prize, ST Dupont Golden PEN Award και, βέβαια, το Νομπέλ Λογοτεχνίας (2007) για τη συνολική προσφορά της στη λογοτεχνία.
Η Λέσινγκ πιστεύει ότι το βρετανικό κατεστημένο ποτέ δεν την συγχώρησε πραγματικά για τη σχέση της με τον σοσιαλισμό στα μεταπολεμικά χρόνια (στα νιάτα της ήταν στρατευμένη κομμουνίστρια) αλλά και για το ότι υπήρξε μαχητική φεμινίστρια. Ζει στο Λονδίνο.

ΟΙ ΑΝΘΡΩΠΟΙ ΚΑΤΩ ΑΠΟ ΤΟ ΧΑΛΙ

Tου Nικου Γ. Ξυδακη

«Πρέπει να καταλάβεις ότι η διαφορά ανάμεσα σε εσένα και εμένα είναι ένα τίποτα, μια “στραβή”. Πριν από λίγα χρόνια είχα σπίτι και όλα τα σχετικά. Ετσι ήρθαν τα πράγματα, ούτε που το κατάλαβα, μάγκα μου». Το ρεπορτάζ της πρωτοχρονιάτικης «Κ» για τους νεοαστέγους έρχεται από μιαν άλλη χώρα. Τη χώρα του Ντίκενς; Τη χώρα των Αθλίων των Αθηνών; Την κοινωνία του ενός τρίτου; Τη χώρα όπου γινόμαστε, τη χώρα όπου ήδη είμαστε;

Εως πριν από μερικά χρόνια, οι άστεγοι ήταν μια μειονότητα σαλών, ανθρώπων που δραπέτευαν από την κοινωνία και τα δεσμά της, που έσπαγαν τους δεσμούς με την κανονικότητα, που τους είχε βρει μια τεράστια ατυχία। Ηταν μια ελάχιστη εξαίρεση. Ηταν σαν τα αδέσποτα στο αστικό δίκτυο: δεν πείραζαν κανέναν, δεν τους πείραζε κανένας και κανείς δεν τους έβλεπε: ήταν λίγοι, τόσο λίγοι που δεν απειλούσαν τη βιτρίνα της κανονικότητας, της αιωνίας προόδου, της διαρκώς αυξανόμενης ευημερίας. Ηταν λίγοι και ήταν σαλοί.

Σήμερα, οι άστεγοι είναι πολλοί και δεν είναι σαλοί. Είναι θύματα ατυχίας και πάλι: αλλά όχι μιας ατυχίας τεράστιας, δεν αφίστανται πολύ από την κανονικότητα των τυχερών. Οχι. Η ατυχία που μετατρέπει σήμερα έναν κανονικό, έναν στεγασμένο, σε άστεγο, σε κλοσάρ και ρακοσυλλέκτη, σε αδέσποτο του δρόμου, αυτή η ατυχία είναι πια πολλή μικρή, ελάχιστη: «η διαφορά είναι ένα τίποτα, μια “στραβή”».

Βρισκόμαστε ενώπιον ιστορικού ρήγματος। Φτώχεια υπήρχε πάντα. Μαζική πτώχευση και ταχεία καταστροφή μικρομεσαίων στρωμάτων, δεν υπήρχε. Κι είναι γενετικά άλλο να γεννιέσαι φτωχός, να μεγαλώνεις με μειωμένες προσδοκίες, αλλά να μπορείς να ελπίζεις ότι θα βελτιώσεις τη θέση σου, να μπορείς να λογαριάζεις ότι σε μια ατυχία θα υπάρχει ένα δίχτυ ασφαλείας, για να μην καταστραφείς, το δίχτυ της διευρυμένης οικογένειας ή της κοινότητας, το δίχτυ του κράτους–πρόνοιας, το δίχτυ της κοινωνικής αλληλεγγύης. Και είναι άλλο να ζεις σε μια σχετική ευημερία, να μην ξέρεις τι ακριβώς σημαίνει απόλυτη ένδεια, και αίφνης, με μια “στραβή”, να τα χάνεις όλα, να χάνεις και τα ολίγα που σε κρατάνε εντός της κανονικότητας, υπό μία στέγη, και να βρίσκεσαι στην ουρά του συσσίτιου, στις λίστες απορίας, στον δρόμο, ντροπιασμένος κάτω από το χαλί...

