ΠΕΘΑΝΕ Ο ΤΖ. ΝΤ. ΣΑΛΙΝΤΖΕΡ (Ο ΦΥΛΑΚΑΣ ΣΤΗ ΣΙΚΑΛΗ)

Σε ηλικία 91 ετών πέθανε στο Νιου Χαμσάιρ των Ηνωμένων Πολιτειών ο Αμερικανός συγγραφέας Τζ. Ντ. Σάλιντζερ.
Ο Σάλιντζερ, συγγραφέας του κλασικού αριστουργήματος Ο φύλακας στη σίκαλη, άφησε την τελευταία του πνοή στο σπίτι του, στο Κόρνις του Νιου Χαμσάιρ.
Εκεί δηλαδή όπου ζούσε απομονωμένος εδώ και δεκαετίες, αποτραβηγμένος από τη δόξα που του έφερε Ο φύλακας στη σίκαλη, το βιβλίο του που εκδόθηκε το 1951.
«Πέθανε χθες στο σπίτι του. Ήταν 91 ετών» δήλωσε λακωνικά ο Φίλις Γουέστμπεργκ, συνεργάτης του.

Διαβάστε τι έγραψε ο Αναστάσης Βιστωνίτης στην εφημερίδα Το Βήμα, 29 Ιανουαρίου 2010:

Πέθανε ο αντισυμβατικός «Φύλακας στη σίκαλη»

Ο Αμερικανός Τζ. Ντ. Σάλιντζερ, συγγραφέας ενός από τα σημαντικότερα μεταπολεμικά μυθιστορήματα, ήταν 91 ετών

O δημιουργός του θρυλικού μυθιστορήματος Ο φύλακας στη σίκαλη Τζ. Ντ. Σάλιντζερ απεβίωσε προχθές στο Νιου Χαμσάιρ σε ηλικία 91 ετών. Γεννημένος το 1919, ο Σάλιντζερ εξέδωσε τον Φύλακα το 1951 (στα ελληνικά κυκλοφόρησε τη δεκαετία του 1970 σε μετάφραση της Τζένης Μαστοράκη) και αμέσως σφράγισε μια ολόκληρη γενιά με το αντισυμβατικό του πνεύμα. Ωστόσο, ο Σάλιντζερ δεν κυκλοφόρησε άλλο βιβλίο από το 1965 και δεν έδωσε άλλη συνέντευξη μετά το 1980. Ζούσε απομονωμένος και περιφρουρούσε με μανία την ιδιωτική του ζωή, ενώ δεν φωτογραφιζόταν ποτέ: υπάρχει μόνο μία φωτογραφία του, αυτή που το 1951 χρησιμοποιήθηκε στο εξώφυλλο του Φύλακα, για να αποσυρθεί κατόπιν απαίτησης τού συγγραφέα εν μια νυκτί και να αντικατασταθεί με ένα κολλάζ από δακτυλογραφημένες σελίδες.

Η λογοτεχνική καριέρα του κράτησε λιγότερο από μία δεκαπενταετία: Ο φύλακας στη σίκαλη (1951), Ιδανική μέρα για μπανανόψαρα (1953), Φράνι και Ζούι (1961), Ψηλά σήκωσε τη σκεπή (1963)... και τέλος. Ζούσε κρυμμένος στη βίλα του, στο Κόρνις του Νιου Χαμσάιρ, πίσω από ένα συμπαγές τείχος δυόμισι μέτρων, απροσπέλαστο για κάθε φανατικό θαυμαστή ή ανεπιθύμητο παπαράτσι. Ο Σάλιντζερ είχε επιλέξει την τέλεια απομόνωση και άφηνε τη σιωπή να γιγαντώνει τον μύθο του. Είχε αρνηθεί να γίνει ταινία ο Φύλακας: « Δεν υπάρχει τίποτε περισσότερο στον Χόλντεν Κόλφιλντ. Ξαναδιαβάστε το βιβλίο. Ολα είναι εκεί. Ο Χόλντεν Κόλφιλντ είναι απλώς μια παγωμένη στιγμή στον χρόνο ». Ο φύλακας στη σίκαλη έχει πουλήσει περισσότερα από 60 εκατ. αντίτυπα διεθνώς.

Ο φύλακας στη σίκαλη ανήκει στα σημαντικότερα μυθιστορήματα της εφηβείας, ενώ ανήκει επίσης στα αντιπροσωπευτικότερα έργα του μεταπολεμικού ρεαλισμού. Ο Χόλντεν, ο οποίος βρίσκεται στο τέλος της εφηβείας του, ανήκει στους παρείσακτους, στους outsiders. Είναι ο κατ΄ εξοχήν αντιήρωας, ένα είδος σύγχρονου Χακ Φιν των μεγαλουπόλεων, ο οποίος διακατέχεται από αισθήματα αγάπης και απέχθειας για τον κόσμο και τους άλλους, αισθήματα ωστόσο που εκφράζουν μια αναμφισβήτητη αθωότητα, η δύναμη της οποίας πολλαπλασιάζεται από την αφοπλιστική αμεσότητα της γλώσσας του Χόλντεν, την απαράμιλλη φρεσκάδα της και την αριστοτεχνική απλότητα του ιδιώματος, με τις επαναλήψεις, τα στερεότυπα και την επιτηδευμένη «μαγκιά» που χαρακτηρίζει τη γλώσσα των εφήβων. Ο Χόλντεν δεν έχει μεγάλα όνειρα και φιλοδοξίες, ο κόσμος δεν του αρέσει (όπως συχνά δεν του αρέσει και ο εαυτός του), γι΄ αυτό και θέλει να φύγει για τα δυτικά. Στην αφήγησή του ξεδιπλώνεται ο εσωτερικός κόσμος εκείνου που δεν ξέρει τον πραγματικό κόσμο: τον μαθαίνει σιγά σιγά μέσα από τις μικρές διαψεύσεις του- και με την πίκρα της αμεσότητας. Ο Φύλακας διαρκώς πάει να αποκτήσει μυθιστορηματική πλοκή και διαρκώς ο συγγραφέας μοιάζει να την «αναστέλλει» ― όπως ο Χόλντεν, που συνεχώς φεύγει για τα δυτικά και «συνεχώς» παραμένει στη Νέα Υόρκη.

Αναστάσης Βιστωνίτης

Διαβάστε παρακάτω το άρθρο του Δημήτρη Αθηνάκη, που δημοσιεύεται στο τεύχος Ιανουαρίου-Φεβρουαρίου 2010 του Bookpress

«Όνειρα γλυκά, μάπες!»

Tου Δημήτρη Αθηνάκη

Ένα μυθιστόρημα για έναν έφηβο που καθρεφτίζει όλες τις ηλικίες, που ταράζει τα νερά της γνωστής γραφής για εφήβους.

Ο φύλακας στη σίκαλη

J. D. Salinger

Μτφρ. Τζένη Μαστοράκη

ΕΠΙΚΟΥΡΟΣ 1978

ΣΕΛ. 255, ΤΙΜΗ € 15,15

Αυτό το βιβλίο μ’ ακολουθεί παντού. Λειτουργεί μάλλον ασυνείδητα. Το χρονικό ενός εφήβου, ενός παιδιού που πήρε τη μεγάλη του απόφαση, διατάζοντας εαυτόν να τρέξει προς την ελευθερία. Ο ήρωας μιας χαμένης εφηβείας και μιας δρασκελιάς

από τ’ αμερικανικά (εφηβικά) πρότυπα. Βιβλίο του μεταπολεμικού ρεαλισμού και πηγή του ύστερου ρεύματος που ονομάστηκε νεορεαλισμός ή βρόμικος/μινιμαλιστικός ρεαλισμός. Αλλά τι σημασία έχουν όλ’ αυτά όταν μιλάς για ένα τέτοιο βιβλίο;

Ο Χόλντεν Κόλφιντ, στο τέλος της εφηβείας του, λαμβάνει τον ρόλο του αντιήρωα, ενός γνήσιου παρία, με την έννοια της άγουρης ακόμα οντότητας που απορεί για όλα και αμφισβητεί τα πάντα και που θέτει ερωτήματα (αναπάντητα για πολλούς, ανύπαρκτα για άλλους). Η ανολοκλήρωτη ιστορία του Χόλντεν περνά μέσα από μιαν απαράμιλλη αγνότητα, από μιαν επίδοση σε γλώσσα του δρόμου, από τον ίδιο τον δρόμο όμως (που σήμερα γίνεται καφετέρια, ίντερνετ, ευτυχώς φορές-φορές και διαδήλωση), έτσι όπως μόνον ένας έφηβος (όχι κατ’ ανάγκην Αμερικανός) μπορεί ν’ αποδώσει, με όλες εκείνες τις επαναλήψεις (το «… και τα ρέστα» κυριαρχεί παντού)· ικανά όλ’ αυτά να σε οδηγήσουν σε μιαν απολαυστική εξατομίκευση και οικειοποίηση του κειμένου. Είναι ο αντιήρωας εκείνος που αποδρά από τον κόσμο, που ξέρει ότι σύντομα θα γίνει κομμάτι του. Κι ενώ ο Salinger, παρ’ όλα τα αυτονόητα –για τους «μεγάλους»– διάσπαρτα στο κείμενο, προσπαθεί να χτίσει τον Χόλντεν μέσα στο πλαίσιο μιας μυθιστορηματικής πλοκής που διαρκώς μένει ανολοκλήρωτη, εσύ, ο αναγνώστης όποιας ηλικίας, επανέρχεσαι για να διασώσεις ένα κομμάτι της ζωής που ονειρεύτηκες ή της μνήμης που έχασες στην πορεία.

Ο δεσμός που δένει τον αναγνώστη με αυτό το βιβλίο είναι μια εσωτερική δικτατορία που σε στοιχειώνει, όχι, βεβαίως, γιατί υποκλίνεσαι στο μέγεθος του συγγραφέα του, αυτό είναι δεδομένο, αλλά πολύ απλά γιατί το κείμενο αυτό ποτέ δεν λέει την τελευταία του λέξη. Ο «Φύλακας στη σίκαλη» είναι εκείνο το αδηφάγο μυθιστόρημα που σε τραβά απ’ το μανίκι και σε ρωτά, παιδί κι αυτό, σε πόση ώρα φτάνουμε. Πού όμως;

Το τέρμα που ο καθένας από εμάς είχε βάλει στόχο να φτάσει παραμένει ακατάληπτο – άγνωστο, θα μπορούσαμε να πούμε. Ο Χόλντεν και η Φοίβη, η αδελφή του, απαλλαγμένοι απ’ οποιαδήποτε έννοια και ιδέα που δεν πατά στο πραγματικό, γυμνοί και καθαροί πια από τα ρούχα κάποιας ενοχής, ταξιδεύουν μέσα στη συνείδηση των μεγάλων. Με λόγο απλό και μετρημένο: Ο φύλακας στη σίκαλη είναι ο αέρας που πνέει και μας κάνει να ονειρευόμαστε σε μιαν –αθώα ή μη– εφηβεία, μας ζωντανεύει μνήμες αργότερα, αλλά και μας ωθεί –βεβιασμένα είναι η αλήθεια– σε μια χοάνη που κρύβει μέσα της όλους τους προορισμούς που πετύχαμε ή εξακολουθούμε να ονειρευόμαστε, ως εφιαλτικά και συνάμα μαγευτικά απωθημένα.

Ο Salinger ήξερε ότι ο Χόλντεν δεν είναι ούτε το Κοριτσάκι με τα σπίρτα ούτε ο εν πολλοίς αδιάφορος Ντέιβιντ Κόπερφιλντ. Είναι ακριβώς το αντίθετο: ένα ενηλικιωμένο παραμύθι χτισμένο με μιαν αλήθεια που ένας έφηβος αποζητά να δοκιμάσει, όχι για να δικαιολογήσει τη στάση του, αλλά για να νιώσει ακόμη μια φορά ότι ο κόσμος είναι η φθορά της εφηβείας. Ό,τι υπάρχει όπως το ξέρουμε σήμερα, στο κάθε σήμερα, είναι απόρροια μιας απώλειας: της εφηβείας, που δεν ασχολείται μόνο με τα σπυράκια και τις όψιμες εισαγωγές σε κάποιο πανεπιστήμιο (που είναι τόσο σημαντικά κι αυτά, τόσο ψυχοφθόρα και διαμορφωτικά), αλλά με τον φόβο (και τη σιγουριά) ότι θα γίνει μέλος της ζωής που αντιτάσσεται με νύχια και με δόντια.

Αυτά μπορεί να μοιάζουν σαν ένας πρωθύστερος συμβιβασμός. Ο Χόλντεν γνωρίζει τι τον περιμένει, ξέρει καλά πού θα χαθεί και πού θα τρέξει να κρυφτεί. Ωστόσο, αν δούμε λίγο πέρα απ’ όλα αυτά, η συνθηκολόγηση με την ιδέα του ερχόμενου δίνει τη σπιρουνιά που χρειαζόμαστε όλοι για ν’ αμυνθούμε αρχικά και να επιτεθούμε, με μιαν ακατάληπτη ηρεμία, αργότερα: «Γνώρισμα του ανώριμου ανθρώπου είναι πως θέλει να πεθάνει ευγενικά για μια υπόθεση. Γνώρισμα του ώριμου ανθρώπου είναι πως θέλει να ζήσει ταπεινά γι’ αυτήν» (σ. 226).

Τέλος, ο Salinger κατάφερε να συμβάλει καθοριστικά σ’ ένα ζήτημα που τίθεται συχνά. Είναι άραγε ανάγκη ένας έφηβος να διαβάζει τα γνωστά εφηβικά βιβλία ή μπορεί τελικά να βρει τον αναγνωστικό του δρόμο (και) αλλού; Η απάντηση δίνεται ολοκάθαρη μετά το πέρας της ανάγνωσης.

Και κάτι ακόμη: σήμερα, μπορούμε ακόμα να ξεκοκαλίζουμε το βιβλίο, γιατί η ποιήτρια Τζένη Μαστοράκη μάς το χάρισε με όλη την αγάπη, τη γνώση και την ικανότητα που ένας μεταφραστής μπορεί να διαθέσει στη δουλειά του. Ήδη απ’ το 1978 που πρωτοεκδόθηκε.

Διαβάστε το άρθρο του Νίκου Βατόπουλου, που δημοσιεύθηκε στην εφημερίδα Η Καθημερινή, 30.1.2010

Το ίχνος του Σάλιντζερ

Tου Νικου Βατοπουλου

Ο Σάλιντζερ, ο συγγραφέας του Ο φύλακας στη σίκαλη, μπορεί να πέθανε 91 ετών, αλλά έφυγε με το μυστήριο ενός θανάτου νεανικού. Η ανθρωποφοβία του και η επιθυμία του να ζήσει μόνος και ήσυχος τού είχαν προσδώσει την ετικέτα του ερημίτη, ιδιότητα ενοχλητική, μεν για τους δημοσιογράφους που θα ήθελαν να στραγγίσουν κάθε χυμό από το πνεύμα του, αλλά ωστόσο βολική για όσους αρέσκονται στη δημιουργία κατηγοριών βάσει αυθαίρετα καθορισμένων ανθρώπινων συμπεριφορών.

Ο θάνατος του Σάλιντζερ επισφραγίζει την πορεία τέλους της θρυλικής πρώτης μεταπολεμικής γενιάς που θέλησε να μετουσιώσει σε δημιουργικό σπασμό το αίσθημα απελπισίας. Ηταν μία ρήξη. Το πέρασμά του στην αντίπερα όχθη μας θυμίζει τους κύκλους των γενεών και επιβεβαιώνει το κύλισμα του 20ού αιώνα πίσω στο παρελθόν όχι μόνο του βιολογικού αλλά και του ιστορικού χρόνου. Γεννημένος αμέσως μετά τη λήξη του Μεγάλου Πολέμου, ο Σάλιντζερ, όπως και οι συνομήλικοί του, μεγάλωσε με τα συλλογικά τραύματα της γενιάς του. Κάθε οικογένεια είχε τους νεκρούς της από τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, και η ίδια οικογένεια θα ζούσε και πάλι την απώλεια στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Ηταν ένα μεταίχμιο ατυχίας για εκατομμύρια οικογένειες του δυτικού κόσμου. Αυτοί οι κύκλοι προσωπικής ζωής και κοινής ιστορίας δημιούργησαν τις κορυφώσεις στο σώμα του 20ού αιώνα, αρχικά στη δεκαετία του 1920 και μετέπειτα στη δεκαετία του 1950 (που ίσως οι ιστορικοί του μέλλοντος τη βάλουν πιο ψηλά από την υπερεκτιμημένη ίσως δεκαετία του ’60). Οπως οι άνθρωποι του 1910 αποχαιρετούσαν τον 19ο αιώνα με κάθε απώλεια προσωπικότητας που είχε δώσει σχήμα και νόημα σε ζωές εκατομμυρίων, έτσι και εμείς, οι άνθρωποι του 2010 αποχαιρετούμε σιωπηλά κάθε μέρα τον 20ό αιώνα, που κάποτε θεωρούσαμε ανίκητο. Στο λείψανό του, εμείς οι κληρονόμοι του, αποδεχόμαστε τη μετακίνησή μας προς την άγνωστη, ακόμη, καρδιά του 21ου αιώνα. Στη διάρκεια αυτής της μετακίνησης αποχαιρετίσαμε και τον Τζ. Ντ. Σάλιντζερ, ο οποίος μας άφησε ως «διαθήκη» ένα μυθιστόρημα με ήρωα έναν έφηβο που θα ζει για πολλά χρόνια ακόμα και μετά από εμάς.

Στις 9 Ιανουαρίου 2009, ο Ηλίας Μαγκλίνης έγραφε στην Καθημερινή:

Ηλιας Μαγκλινης

Σάλιντζερ: 90 χρόνων και πάντα μοναχικός

Ο «Φύλακας στη σίκαλη» έκλεισε 90 χρόνια ζωής. Για την ακρίβεια, ο δημιουργός του θρυλικού αυτού μυθιστορήματος έκλεισε προχθές ενενήντα χρόνια ζωής. Ο ερημίτης Τζ. Ντ. Σάλιντζερ πέρασε τα γενέθλιά του όπως ακριβώς το κάνει όλες αυτές τις δεκαετίες: Μακριά από τα φώτα της δημοσιότητας. Ο γεννημένος το 1919 Σάλιντζερ εξέδωσε τον «Φύλακα» το 1951 (στα ελληνικά κυκλοφόρησε τη δεκαετία του ’70 σε πολύ καλή μετάφραση της ποιήτριας Τζένης Μαστοράκη) και αμέσως σφράγισε μια ολόκληρη γενιά αλλά όχι μόνο: Η περιπετειώδης περιπλάνηση του Χόλντεν Κόλφιλντ συνεχίζει να συγκινεί και να εμπνέει. Ωστόσο, ο Σάλιντζερ δεν έχει κυκλοφορήσει άλλο βιβλίο από το 1965 και δεν έχει δώσει άλλη συνέντευξη μετά το 1980. Σε εκείνη τη συνέντευξη (στην Boston Sunday Globe) είχε δηλώσει: «Σας διαβεβαιώ πως αγαπώ το γράψιμο και συνεχίζω να γράφω τακτικά. Αλλά γράφω για μένα και θέλω να με αφήσουν στην ησυχία μου». Εξι χρόνια νωρίτερα, ο Σάλιντζερ είχε δηλώσει σε άλλη συνέντευξή του ότι «η έκδοση ενός βιβλίου συνιστά τρομακτική εισβολή στην ιδιωτική μου ζωή». Ο Σάλιντζερ ζει πάντα απομονωμένος και περιφρουρεί με μανία την ιδιωτική του ζωή. Λίγα χρόνια πριν, η κόρη του Μάργκαρετ δημοσίευσε τα απομνημονεύματά της όπου χαρακτήριζε τον συγγραφέα «αυταρχικό». Ο Σάλιντζερ έχει αρνηθεί να γίνει ταινία ο «Φύλακας». «Δεν υπάρχει τίποτα περισσότερο στον Χόλντεν Κόλφιλντ. Ξαναδιαβάστε το βιβλίο. Ολα είναι εκεί. Ο Χόλντεν Κόλφιλντ είναι απλώς μια παγωμένη στιγμή στον χρόνο».