«Οταν φανεί το πρόβλημα, στην πραγματική του διάσταση, η κοινωνία θα σοκαριστεί. Κάθε εβδομάδα καταφεύγουν στις δομές μας τουλάχιστον δύο περιπτώσεις ατόμων που έχασαν τα σπίτια τους λόγω της κρίσης... Αν βαθύνει η κρίση και συνεχίσουν να χάνονται τόσες θέσεις εργασίας, το ζήτημα θα αποκτήσει εκρηκτικές διαστάσεις», περιγράφει μια νοσηλεύτρια που υποδέχεται καθημερινά νεοαστέγους, τώρα και αποφοίτους πανεπιστημίων και πρώην εμπόρους.

Πίσω από τους αριθμούς των ανέργων ή των πτωχευμένων νοικοκυριών που δίνει η Στατιστική Αρχή, βρίσκονται ανθρώπινα πρόσωπα, δράματα, καταστροφές। Στα πρόσωπα των ηττημένων νεοαστέγων βρίσκεται χαραγμένο το μέλλον, σαν σκοτεινό ενδεχόμενο ημών των κανονικών. Το ελάχιστο που μπορούμε να κάνουμε είναι το μέγιστο: δίκτυα αλληλεγγύης. Είναι ένα κάποιο ανάχωμα μπρος στην κοινωνική αποσάθρωση, στην κοινωνία της «στραβής».

[Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, 4.1.2011]

ΠΕΡΙΠΛΑΝΗΣΗ ΣΤΟΝ ΓΟΗΤΕΥΤΙΚΟ ΚΟΣΜΟ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ

Η διαφορά του φ με το θ (ένα άρθρο της Μυρσίνης Ζορμπά)

από τη στήλη της «Ιστορίες σκοτεινού θαλάμου» (Αthens Voice, 327, 9 Δεκ. 2010)

Εξω χαλασμός, η χώρα μετεωρίζεται στο κενό καθώς γκρεμίζονται βεβαιότητες, δομές, κανόνες, πλάνα ζωής. Μέσα στο δωμάτιο ησυχία, αρχίζουμε το μάθημα ελληνικών. Ανήλικοι πρόσφυγες, σαστισμένοι ακόμη από το ταξίδι τους που κράτησε μήνες, από τις περιπέτειες με φορτηγά, κακουχίες, σύνορα, βάρκες, διαδικασίες της αστυνομίας. Μακριά από συγγενείς και φίλους, μόνοι, στην επίσημη γλώσσα «ασυνόδευτοι αιτούντες άσυλο». Σφίγγουμε τα χέρια, χαμογελάμε αμήχανα, λέω το όνομά μου όσο μπορώ πιο καθαρά, ρωτάω, λίγο ελληνικά λίγο αγγλικά, πώς σε λένε, ακούω το όνομά του, Μοχάμετ, Χουσεΐν, Ιακώβ, και προσπαθώ να το κρατήσω στο νου μαζί με την έκφραση των ματιών, φοβισμένη, θλιμμένη, με μια σταγόνα ελπίδας στο βλεφάρισμα. Ρωτάω τη χώρα, Αφγανιστάν, Πακιστάν, Μπαγκλαντές, Ερυθραία, Σομαλία, Νιγηρία. Η γεωγραφία της Ασίας και της Αφρικής συμπυκνωμένη σ’ αυτό το μικρό τραπέζι όπου θα απλώσουμε σε λίγο τα τετράδια για να γράψουμε την ελληνική αλφαβήτα σαν πρόσχημα γνωριμίας και οικειότητας, ξεχνώντας πάνω στην προσπάθεια της φωνητικής διαφοράς του θ με το φ και του ε με το υ την πείνα, τον πόλεμο, την απελπισία της γυμνής ζωής στα δεκατέσσερα ή τα δεκάξι σου.