8+3 ΕΣΠΕΡΙΝΟΙ: ΜΙΑ ΒΡΑΔΙΑ ΓΙΑ ΤΟΝ ΤΑΣΟ ΧΑΤΖΗΤΑΤΣΗ

Εκδήλωση προς τιμήν του πρόωρα χαμένου συγγραφέα Τάσου Χατζητάτση οργανώνουν την Παρασκευή 22 Ιανουαρίου 2010, στις 8.30 το βράδυ, στο «Underground Εντευκτήριο» (Δεσπεραί 9, περιοχή Διεθνούς Εκθέσεως Θεσσαλονίκης), το λογοτεχνικό περιοδικό «Εντευκτήριο» και οι Εκδόσεις Πόλις, με αφορμή την κυκλοφορία του τελευταίου βιβλίου του, «Ακροτελεύτιοι Εσπερινοί» (Εκδόσεις Πόλις).

Η εκδήλωση τιτλοφορείται «8+3 Εσπερινοί: Μια βραδιά για τον Τάσο Χατζητάτση».

Για το βιβλίο, που κυκλοφόρησε μετά τον θάνατο του συγγραφέα, θα μιλήσει η πεζογράφος Σοφία Νικολαΐδου. Φίλοι του Χατζητάτση θα σκιαγραφήσουν τον άνθρωπο που εκείνοι γνώρισαν.

Ο Τάσος Χατζητάτσης γεννήθηκε το 1945 στη Θεσσαλονίκη, όπου και πέθανε τον Νοέμβριο του 2008. Εργάστηκε επί χρόνια ως οδοντίατρος. Πρωτοεμφανίστηκε ως πεζογράφος στο περιοδικό «Χάρτης» το 1984, εξέδωσε όμως το πρώτο του βιβλίο μόλις το 1997 («Έντεκα σικελικοί εσπερινοί», Εκδόσεις Εντευκτηρίου) και τιμήθηκε γι’ αυτό με το βραβείο πρωτοεμφανιζόμενου συγγραφέα του περιοδικού «Διαβάζω». Το 2000 εξέδωσε, πάλι από τις Εκδόσεις Εντευκτηρίου, το βιβλίο «Στη σφενδόνη». Το 2003 εξέδωσε το «Σα σπασμένα φτερά» (Εκδόσεις Πόλις), για το οποίο του απονεμήθηκε το βραβείο μυθιστορήματος του περιοδικού «Διαβάζω». Ακολούθησαν τα βιβλία «Μονόξυλο στο ποτάμι» (Εκδόσεις Πόλις, 2006) και «Ασκήσεις μνήμης» (Εκδόσεις Πόλις, 2008, επανέκδοση σε έναν τόμο των δύο πρώτων του βιβλίων).

Με τα πεζογραφήματά του, ο Χατζητάτσης αναδείχθηκε στον πιο «πολιτικό» από τους λογοτέχνες της Θεσσαλονίκης. Στα κείμενά του, η εσωτερική μετανάστευση, η ξενιτιά αλλά και η προσφυγιά βρήκαν την καίρια έκφραση και αποτύπωσή τους. Ο πυκνός και μεστός, οικονομημένος λόγος του, πλούτισε τη μεταπολεμική μας πεζογραφία με έργα που συνδυάζουν τον σεβασμό στον πόνο που συνεπάγεται η ζωή, την ανησυχία για ένα μέλλον που διαγράφεται σιβυλλικό και την πικρία για τα στοιχήματα που δεν κερδήθηκαν.

Στο σύνολο του έργου του Χατζητάτση, «η γραφή του υπαγορεύεται από την ηθική επιταγή να διασωθεί η μνήμη του δικού του προσώπου, των αγαπημένων του και κατ΄ επέκταση της γενιάς του», παρατήρησε ο Ευριπίδης Γαραντούδης («Βιβλιοδρόμιο», εφημ. «Τα Νέα», 7.11.2009).

Ενώ ο Βαγγέλης Χατζηβασιλείου («Επτά», εφημ. «Κυριακάτικη Ελευθεροτυπία», 6.12.2009) σχολίασε: Πεζογράφος χαμηλών τόνων, με φανερά ποιητική διάθεση, η οποία δεν τον εμποδίζει να συγκεντρωθεί στον φωτισμό και στην ανάδειξη της λεπτομέρειας, ο Τάσος Χατζητάτσης, που έφυγε πριν από έναν χρόνο από τη ζωή, σε ηλικία 63 ετών, εμφανίστηκε με κατακτημένα τα μέσα και το ύφος του από το πρώτο του κιόλας βιβλίο, «Εντεκα Σικελικοί Εσπερινοί», καταφέρνοντας μέσα στα δέκα όλα κι όλα χρόνια της παρουσίας του στα γράμματα να σχηματίσει ένα εξαιρετικά πυκνό και κατασταλαγμένο σύνολο».

Από την πλευρά της, η Μαίρη Μικέ, σε άρθρο της (υπό δημοσίευση στο «Εντευκτήριο») φωτίζει «ένα ακόμη βασικό χαρακτηριστικό: τον έντονο σαγηνευτικό ερωτισμό που διαποτίζει όλα τα κείμενα του Χατζητάτση, άλλοτε καταυγάζοντας με την παρουσία του και άλλοτε δρώντας υπόγεια, ένοχα, μυστικά και κρυφά. Σχέσεις ανομολόγητες, φαντασιώσεις διεκδικούν με αξιώσεις το μερίδιό τους. [...] Δεν πρόκειται ωστόσο (μόνο) για δοξολογία μιας ανεξέλεγκτης ερωτικής επιθυμίας, ανεπίδοτης συνήθως, ουδέτερης και αθώας, τοποθετημένης στην καταστατική αρχή της ανθρώπινης Φύσης, εγκλεισμένης απλώς στην περιοχή της ενστικτώδους ορμής. Πρόκειται και για τη συνάφεια της ερωτικής επιθυμίας με τα πολιτικά τεκταινόμενα, με τους ιστορικούς μηχανισμούς καθώς λαδώνονται από το σαράκι του πάθους ή ακόμη μπορεί να πρόκειται για συνδυασμό τους [...]».

ΑΦΙΕΡΩΜΑ «ΓΥΡΩ ΑΠΟ ΤΟ ΤΡΑΠΕΖΙ» ΣΤΟ ΝΕΟ «ΕΝΤΕΥΚΤΗΡΙΟ»

Ιστορίες «Γύρω από το τραπέζι»

Μεγάλο αφιέρωμα στο νέο τεύχος του «Εντευκτηρίου»

(Τεύχος 87, Οκτώβριος - Δεκέμβριος 2009, 208 σελίδες, 12 ευρώ)

Ο πολυσήμαντος ρόλος του τραπεζιού στη ζωή μας, με τις ποικίλες χρήσεις του, αναδεικνύεται με τα πεζογραφήματα, τα ποιήματα και τα άλλα κείμενα που συγκροτούν το πολυσέλιδο αφιέρωμα με τίτλο«Γύρω από το τραπέζι», που δεσπόζει στο νέο τεύχος του περιοδικού «Εντευκτήριο». Όπως γράφει χαρακτηριστικά ο Νίκος Γ. Ξυδάκης, «το Μεγάλο Τραπέζι [...] στήθηκε πριν από αιώνες πολλούς και το βρήκαμε εμείς στρωμένο, καθίσαμε νήπια και θα σηκωθούμε μια για πάντα. Το Μεγάλο Τραπέζι απαρτίζεται από πολλά μικρά τραπέζια, αρίφνητα, πολλά μικρά φιλμάκια η ζωή του καθενός, και τους χωράει όλους τους ανθρώπους της ζωής μας [...]. Τα έχει όλα το Τραπέζι το Μεγάλο, αισθήματα, ουλές, προίκες, δόξες, καημούς κι απωθημένα [...]».

Τα κείμενα του αφιερώματος υπογράφουν οι: Μάρω Δούκα, Γιάννης Βαρβέρης, Άκης Δήμου, Ζαν-Πωλ Σαρτρ (μετάφραση: Κώστας Τσίγκας), Γιαν-Χένρικ Σβαν (μετάφραση: Ρέα Ιωάννου), Πάνος Θεοδωρίδης, Δημήτρης Νόλλας, Φρεντ Μαρσάντ (μετάφραση: Στρατής Χαβιαράς), Στρατής Χαβιαράς, Αργύρης Χιόνης, Μαργαρίτα Μέλμπεργκ, Ξενοφών Α. Μπρουντζάκης, Γεωργία Τριανταφυλλίδου, Γιώργος Τούλας, Βασίλης Αμανατίδης, Γιάννης Ατζακάς, Βαγγέλης Ραπτόπουλος, Σπύρος Γιανναράς, Μπόγουμιλ Γράμπαλ (μετάφραση: Κάρολος Τσίζεκ - Μαρία Καραγιάννη), Κατερίνα Δασκαλάκη, Ιωάννης Επαμεινώνδας, Σάκης Σερέφας, Παναγιώτης Κουσαθανάς, Μανόλης Ξεξάκης, Μισέλ Φάις, Μαρία Στασινοπούλου, Νίκος Γ. Ξυδάκης, Γιάννης Χρυσάφης.

Ενδεικτικά ανθολογούνται κείμενα του Ευαγγελιστή Ματθαίου (η σκηνή του Μυστικού Δείπνου, στη μετάφραση του Ντίνου Χριστιανόπουλου), του Αντώνη Σουρούνη, του Τζέιμς Τζόυς (μετάφραση Μαντώς Αραβαντινού), του Ανδρέα Στάικου και του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη.

Εικονογράφηση του αφιερώματος: Νίκος Χατζηκυριάκος-Γκίκας, Ανδρέας Βουρλούμης, Άρις Γεωργίου, Μανώλης Ζαχαριουδάκης, Τζούλιο Καΐμη, Δ. Κοκκινίδης, Εδουάρδος Σακαγιάν, Θ. Τριανταφυλλίδης, Γιάννης Τσαρούχης, Νίκος Χουλιαράς, Μαρκ Κρικ, Πωλ Σεζάν, Έντουαρντ Χόππερ (ζωγραφική) και Άρις Γεωργίου, Γεώργιος Θεοδοσιάδης, Γιώργος Κορδομενίδης (φωτογραφία).

ΒΙΒΛΙΟΚΡΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΕΙΣ Πολυσέλιδη είναι και στο τεύχος αυτό η ενότητα των βιβλιοκρισιών και παρουσιάσεων. Γράφουν: Βαγγέλης Χατζηβασιλείου (Παναγιώτης Αγαπητός)· Λίνα Πανταλέων (Αγγελική Στρατηγοπούλου)· Ευριπίδης Γαραντούδης (Χάρης Βλαβιανός), Δημήτρης Κόκορης (Πρόδρομος Μάρκογλου), Δημήτρης Αθηνάκης (Γιάννης Στίγκας, Νικόλας Ευαντινός, Γιώργος Αλισάνογλου, Μαίρη Αλεξοπούλου, Ελένη Νανοπούλου)· Τούλα Κόντου (Χούλιο Κορτάσαρ, Ρομπέρτο Αρλτ), Άρις Γεωργίου (Ηρακλής Παπαϊωάννου), Ελένη Κοσμά - Στέργιος Μήτας (Απόστολος Δοξιάδης – Χρίστος Χ. Παπαδημητρίου, Γιώτα Κραβαρίτου)· στη στήλη «Βιβλίαστο κομοδίνο» ο Γιώργος Κορδομενίδης ρίχνει λοξές ματιές σε μεγάλο αριθμό πρόσφατων εκδόσεων.

ΚΑΠΝΙΣΤΗΡΙΟ Ο Ηλίας Μαγκλίνης γράφει για τη συνάντηση, στο «Underground Εντευκτήριο» στη Θεσσαλονίκη, νέων συγγραφέων από τα Βαλκάνια και τη Μεσόγειο, στο πλαίσιο του προγράμματος «Word Express» (αναδημοσίευση από την «Καθημερινή»), ενώ η Βάλια Τσάιτα-Τσιλιμένη σχολιάζει από το Παρίσι το πρόσφατο εκδοτικό και φιλολογικό ενδιαφέρον για την ποίηση και τη ζωή του Ρεμπώ.

ΑΠΟΥΣΙΟΛΟΓΙΟ O επικήδειος του Γιάννη Βούλγαρη στη Ρένα Σταυρίδη-Πατρικίου (αναδημοσίευση από την «Αυγή»).

ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΚΟ ΕΝΘΕΤΟ Στην Camera Obscura, το ένθετο του «Εντευκτηρίου» για τη δημιουργική φωτογραφία, που επιμελείται ο Άρις Γεωργίου, παρουσιάζεται η φωτογραφική ενότητα «Κόσμοι της αίγλης και της καθημερινότητας» του Παναγιώτη Πλουμή. Όπως παρατηρεί η Άννα-Μαρία Παράσχου, «ο Πλουμής αντιλαμβάνεται τη ‘συνάντηση’ των ανθρώπων της πόλης με τις γιγαντοαφίσες σαν μια συνύπαρξη, μια συνεχή συνομιλία, μια ερωτοτροπία, εστιάζοντας τη ματιά του στη διαφήμιση […]. Άλλοτε βροντοφωνάζει την ύπαρξή της ανάμεσα στο πλήθος κι άλλοτε είναι ο μοναχικός πρωταγωνιστής της σκηνής, πάντοτε όμως ως ισχυρή παρουσία, με τη δική της ταυτότητα, κυρίαρχη οντότητα στον κόσμο που αντιλαμβάνεται και συνθέτει ο φωτογράφος.»

ΠΕΘΑΝΕ Η ΓΑΛΑΤΕΙΑ ΣΑΡΑΝΤΗ

Σε ηλικία 89 ετών πέθανε στις 28 Δεκεμβρίου 2009 η πεζογράφος και ακαδημαϊκός Γαλάτεια Σαράντη. Γεννημένη στην Πάτρα και με σπουδές Νομικής, η Σαράντη ήταν η πρώτη γυναίκα που εξελέγη τακτικό μέλος της Ακαδημίας Αθηνών, το 1997, στην έδρα της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας.

Στα ελληνικά γράμματα εμφανίστηκε το 1945 στο περιοδικό Νέα Εστία, με το διήγημα «Το Κάστρο», ενώ το μυθιστόρημά της Επιστροφή τιμήθηκε το 1953 με το «Βραβείο των Δώδεκα». Ακόμη δύο βιβλία της Γαλάτειας Σαράντη απέσπασαν βραβεία: Το παλιό μας σπίτι, το 1969, απέσπασε το β' Κρατικό Βραβείο Μυθιστορήματος και το Να θυμάσαι τη Βίλνα, το 1979 , το α' Κρατικό Βραβείο Διηγήματος.

Η Ακαδημία Αθηνών της είχε απονείμει το 1979 το Βραβείο Ουράνη για το μυθιστόρημα Ρωγμές.

Κατά καιρούς η Γαλάτεια Σαράντη συνεργάστηκε με την κρατική ραδιοφωνία σε λογοτεχνικές εκπομπές, καθώς και με αρκετά λογοτεχνικά περιοδικά.

Στο ΕΝΤΕΥΚΤΗΡΙΟ και στον ΠΟΡΦΥΡΑ το Βραβείο Περιοδικού 2009

Στον Νάνο Βαλαωρίτη το Μεγάλο Βραβείο Λογοτεχνίας

Aνακοινώθηκαν τα Κρατικά Βραβεία Λογοτεχνίας 2009

Aνακοινώθηκαν τα Κρατικά Βραβεία Λογοτεχνίας 2009, από τη Διεύθυνση Γραμμάτων της Γενικής Διεύθυνσης Σύγχρονου Πολιτισμού του Υπουργείου Πολιτισμού και Τουρισμού, τα οποία αφορούν τις εκδόσεις του έτους 2008

Αναλυτικά :

Το Μεγάλο Βραβείο Λογοτεχνίας απονέμεται ομόφωνα στον Νάνο Βαλαωρίτη για το σύνολο του έργου του.

Το Βραβείο Περιοδικού απονέμεται κατά πλειοψηφία εξ ημισείας στα περιοδικά «πόρφυρας» και «Εντευκτήριο» για την συμβολή τους στην προβολή και διάδοση της ελληνικής λογοτεχνίας.

Το Βραβείο Ποίησης απονέμεται κατά πλειοψηφία στον Λευτέρη Πούλιο για το έργο του με τίτλο «Η κρυφή συλλογή», εκδόσεις Κέδρος.

Το Βραβείο Διηγήματος απονέμεται ομόφωνα εξ ημισείας στους : Τόλη Νικηφόρου για το έργο του με τίτλο «Ο δρόμος για την Ουρανούπολη», εκδόσεις Νεφέλη και Αργύρη Χιόνη για το έργο του «Το οριζόντιο ύψος και άλλες αφύσικες ιστορίες», εκδόσεις Κίχλη.

Το βραβείο Μυθιστορήματος απονέμεται ομόφωνα στον Γιάννη Ατζακά για το έργο του «θολός βυθός», εκδόσεις Άγρα.

Το βραβείο Δοκιμίου - Κριτικής απονέμεται κατά πλειοψηφία στον Χρίστο Ρουμελιωτάκη για το έργο του «Ασκήσεις αυτογνωσίας», εκδόσεις Τυπωθήτω.

Το βραβείο Χρονικού - Μαρτυρίας απονέμεται ομόφωνα στην Αλεξάνδρα Δ. Ιωαννίδου για το έργο της «Υπόθεση Γκράνιν : Η λογοτεχνική κριτική στο εδώλιο - : Η δίκη της “Επιθεώρησης τέχνης” το 1959 και η απολογία του Κώστα Κουλουφάκου», εκδόσεις Καστανιώτης.

Την Επιτροπή Κρατικών Βραβείων Λογοτεχνίας αποτελούν ο Μαστροδημήτρης Παναγιώτης, Πρόεδρος, ο Αθανασόπουλος Ευάγγελος, Αντιπρόεδρος, ο Ανδρειωμένος Γεώργιος, η Πάτσιου Βασιλική (Βίκυ), η Δημακοπούλου Χαρίκλεια, η Σχινά Αικατερίνη, ο Λεονάρδος Γεώργιος, ο Νιάρχος Αθανάσιος και ο Χατζηαντωνίου Κωνσταντίνος.

(από τη διαδικτυακή έκδοση της εφημερίδας Η Καθημερινή)

ΠΕΘΑΝΕ Η ΡΕΝΑ ΣΤΑΥΡΙΔΗ-ΠΑΤΡΙΚΙΟΥ

ΜΙΑ ΜΕΓΑΛΗ ΑΠΩΛΕΙΑ
ΓΙΑ ΤΟΝ ΧΩΡΟ ΤΩΝ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΚΑΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΗ ΕΛΛΑΔΑ ΓΕΝΙΚΟΤΕΡΑ

Πέθανε την Παρασκευή το πρωί η ιστορικός και καθηγήτρια στο Πάντειο Πανεπιστήμιο Ρένα Σταυρίδη-Πατρικίου। Γεννήθηκε το 1944 και σπούδασε νομικά στην Αθήνα και το Στρασβούργο και έκανε μεταπτυχιακές σπουδές στο Παρίσι.