Καθόμαστε γύρω από το τραπέζι στριμωχτά όλοι μαζί, κοιταζόμαστε στα μάτια. Πιάνουμε σιγά σιγά την κουβέντα. Σπασμένες λέξεις, πόσο καιρό είσαι εδώ, έχεις ροζ κάρτα, πόσο χρονών είσαι. Ουδέτερες πληροφορίες που παίρνεις και δίνεις για αρχή. Οι οδηγίες της ομάδας των εθελοντών λένε να μην κάνεις παραπανίσιες ερωτήσεις που μπορεί άθελά σου να πληγώσουν. Ο κοινωνικός λειτουργός μιλούσε πριν για τις αϋπνίες και τους νυχτερινούς εφιάλτες, για μικρότερα αδέλφια που έμειναν στο μακρινό πουθενά, αγκάθια στην καθημερινή έγνοια του νου.

Ανοίγετε τα τετράδια και γράφετε την αλφαβήτα, λέτε ένα ένα τα γράμματα, τα επαναλαμβάνετε, ένας δωδεκάχρονος δεν έχει πάει καθόλου σχολείο στη χώρα του και πρέπει να μάθει για πρώτη φορά τα γράμματα στα δεκατέσσερά του σε μια γλώσσα που δεν καταλαβαίνει. Του χαμογελάς για να πάρει κουράγιο, αλλά μέσα σου είσαι απελπισμένη. Ο τυφλός Αφγανός πρέπει πρώτα να μάθει προφορικά ελληνικά και μετά μπρέιγ στα ελληνικά. Η τυφλότητα έχει κι αυτή τη δική της πολυγλωσσία. Στην αριθμητική είναι πιο εύκολα, όλοι ξέρουν πρόσθεση κι αφαίρεση, θα μάθουν σύντομα διαίρεση και πολλαπλασιασμό. Από μάθημα σε μάθημα μεγαλώνει η οικειότητα, κοιτάζεστε στα μάτια, ξέρεις και ξέρουν πότε φέρνεις μαζί σου χαρούμενη διάθεση και πότε κάποια αόριστη στενοχώρια, οι σπασμένες λέξεις αρχίζουν να παίρνουν σχήμα, ακούς στην άκρη του μαθήματος ιστορίες που σε αναστατώνουν, προσπαθείς να βρεις λύσεις σε προβλήματα εκτός αριθμητικής, ένα συν ένα δεν κάνουν πάντοτε δύο. Μοιράζεστε αστεία, ένα σουβλάκι, μια αισιόδοξη ιδέα, τους φίλους σου εκείνους που έδειξαν ενδιαφέρον.

Μέσα στο δωμάτιο ησυχία. Έξω η κρίση γιόρτασε αυτές τις μέρες τα πρώτα της γενέθλια. Η θύελλα που έχει καλύψει τον ορίζοντα σου θολώνει την ορατότητα. Το εφιαλτικό όνειρο που λέγεται μέλλον ξετυλίγεται σε συνέχειες. Τα κακά νέα συνεχίζονται με άλλες χώρες που παίρνουν τη σειρά τους στο ταμείο της διεθνούς αρπακτικής ελεημοσύνης. Ο καπιταλισμός, η παγκοσμιοποίηση, παραγγέλνεις βιβλία, δοκιμάζεις ιδέες, οι παλιές δεν επαρκούν πια για να καταλάβεις. Διαφορετικές χώρες κι αιτίες, ίδια η αντιμετώπιση, τα επιχειρήματα, το σχέδιο από την Ισλανδία, τη Ρουμανία ως τη Μεσόγειο και την Ιρλανδία. Είτε το πρόβλημα εμφανίστηκε σε μια ιδιωτική τράπεζα είτε ήταν φούσκα των ακινήτων ή διογκωμένος δημόσιος τομέας, όλοι είναι ένοχοι, όλοι θα πληρώσουν.