Η Ρένα Σταυρίδη-Πατρικίου διακρίθηκε στον χώρο της ιστορίας των ιδεών, με δημοσιεύσεις και ανακοινώσεις στην Ελλάδα και το εξωτερικό. Βασικό της ερευνητικό αντικείμενο ήταν ο δημοτικισμός, το γλωσσικό ζήτημα και η ελληνική παιδεία, ενώ από το πρώτο ήδη βιβλίο της, Δημοτικισμός και κοινωνικό πρόβλημα (1976), που κυκλοφόρησε από τη Νέα Ελληνική Βιβλιοθήκη των εκδόσεων Ερμής που διηύθυνε ο Άλκης Αγγέλου, ξεχώρισε για τη σαφήνεια των ιδεών και του ύφους, το ερευνητικό της πνεύμα και τους ορίζοντες της γραφής της. Παράλληλα, υπήρξε μια διαυγής και μαχητική παρουσία, με σταθερή παρέμβαση στον δημόσιο χώρο των αριστερών και προοδευτικών ιδεών.

(2009) Γλώσσα, εκπαίδευση και πολιτική, Ολκός(2008) Οι φόβοι ενός αιώνα, Μεταίχμιο(2007) Η εκπαιδευτική πολιτική στα χρόνια του Ελευθέριου Βενιζέλου, Ελληνικά Γράμματα, [εισήγηση](2005) Ευαγγελικά 1901 - Ορεστειακά 1903 νεωτερικές πιέσεις και κοινωνικές αντιστάσεις, Σχολή Μωραΐτη. Εταιρεία Σπουδών Νεοελληνικού Πολιτισμού και Γενικής Παιδείας, [εισήγηση](2004) Ιστοριογραφία της νεότερης και σύγχρονης Ελλάδας 1833-2002, Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών (Ε.Ι.Ε.). Ινστιτούτο Νεοελληνικών Ερευνών(2003) Ευρώπη και νέος ελληνισμός, Σχολή Μωραΐτη. Εταιρεία Σπουδών Νεοελληνικού Πολιτισμού και Γενικής Παιδείας, [εισήγηση](2003) Το παρόν του παρελθόντος. Ιστορία, λαογραφία, κοινωνική ανθρωπολογία, Σχολή Μωραΐτη. Εταιρεία Σπουδών Νεοελληνικού Πολιτισμού και Γενικής Παιδείας, [εισήγηση](2002) Η εκρηκτική εικοσαετία 1949-1967, Σχολή Μωραΐτη. Εταιρεία Σπουδών Νεοελληνικού Πολιτισμού και Γενικής Παιδείας, [εισήγηση](2000) Δημοτικισμός και κοινωνικό πρόβλημα, Βιβλιοπωλείον της Εστίας, [επιμέλεια](1999) Ο Γ. Σκληρός στην Αίγυπτο, Θεμέλιο(1995) Η ιστορία συνεχίζεται, Ολκός, [μετάφραση](1989) Ο αγώνας των Ελλήνων για την ανεξαρτησία 1821-1833, Μορφωτικό Ίδρυμα Εθνικής Τραπέζης, [μετάφραση]

(στοιχεία από την εφημερίδα Η ΑΥΓΗ, 15.11.2009 και τη βάση BIBLIONET του Εθνικού Κέντρου Βιβλίου)

---------------------------------------------------------------------

Η ΚΡΙΤΙΚΗ ΤΟΥ ΑΡΗ ΣΤΥΛΙΑΝΟΥ

ΣΤΟ ΕΝΤΕΥΚΤΗΡΙΟ (τεύχος 83, 2009)

ΓΙΑ ΤΟ ΤΕΛΕΥΤΑΙΟ ΒΙΒΛΙΟ ΤΗΣ ΡΕΝΑΣ ΣΤΑΥΡΙΔΗ-ΠΑΤΡΙΚΙΟΥ

ΟΙ ΦΟΒΟΙ ΕΝΟΣ ΑΙΩΝΑ

Ποιος φοβάται την ιστορία;

Ρένα Σταυρίδη-Πατρικίου. Οι φόβοι ενός αιώνα. Αθήνα, Μεταίχμιο 2008, 310 σελ.

Καλό είναι να ειπωθεί ευθύς εξαρχής, δίχως περιστροφές: το πρόσφατο βιβλίο της Ρένας Σταυρίδη-Πατρικίου, Οι φό­βοι ενός αιώνα, αποτελεί σημαντικό εκδοτικό γεγονός για τις ιστορικές σπου­δές στη χώρα μας, αλλά και γενικότερα για το πεδίο των κοινωνικών και ανθρω­πιστικών επιστημών. Τούτο οφείλε­ται στην πρωτοτυπία και την ποιότητα της νέας αυτής δουλειάς της γνωστής ιστορικού. Καθηγήτρια στο Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης και Ιστορίας του Πά­ντειου Πανεπιστημίου, η συγγρα­φέας έχει δώσει και στο παρελθόν πολλά δείγματα της επιστημοσύνης της. Ωστό­σο, με το παρόν πόνημα κατορθώνει κάτι δυσκολότερο και συνάμα πολυτιμότερο: επιτυγχάνει ένα είδος λιτής ω­ριμότητας, προσφέροντας απόσταγμα στο­χαστικού επιστημονικού λόγου.

Το βιβλίο ανοίγει με μια σύντομη αλλά εξαιρετικά κατατοπιστική εισαγωγή, η οποία παρουσιάζει τα δεδο­μένα του προβλήματος και προϊδεάζει για το όλο εγχείρημα. Εδώ εξηγείται πώς και γιατί η πορεία της ελληνικής κοινωνίας προς την εθνική ολοκλήρω­ση, κατά τις τελευταίες δεκαετίες του 19ου αιώνα, συνοδεύτηκε αναπόδραστα από την επίπονη διαδικασία της διαμόρφωσης μιας ταυτότητας. Ιδιαίτερα αξιοσημείωτο, μα και δυσερμήνευτο, είναι το γεγονός ότι, παράλληλα με την εθνική ανάταση που προκαλούσαν οι στρατιωτικές ή πολιτικές επιτυχίες, στην ελληνική κοινωνία αναπτύσσο­νταν και πολύπλευροι φόβοι για το ενδεχόμενο μιας εθνικής αποσταθεροποίησης ή καταστροφής. Έτσι, η πορεία της Ελλάδας προς τη νεωτερικότητα, στον 19ο κι ακόμα σαφέστερα στον 20ό αιώνα, σφραγίστηκε ανεξίτηλα από τη γένεση και λειτουργία των φόβων: φό­βος για την εθνική συνοχή, φόβος για τον εκσυγχρονισμό, φόβος για τη Δύση, φόβος για τους λογίους, φόβος για τη δημοτική γλώσσα, φόβος για τον μαρ­ξισμό και, σε τελική ανάλυση, φόβος για την ιστορία.

Εν συνεχεία, η μελέτη της Σταυρίδη-Πατρικίου διαρθρώνεται σε έντεκα κεφάλαια, οι τίτλοι των οποίων δηλώνουν ανάγλυφα τη σημασία τους. Πιο συγκεκριμένα, τα επιμέρους ζητήματα που εξετάζονται αφορούν την πορεία προς τη νεωτερικότητα και τη γένεση των φόβων, την αποτύπωση και εγκατά­στα­ση του ελληνοχριστιανικού ιδεολογή­μα­τος, τον φόβο της δημοτικής γλώσ­σας, το κίνημα του δημοτικισμού και τον φόβο για τη διάσπαση του δημόσιου λόγου, τις εκσυγχρονιστικές πιέσεις και τον φόβο των διανοουμένων, τον φόβο της Δύσης και το αντίδοτο του εθνικι­σμού, την παρέμβαση των σοσιαλιστών, τον μαρξισμό και τον φόβο της ιστορίας, την ιστοριογραφία στους μετεμφυλια­κούς χρόνους και τον φόβο των αλλα­γών. Η ιστορική και ιστοριογραφική ανάλυση της συγγραφέως προχωρεί εις βάθος, έχοντας όμως ταυτόχρονα την αρετή να επιλέγει τα ουσιώδη και να παραλείπει κουραστικές ενδεχομένως λεπτομέρειες. Το χαρακτηριστικό αυτό συ­νιστά έναν επιπλέον λόγο που κα­θι­στά την ανάγνωση του βιβλίου ευχά­ρι­στη και για τον μη ειδικό αναγνώσ­τη.

Χρειάζεται επίσης να υπογραμμιστεί ότι ο ερευνητικός μόχθος της συγγρα­φέως, που είναι προφανής στο τελικό αποτέλεσμα, ισορροπεί μετρημένα με τη στοχαστική εγρήγορση και τον επί­καιρο προβληματισμό. Τούτο σημαίνει ότι Οι φόβοι ενός αιώνα, παρόλο που ανατέμνουν την ελληνική ιστορία των τελευταίων εκατόν πενήντα χρόνων, διαβάζονται και μιλούν για το σήμερα. Γιατί, όπως πολύ ωραία το έγραψε ο Δ. Ν. Μαρωνίτης σε δύο απολίτιστα μονοτονικά σημειώματά του («Συνειρμοί» και «Ιστορίης απόδεξις», Το Βήμα, 31/8 και 7/9/2008), το έργο της Ρένας Σταυ­ρίδη-Πατρικίου αποτελεί όντως «εγχειρίδιο ιστορικής γνώσης και αυτογνωσίας». Η αυτογνωσία είναι ασφαλώς το κυρίως ζητούμενο του βιβλίου. Εξ ου και το τελευταίο κεφάλαιο, αντί επι­λόγου, φέρει τον τίτλο: «Ο ιστορικός: οι πε­ριπέτειες του όρου και της ιδιότη­τας». Πρόκειται για εξαιρετικά εύστοχο σχολιασμό της σημερινής κατάστασης πραγμάτων, ως προς την ιδιότητα, τον ρό­λο και τη λειτουργία του επαγγελ­μα­τία ιστορικού εν Ελλάδι.

Πολλά θα μπορούσε να σκεφτεί κα­νείς εν σχέσει προς τα πρόσφατα οικεία δεινά, τα οποία συνδέονται άρρηκτα με τις περιπέτειες και τις διαμάχες περί την Ιστορία στον δημόσιο χώρο και λόγο (με χαρακτηριστικότερη βεβαίως την τραυ­ματική εμπειρία της σφοδρής ιδεολογικοπολιτικής σύγκρουσης που είχε ως αφορμή και ως επίκεντρο το βιβλίο Ι­στο­ρίας της έκτης τάξης του Δημοτι­κού σχολείου). Πράγματι, τα τελευταία χρό­νια στη χώρα μας οι ιστορικού ή ψευδοϊστορικού τύπου χρήσεις και καταχρήσεις αποτελούν προνομιακό πεδίο ανάπτυξης της ιδεολογικής διαπάλης και προπαγάνδας. Ο ακροδεξιός (και όχι μόνο) σκοταδισμός έχει πλέον εμπεδώ­σει άριστα το μάθημά του: η πολιτική ηγεμονία περνά μέσα από την κατά­κτη­ση της ιδεολογικής ηγεμονίας ως προς την ερμηνεία της ιστορίας. Το ίδιο ι­σχύει, κατά μείζονα λόγο, και για τους εθνικισμούς παντός είδους. Η δυσχερής απάντηση και η ιδιαίτερα δύσκολη αντιπαράθεση σε όλα αυτά τα επικίνδυνα φαινόμενα θα μπορούσε να διαμορφω­θεί, εν μέρει τουλάχιστον, από συγγρα­φικά εγχειρήματα σαν κι αυτό για το ο­ποίο μιλούμε εδώ. Διότι η επιστήμη και η γνώση αποτελούν πάντα αναγκαίες –αλλά όχι και επαρκείς– προϋποθέσεις στον αγώνα υπεράσπισης της ελευθε­ρί­ας. Και όσο θα υποχωρεί γύρω μας ο φό­βος της ιστορίας, τόσο θα μεγαλώνει η ελπίδα για έναν άλλον, καλύτερο κόσμο.

Εν κατακλείδι, το βιβλίο της Ρένας Σταυρίδη-Πατρικίου Οι φόβοι ενός αιώ­να συνδυάζει την επιστημοσύνη με τη φρεσκάδα και την κομψότητα, συμβάλλοντας σε έναν καινοτόμο ιστορικό στο­χασμό. Γι’ αυτό και αξίζει να διαβαστεί όχι μόνον από τους ειδικούς, αλλά και από το ευρύτερο αναγνωστικό κοινό που αναζητά την αναγνωστική από­λαυση.

ΣΕΛΙΔΕΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΦΡΑΝΣΙΣ ΜΠΕΪΚΟΝ ΣΤΟ ΕΝΤΕΥΚΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΦΘΙΝΟΠΩΡΟΥ

Ελληνική και ξένη ποίηση και πεζογραφία, φωτογραφικό ένθετο

Με εκτενές, “αφηγηματικό” αφιέρωμα στη ζωή και το έργο του Φράνσις Μπέικον, ενός από τους σημαντικότερους και πιο εμβληματικούς ζωγράφους του 20ού αιώνα, για τα 100 χρόνια από τη γέννησή του, κυκλοφορεί το νέο, φθινοπωρινό τεύχος του «Εντευκτηρίου» (αριθ. 86, 208 σελ., 12 ευρώ). Δεν λείπουν ούτε από αυτό το τεύχος τα επιλεγμένα κείμενα Ελλήνων συγγραφέων και ξένων σε δόκιμες μεταφράσεις.

ΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΠΕΖΟΓΡΑΦΙΑ Η Αλεξάνδρα Πλαστήρα, μετά από μεγάλο διάστημα σιωπής, εμφανίζεται με μια ενότητα οκτώ ολιγόστιχων αλλά εξαιρετικά ώριμων ποιημάτων. Ένα από αυτά, το «Ενθάδε»:

Κυριακή ας πούμε

Για να μην πούμε

πώς κλαίει το μωρό

πώς στάζει η βρύση

πώς χτυπάει η καμπάνα.

Σε λεπτομέρειες

δεν θα μπούμε

Πες ότι βγήκαμε

για λαγούς

και από την τόση ευστοχία

μελαγχολήσαμε.

Στις επόμενες σελίδες, ποιήματα των Γιώργη Μανουσάκη, Χρίστου Πετρίδη, Νικόλα Ευαντινού, Κώστα Χατζηκυριάκου. Ο Παναγιώτης Ιωαννίδης παρουσιάζει τον Αμερικανό ποιητή Τομ Γκαν (1929-2004) και μεταφράζει έξι ποιήματά του. Με νέο διήγημά της εισφέρει στην ύλη του τεύχους η Μαρία Κουγιουμτζή. Με πεζά συνεργάζονται επίσης ο Θεόδωρος Γρηγοριάδης, ο Νικήτας Παρίσης και ο πρωτοεμφανιζόμενος Θανάσης Δεληγιάννης. Μεταφράζουν: η Μαρία Φραγκούλη ένα πεζό του Ντίνο Μπουτζάτι, ο Φοίβος Ι. Πιομπίνος δύο διηγήματα του Ζοζέφ Κεσέλ, ο Ζάχος Καρατσιουμπάνης δύο πεζά του Άλφρεντ Πόλγκαρ. Ο Φίλιππος Δρακονταειδής και ο Χρήστος Χρυσόπουλος συνομιλούν με αφορμή το μυθιστόρημα του δεύτερου «Η λονδρέζικη μέρα της Λώρας Τζάκσον».

ΓΙΑ ΤΟΝ ΦΡΑΝΣΙΣ ΜΠΕΪΚΟΝ Στη συμπλήρωση 100 χρόνων από τη γέννησή του (28 Οκτωβρίου 2009), το «Εντευκτήριο» παρουσιάζει ένα εκτενές αφιέρωμα με αφηγηματικά (και όχι μόνο τεχνοκριτικά) κείμενα για τη ζωή και το έργο ενός σπουδαίου όσο και ιδιόρρυθμου εικαστικού δημιουργού, έκθεση του οποίου δεν έχει παρουσιαστεί ποτέ στην Ελλάδα ούτε κυκλοφορούν μονογραφίες ή άλλα βιβλία γι’ αυτόν (με την εξαίρεση ενός τομιδίου στη σειρά τέχνης της «Καθημερινής» και του φημισμένου βιβλίου με τις συνεντεύξεις του στον Ντέιβιντ Συλβέστερ, που επανεκδόθηκε πρόσφατα από την «Άγρα»).

Το αφιέρωμα φιλοδοξεί να παρουσιάσει τον ζωγράφο αλλά και τον άνθρωπο Μπέικον. Δύο όψεις ενός ατόμου που ρούφηξε τη ζωή και την αντιμετώπισε με θάρρος, κοίταξε τις πιο σκοτεινές γωνίες του μυαλού του και τις φώτισε, κάνοντας τους εφιάλτες του έργο. Όμως ταυτόχρονα, εικονοποίησε τους εφιάλτες και την απελπισία του ανθρώπου του 20ού αιώνα, του χαμένου μέσα στις αντιφάσεις του. Είναι ο άνθρωπος που γνωρίζει ότι κάτω από το προσωπείο που του έχει φορέσει ο πολιτισμός ζει ένα άγριο θηρίο. Ακούει τα ουρλιαχτά του και τρομάζει καθώς συχνά νιώθει ότι οι δονήσεις του κακού μπορούν να τον παρασύρουν. Ο Μπέικον αφέθηκε και ακολούθησε το εντός του άγριο ζώο. Γύρισε φέρνοντας μαζί του καθρέφτες που τους έχουμε απέναντί μας, για να βλέπουμε το πρόσωπό μας όπως ακριβώς είναι.

Το αφιέρωμα επιμελήθηκε ο δημοσιογράφος Κώστας Μαρίνος, ο οποίος επιπλέον συνέταξε μικρό όσο και σύντομο χρονολόγιο του Μπέικον, μετέφρασε τα περισσότερα από τα ξενόγλωσσα κείμενα και γράφει για τα κομβικά πρόσωπα της ζωής του μεγάλου ζωγράφου (φίλες και φίλους, εραστές κτλ.).

Ο Φράνσις Μπέικον με τον εραστή του, Τζων Έντουαρντς

― Ο Σπύρος Παντελάκης και ο Αυγουστίνος Ζενάκος γράφουν για τη διαδρομή του Μπέικον στη ζωγραφική.

― O Σωτήρης Μπαχτσετζής επιχειρεί μια ψυχαναλυτική προσέγγιση στο έργο του ζωγράφου.

― Ο πεζογράφος Ηλίας Μαγκλίνης κάνει μια προσωπική ανάγνωση του έργου του Μπέικον, δημιουργώντας το δικό του τρίπτυχο: Κρέας - Φρίκη - Ζωή.

― Ο Αθανάσιος Αλεξανδρίδης γράφει για τα “ουρλιαχτό” στην εικονοποιία του Βρετανού δημιουργού.

― Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει το κείμενο του Μίλαν Κούντερα (μετ.: Ιράνα Σάμιτα), ο οποίος μεταξύ άλλων επισημαίνει ότι «οπουδήποτε μπορεί, ο Μπέικον θολώνει τα ίχνη του, ώστε να ξεφορτωθεί τους ερμηνευτές του οι οποίοι προσπαθούν να υποβιβάσουν την τέχνη του σε ένα

Σπουδή για κεφάλι Πάπα, 1952

εξαιρετικά εύκολο πρόγραμμα: αγριεύει όταν χρησιμοποιούν τη λέξη “τρόμος” αναφερόμενοι στην τέχνη του· υπογραμμίζει τον ρόλο της τύχης στη ζωγραφική του [...]· επιμένει για τη λέξη “παιχνίδι” όταν όλοι αντλούν την απόλυτη σοβαρότητα από τα έργα του».