Ποιο είναι το τοπίο της επόμενης μέρας;

Δεν χάνουμε μόνο ένα ποσοστό του μισθού μας, το δώρο, την άδεια, τη σύνταξη, τη δουλειά, χάνουμε τον τρόπο να υπάρχουμε. Άνεργοι νέοι, άνεργοι μεσήλικες, συνταξιούχοι σε αναμονή απόγνωσης, κατακόρυφη αύξηση του πληθυσμού στο όριο της φτώχειας, ύφεση, καταστροφή των μεσαίων στρωμάτων, κατάργηση του κοινωνικού κράτους, δημόσιες υπηρεσίες ανύπαρκτες, μια κοινωνία κατακερματισμένη που κινδυνεύει να γίνει κανιβαλική. Οι μηχανές χαμηλώνουν σταδιακά και σβήνουν μαζί με την αισιοδοξία των ανθρώπων. Οι πλασιέ της ελπίδας εξαφανίστηκαν, είναι η ώρα των πραγματιστών και των κυνικών, των αυστηρών τιμωρών, η ώρα της κρίσης.

Στον ορίζοντα ένα αεράκι ριζοσπαστικοποίησης, το νιώθω σε μένα, στους φίλους μου. Θέλω μεταρρυθμίσεις, πάντοτε ήθελα, θέλω εκσυγχρονισμό, θέλω περισσότερη δικαιοσύνη, θέλω να καταλαβαίνω τι συμβαίνει, θέλω σχέδιο και συμφωνία, όχι κινούμενη άμμο μέτρων. Το πολιτικό σύστημα χάνει χρόνο, συνεχίζει να μεταμφιέζεται, να ψεύδεται, να αμφιταλαντεύεται, να λειτουργεί με ιδιοτέλεια. Αναποφάσιστο παραπαίει ανάμεσα σε αναβολές, μισές αλήθειες, μικροπολιτικούς υπολογισμούς. Η ευθύνη του για τις κοινωνικές εντάσεις που κυοφορούνται μεγάλη. Αν δεν πείσει θα καταρρεύσει, κι αυτή είναι η χειρότερη υπηρεσία που μπορεί να προσφέρει τώρα. Χρειαζόμαστε τους πολιτικούς και την πολιτική, τη διαχείριση και τις αποφάσεις, την εφαρμογή και τους κανόνες. Χρειαζόμαστε τα κόμματα αλλά πρέπει να λειτουργήσουν και υπάρχει μόνο μία ευκαιρία γι’ αυτό, να γίνουν δημοκρατικά, να επιτρέψουν να ακουστεί η φωνή των μελών τους. Αλλαγή παραδείγματος σημαίνει περισσότερη δημοκρατία σε όλα τα επίπεδα, περισσότερη συμμετοχή, διαφανείς κανόνες, λιγότερα προνόμια, πολυδιάστατες πολιτικές, ικανότητα διακυβέρνησης με νέο σχέδιο. Η ανάπτυξη πρέπει να πάψει να είναι μια κενή λέξη στα χείλη γραφειοκρατών και επιχειρηματιών. Πρέπει να κατανοήσουμε, να σχεδιάσουμε, να δράσουμε. Πρέπει να γεφυρώσουμε πραγματικότητες, χρόνους, πράξεις. Να διδαχθούμε και να διδάξουμε τη διαφορά του φ με το θ, του ε με το υ.

Η ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΣΤΑ ΧΡΟΝΙΑ ΤΗΣ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΠΟΙΗΣΗΣ

Διεπιστημονική εκδήλωση με θέμα «Λογοτεχνία και Παγκοσμιοποίηση» διοργανώνει το Εργαστήριο Συγκριτικής Γραμματολογίας του A.Π.Θ. σε συνεργασία με τη Δημοτική Βιβλιοθήκη Θεσσαλονίκης, τη Δευτέρα 13 Δεκεμβρίου 2010, ώρες 09.30 με 14.40, στη Δημοτική Βιβλιοθήκη Θεσσαλονίκης (Εθνικής Αμύνης και Αλεξ. Σβώλου).

Στόχος της διοργάνωσης είναι να εξετάσει το ρόλο της λογοτεχνίας στην εποχή της παγκοσμιοποίησης, πως επιδρά το φαινόμενο στο αναγνωστικό κοινό και πως αντιδρά η λογοτεχνία.