― Ο ποιητής Αργύρης Παλούκας εισφέρει τη δική του ματιά στον Μπέικον.

― Ο Χιου Ντέιβις γράφει για το «Τρίπτυχο, Μάιος-Ιούνιος 1973», που αποτελεί φόρο τιμής στον φίλο και εραστή του ζωγράφου, Τζωρτζ Ντάγιερ, ο οποίος είχε αυτοκτονήσει το 1971 στο Παρίσι, την παραμονή των εγκαινίων μεγάλης έκθεσης του Μπέικον στο Γκραν Παλαί.

― Ο σκηνοθέτης Τζων Μέιμπουρυ εξηγεί το σκεπτικό με το οποίο γύρισε την ταινία «Η αγάπη είναι ο Διάβολος» (μια κινηματογραφική βιογραφία του Μπέικον).

― Ο Εμμάνουελ Κούπερ γράφει για τον «Queer Francis», προσπαθώντας να φωτίσει την “ταυτότητα” αυτού του ιδιόρρυθμου ανθρώπου που υπήρξε ο Μπέικον, καθώς και τη σχέση του με την ομοφυλοφιλία του.

― Ο blogger Desiderius αναφέρεται στον ομοφυλόφιλο Μπέικον ως καταραμένο δημιουργό.

― O Πήτερ Κόνραντ ανθολογεί σχόλια φίλων του Μπέικον μετά τον θάνατό του.

― Ο Ηλίας Κουτσούκος γράφει για την απώλεια μιας αφίσας με τον «Πάπα Ιννοκέντιο» επιζωγραφισμένο από τον Μπέικον, με ιδιόχειρη αφιέρωσή του.

― Ο Γρηγόρης Μαυρουδής κλείνει το αφιέρωμα αφηγούμενος μια σύντομη συνάντησή του με τον ζωγράφο το 1985 στο Λονδίνο.

Οι Σελίδες για τον Φράνσις Μπέικον εικονογραφούνται με τα πιο γνωστά (αλλά όχι μόνο αυτά) έργα του Βρετανού δημιουργού.

Δείτε αυτό το μικρό βίντεο για τον Φράνσις Μπέικον

ΒΙΒΛΙΟΚΡΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΕΙΣ Πολυσέλιδη είναι και στο τεύχος αυτό η ενότητα των βιβλιοκρισιών και παρουσιάσεων. Γράφουν: Βαγγέλης Χατζηβασιλείου (Άντζελα Δημητρακάκη)· Τιτίκα Δημητρούλια (Στάθης Κουτσούνης)· Διονύσης Καψάλης (Παντελής Μπουκάλας)· Δημήτρης Δασκαλόπουλος (Γεωργία Τριανταφυλλίδου)· Λευτέρης Παπαλεοντίου (Άρης Μαραγκόπουλος)· Μαρία Στασινοπούλου (Χ. Α. Χωμενίδης, Δημήτρης Στεφανάκης)· Θωμάς Κοροβίνης (Κώστας Ακρίβος)· Λίνα Πανταλέων (Ηλίας Λ. Παπαμόσχος)· Ηλίας Κεφάλας (Νατάσα Κεσμέτη)· Μπαρτ Σούτχαρτ (Μισέλ Φάις)· Νένα Κοκκινάκη (Κούλα Αδαλόγλου)· Αγγελική Κομποχόλη (Κωνσταντίνος Μπούρας)· Ελισάβετ Αρσενίου (Ντίνος Σιώτης)· Παναγιώτης Γούτας (Pierre Bayard)· Τούλα Κόντου (Ίαν Μακ Γιούαν, Μπρούνο Σουλτς)· η Ελένη Κοσμά και ο Στέργιος Μήτας γράφουν για τον Ισαάκ Μπάσεβις Σίνγκερ, με αφορμή την πρόσφατη έκδοση του μυθιστορήματός του «Εχθροί, μια ερωτική ιστορία» (μετ. : Βασίλης Αμανατίδης), ενώ στη στήλη «Βιβλία στο κομοδίνο» ο Γιώργος Κορδομενίδης ρίχνει λοξές ματιές σε μεγάλο αριθμό πρόσφατων εκδόσεων.

ΑΠΟΥΣΙΟΛΟΓΙΟ Σύντομοι αποχαιρετισμοί της Σύνταξης στον Νίκο Α. Κοκκάντζη και τον Τάτση Αποστολίδη.

ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΚΟ ΕΝΘΕΤΟ Στην Camera Obscura, το ένθετο του «Εντευκτηρίου» για τη δημιουργική φωτογραφία, που επιμελείται ο Άρις Γεωργίου, παρουσιάζονται φωτογραφίες (με καλλιτεχνικό αλλά και ιστορικό ενδιαφέρον) του Ισπανού Λουίς Ραμόν Μαρίν (1884-1944), ο οποίος εργάστηκε ως φωτογράφος Τύπου μεταξύ 1908 και τέλους του ισπανικού εμφυλίου। Για τη ζωή και το έργο του Μαρίν γράφει διεξοδικά η Κατερίνα Καζολέα, για την αξία των φωτογραφιών του ο Άρις Γεωργίου.

Ο ΚΩΣΤΑΣ ΡΕΣΒΑΝΗΣ (εφημερίδα ΤΑ ΝΕΑ) ΓΙΑ ΤΟ ΑΦΙΕΡΩΜΑ ΣΤΟΝ ΜΠΕΪΚΟΝ

Στη στήλη του (από τις ελάχιστες στον ελληνικό Τύπο) για τα περιοδικά στην εφημερίδα Τα Νέα (Δευτέρα 2 Νοεμβρίου 2009), ο Κώστας Ρεσβάνης έγραψε για το Εντευκτήριο και για το αφιέρωμά του στον ζωγράφο Φράνσις Μπέικον:

Όταν οι εφιάλτες γίνονται σπουδαίο έργο

Κυριακή ας πούμε

Για να μη πούμε

πώς κλαίει το μωρό

πώς στάζει η βρύση

πώς χτυπάει η καμπάνα

Σε λεπτομέρειες

δεν θα μπούμε

πες ότι βγήκαμε

για λαγούς

και από την τόση ευστοχία

μελαγχολήσαμε

(Ένα από τα οκτώ νέα ποιήματα, με τίτλο «Ενθάδε» της Αλεξάνδρας Πλαστήρα που δημοσιεύονται στο «Εντευκτήριο» ).

Φαντασθείτε: Ένα θηλυπρεπές αγόρι στο Δουβλίνο, το 1914, εξοργίζει τον πατέρα του, πρώην λοχαγό και κατόπιν εκπαιδευτή αλόγων, που για να τον «συνετίσει» δίνει εντολή στους ιπποκόμους να το μαστιγώσουν. Για να αποφύγει την τιμωρία, ο μικρός τούς προσφέρει τις σεξουαλικές του υπηρεσίες. Έπειτα από λίγα χρόνια ο πατέρας τον πιάνει να θαυμάζει τον εαυτό του στον καθρέφτη με τα εσώρουχα της μητέρας του. Τον διώχνει από το σπίτι κακήν κακώς. Έτσι ξεκίνησε τη ζωή του ένας από τους μεγαλύτερους σύγχρονους ζωγράφους, ο Φράνσις Μπέικον.

Στη συνέχεια βυθίζεται στο αλκοόλ και στα καταγώγια του Λονδίνου, αποκτάει εραστές, αρχίζει να ζωγραφίζει. Το 1933 δημιουργεί μερικές από τις αριστουργηματικές «Σταυρώσεις» του, αργότερα ο Πικάσο θα πει ότι «μπροστά του νιώθω μαθητούδι», το 1963 παγκόσμια καθιέρωση με την αναδρομική έκθεση έργων του στο Μουσείο Γκουγκενχάιμ της Νέας Υόρκης. Πεθαίνει το 1992 στα 82 του χρόνια.

Το τεράστιο έργο του Μπέικον και την «αιμάτινη και αιματηρή» ζωή του, όπως λέει ο Αθανάσιος Αλεξανδρίδης, μας προσφέρει το «Εντευκτήριο» σ΄ ένα αφιέρωμα με αφορμή τα εκατό χρόνια από τη γέννηση ενός ζωγράφου που δεν φοβήθηκε να πει σε συνέντευξη πως η ομοφυλοφιλία ήταν μια συμφορά, πως κάποια στιγμή στη ζωή του τον είχε μετατρέψει σε απατεώνα- λωποδύτη. Το ότι είχε καταλήξει απατεώνας ήταν λόγος να ντρέπεται, όχι το σεξ.

Δεκαέξι Έλληνες και ξένοι συμβάλλουν στο αφιέρωμα με αναλύσεις, αφηγήματα και προσωπικές μαρτυρίες. Ένα μικρό απόσπασμα από το κείμενο του Αυγουστίνου Ζενάκου «Ο εικονογράφος του 20ού αιώνα: «Οι περισσότεροι πίνακες του Μπέικον απεικονίζουν μορφές απομονωμένες σε φωτεινά δωμάτια. Ο τρόπος με τον οποίο χειρίστηκε την ανθρώπινη μορφή και η επιμονή του στη μετάδοση συναισθημάτων, όπως ο θυμός, η φρίκη και η απομόνωση, τον έχουν καταστήσει έναν από τους πιο ιδιότυπους καλλιτέχνες του 20ού αιώνα. Μπορεί άλλοι να λατρεύουν τα έργα του και άλλοι να μην αντέχουν να τα βλέπουν, κανένας όμως δεν μπορεί να αρνηθεί ότι ο Μπέικον εικονογράφησε με διεισδυτική τόλμη αυτόν τον τρομερό αιώνα».