Το φαινόμενο αυτό εξετάζεται ιστορικά, κοινωνιολογικά και πολιτισμικά. Η ημερίδα αποβλέπει στο να γνωρίσει στο κοινό τη σημερινή πραγματικότητα, να διακρίνει πώς η γλώσσα μεταμορφώνεται και ποιες αντιστάσεις μπορούν να προταθούν ώστε η λογοτεχνία να μην αλλοιωθεί αλλά να αναγεννηθεί μέσω της παγκοσμιοποίησης.

Η είσοδος για το κοινό είναι ελεύθερη. Αμέσως μετά την κάθε εισήγηση θα ακολουθεί συζήτηση. Θα χορηγηθεί βεβαίωση συμμετοχής στους φοιτητές και στους εκπαιδευτικούς, όλων των βαθμίδων που θα την παρακολουθήσουν.

Χορηγοί της εκδήλωσης είναι η Πρυτανεία και η Επιτροπή Ερευνών του Α.Π.Θ., η Αντιδημαρχία Πολιτισμού του Δήμου Θεσσαλονίκης και το Ίδρυμα Κώστα και Ελένης Ουράνη.

Το αναλυτικό πρόγραμμα της ημερίδας έχει ως εξής:

09:30-09:40 Χαιρετισμοί
09:40-10:00 Στουρμ-Τριγωνάκη Έλκε: Η νέα παγκόσμια λογοτεχνία – προς τι μια νέα κατηγορία;
10:00-10:20 Ιωαννίδης Θωμάς: Η παγκοσμιοποίηση του Μ.Αλεξάνδροτ. Η περίπτωση της μεταφράσεως των Εβδομήκοντα...
10:20-10:40 Τσούπρου Σταυρούλα: Από την Παλαιά Διαθήκη στους Μικρασιάτες συγγραφείς, ύστερα στις Η.Π.Α. των ετών 1937-38 και ξανά στους Έλληνες συγγραφείς της Γενιάς του ΄30 και των μεταπολεμικών δεκαετιών: το ταξίδι κάποιων στίχων μέσα στον χρόνο και στα (παρα)κείμενα, ως επιβεβαίωση της «εκ γενετής» παγκοσμιότητας του λογοτεχνικού φαινομένου.

10:40-10:50 Συζήτηση
10:50-11:10 Διάλειμμα – Καφές
11:10-11:30 Καργιώτης Δημήτρης: Η γλώσσα της παγκόσμιας λογοτεχνίας.
11:30-11:50 Κατσιγιάννη Άννα: Γλωσσικός επεκτατισμός και γλωσσική ιθαγένεια στην εποχή της παγκοσμιοποίησης.
11:50-12:10 Δημητρούλια Τιτίκα: Λογοτεχνία - παγκοσμιοποίηση - ψηφοποίηση: νέοι κώδικες και χώροι.
12:10-12:30 Φρέρης Γιώργος: Η λογοτεχνία στην εποχή της παγκοσμιοποίησης.
12:30-12:40 Συζήτηση
12:40-13:00 Διάλειμμα
13:00-13:20 Κανατσούλη Μένη: Ξαναδιαβάζοντας το παρελθόν μέσα από τα βιβλία για παιδιά: ελληνικότητα ή/vs παγκοσμιοποίηση;
13:20-13:40 Μαρκάτη Αγάθη: Ο σύγχρονος ρευστός κόσμος στην πεζογραφία του Σωτήρη Δημητρίου και του Χρήστου Οικονόμου...
13:40-14:00 Αντωνιάδου Ολυμπία: Πως ένα κόκκινο γιλέκο έκανε το γύρο του κόσμου: ένα ταξίδι μέσα στον λαβύρινθο της παγκοσμιοποίησης
14:00-14:20 Καστελλάνου Γκρατσιέλλα: Η παγκοσμιοποίηση στο έργο του Ζοζέ Σαραμάγκου Η Σπηλιά
14:20-14:30 Συζήτηση
14:30-14:40 Κλείσιμο ημερίδας