Word Express

Ένα λογοτεχνικό ταξίδι στα Βαλκάνια

27 & 28 Οκτωβρίου 2009, 20.30

«Underground Εντευκτήριο» / Δεσπεραί 9 / Θεσσαλονίκη

Περιοχή Διεθνούς Εκθέσεως, τηλ. 2310 283.223

Το British Council

και

το λογοτεχνικό περιοδικό Εντευκτήριο

οργανώνουν δύο ξεχωριστές λογοτεχνικές βραδιές, με προσκεκλημένους Έλληνες και Βαλκάνιους συγγραφείς, οι οποίοι με όχημα ένα τραίνο που ταξιδεύει από πόλη σε πόλη μέσα στα Βαλκάνια, φτάνουν στη Θεσσαλονίκη για να μοιραστούν μαζί μας τις εμπειρίες και τις εικόνες που τους έχει χαρίσει αυτό το “αλλόκοτο” ταξίδι.

Την επιμέλεια των δύο εκδηλώσεων, που πραγματοποιούνται στο πλαίσιο του Creative Collaboration Project του British Council, έχει ο συγγραφέας Χρήστος Χρυσόπουλος.

Τρίτη 27 Οκτωβρίου / 20:30

Ποίηση: «Το πλάγιο βλέμμα»

Συμμετέχουν:

Κατερίνα Ηλιοπούλου (Ελλάδα)

Adela Greceanu (Ρουμανία)

Γιώργος Χαντζής (Ελλάδα)

Ivan Ηristov (Βουλγαρία)

Βασίλης Αμανατίδης (Ελλάδα).

Τετάρτη 28 / Οκτωβρίου 20:30

Πεζογραφία: «Η ιστορία μιας στιγμής»

Συμμετέχουν:

Ηλίας Μαγκλίνης (Ελλάδα)

Ognjen Spahic (Μαυροβούνιο)

Κωνσταντίνος Τζαμιώτης (Ελλάδα)

Netalie Braun (Ισραήλ).

Στην εκδήλωση θα προβληθεί και η ταινία μικρού μήκους "GEVALD" της Netalie Braun (με αγγλικούς υποτίτλους)

Οι αναγνώσεις θα πραγματοποιηθούν στις πρωτότυπες γλώσσες και στα ελληνικά και θα ακολουθήσει συζήτηση στα αγγλικά.

Τι είναι το Word Express

Το Word Express είναι ένα νέο πρόγραμμα λογοτεχνικών ανταλλαγών στη ΝότιοΑνατολική Ευρώπη, που πραγματοποιείται στο πλαίσιο του ευρύτερου προγράμματος Creative Collaboration (Πρόγραμμα Δημιουργικής Συνεργασίας) του British Council.

Στο πρόγραμμα λαμβάνουν μέρος περίπου 50 νέοι συγγραφείς και μεταφραστές, οι οποίοι θα εξετάσουν την πολιτιστική, κοινωνιολογική και πολιτική κληρονομιά της περιοχής και θα συναντήσουν ομολόγους τους από τις υπόλοιπες χώρες που συμμετέχουν στο πρόγραμμα. Οι συγγραφείς θα σχηματίσουν τρεις ομάδες, οι οποίες παίρνοντας το τρένο από διαφορετικές αφετηρίες, και ακολουθώντας διαφορετικές διαδρομές, θα ξεκινήσουν ένα ταξίδι μέσα στα Βαλκάνια. Στις πόλεις που θα σταματήσουν (Λιουμπλιάνα, Ζάγκρεμπ, Βελιγράδι, Βουκουρέστι, Σόφια, Σκόπια και Θεσσαλονίκη) θα συμμετάσχουν σε μια σειρά συζητήσεων, εκδηλώσεων και σεμιναρίων. Η Θεσσαλονίκη θα είναι η πρώτη μεγάλη κοινή τους στάση πριν μπουν στο τρένο για τον τελικό προορισμό και των τριών διαδρομών: την Κωνσταντινούπολη. Οι συμμετέχοντες συγγραφείς προέρχονται από τις εξής χώρες: Αρμενία, Βοσνία & Ερζεγοβίνη, Βουλγαρία, Κροατία, Ελλάδα, Ισραήλ, ΠΓΔΜ, Μαυροβούνιο, Ρουμανία, Σερβία, Σλοβενία, Τουρκία και Μεγάλη Βρετανία.

Ο ΑΛΕΞΗΣ ΖΗΡΑΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΑΝΕΣΤΗ ΕΥΑΓΓΕΛΟΥ ΣΤΟ UNDERGROUND ΕΝΤΕΥΚΤΗΡΙΟ

την Τρίτη 20 Οκτωβρίου 2009, ώρα 8.30 μ.μ.

Το πρόσφατο βιβλίο του Αλέξη Ζήρα Η ποίηση της αφής. Δοκίμιο ερμηνείας της ποιητικής του Ανέστη Ευαγγέλου θα παρουσιαστεί στο «Underground Εντευκτήριο», Δεσπεραί 9, Θεσσαλονίκη (περιοχή Διεθνούς Εκθέσεως, τηλ. 2310 283.223) την Τρίτη 20 Οκτωβρίου, ώρα 8.30 μ.μ., με ελεύθερη είσοδο.

Θα μιλήσουν: ο ποιητής και δοκιμιογράφος Γιάννης Καρατζόγλου, ο φιλόλογος και κριτικός Δημήτρης Κόκορης και ο συγγραφέας του βιβλίου.

Η ποίηση της αφής αποτελεί ουσιαστικά μια απόπειρα διαλόγου με το έργο του Ανέστη Ευαγγέλου (1937-1994), ποιητικό ή πεζό, απόπειρα που διατηρήθηκε ενεργή (με διάφορα κείμενα, δοκίμια ή κριτικές του Ζήρα για τον Ευαγγέλου) τα τριάντα τουλάχιστον τελευταία χρόνια.

Ο Αλέξης Ζήρας

Όπως δηλώνει ο ίδιος ο συγγραφέας, «Η ποίηση της αφής μοιάζει, όπως τη βλέπω σήμερα, με την προσπάθεια ενός κολυμβητή που θέλει να πάει ανάποδα στο ρεύμα και αντί να αρκεστεί στις εκβολές του ποταμού αναζητά τις πηγές του. Μελέτη ιστοριογραφική, μελέτη της ποιητικής τεχνικής και του ήθους της, αλλά και ανθρωπολογική μελέτη, καθώς θεωρεί ότι ένας βασικός, γενεσιουργός λόγος ύπαρξης για το έργο του Ανέστη Ευαγγέλου ήταν πάντοτε η συνάντησή του με τον γνωστό ή τον άγνωστο “άλλο”».

Όπως γράφει πάλι ο Ζήρας, στην Εισαγωγή του βιβλίου (εκδόσεις Γαβριηλίδη): «… πώς γινόταν και το 1960 ένας νέος, κλεισμένος στη στατική μετεμφυλιακή Ελλάδα, να δημοσιεύει μια συλλογή ποιημάτων όπου αποτυπωνόταν, με τον πιο σπαρακτικό τρόπο, το βίωμα της απόσχισης ― το κορυφαίο δηλαδή βίωμα πάνω στο οποίο αναπτύχθηκε η συνείδηση του μοντερνισμού; Και πώς γίνεται ένα έργο θρεμμένο από τα πιο νοσηρά εδάφη της εποχής του να βγαίνει τελικά από αυτήν και να παίρνει τη μορφή ενός μαρτυρολόγιου της ύπαρξης, στην απόλυτη γύμνια της;»

Ο Ανέστης Ευαγγέλου (1937-1994)

Η εκδήλωση, που οργανώνεται από το περιοδικό «Εντευκτήριο» σε συνεργασία με το Εθνικό Κέντρο Βιβλίου, θα ολοκληρωθεί με την προβολή μιας τηλεοπτικής εκπομπής αφιερωμένης στον Ανέστη Ευαγγέλου («Τέχνη και πολιτισμός», παραγωγοί: Σπύρος Κατσίμης και Σταύρος Στρατηγάκης, δημοσιογραφική επιμέλεια: Γιώργος Καραβασίλης, σκηνοθεσία: Γιώργος Παπαδάκης).

Ο ΑΡΓΥΡΗΣ ΠΑΛΟΥΚΑΣ ΣΤΟ UNDERGROUND ΕΝΤΕΥΚΤΗΡΙΟ

Το καινούριο ποιητικό βιβλίο του Αργύρη Παλούκα «Το αλάτι πίσω από τ’ αυτί. Ένα ποίημα» θα παρουσιαστεί στο «Underground Εντευκτήριο», Δεσπεραί 9, Θεσσαλονίκη (περιοχή Διεθνούς Εκθέσεως, τηλ. 2310 283.223) την Παρασκευή 9 Οκτωβρίου, ώρα 8.30 μ.μ., με ελεύθερη είσοδο.

Σ’ αυτό το εκτεταμένο ποίημα συνυπάρχουν ο φόβος και η χαρά, για τα μεγάλα και τα μικρά, για ό,τι χάνουμε και για ό,τι μπορούμε να κερδίσουμε.

Σελίδες από το βιβλίο θα διαβάσουν η Ελένη Ζαραφίδου και η Αντιγόνη Φρυδά, καθώς και ο συγγραφέας μαζί με ποιήματα από το πρώτο του βιβλίο, «Το ξέφτι». Καλλιτεχνική επιμέλεια: Αναστασία Θεοφανίδου, Νίκος Βουδούρης.

Η εκδήλωση οργανώνεται από το περιοδικό «Εντευκτήριο», σε συνεργασία με το Εθνικό Κέντρο Βιβλίου.

Ο Αργύρης Παλούκας γεννήθηκε στην Ερμιόνη της Αργολίδας το 1975. Σπούδασε Θεατρολογία στην Αθήνα, όπου ζει και εργάζεται από το 1994. Κείμενά του (ποιήματα και μελέτες) έχουν δημοσιευθεί σε περιοδικά, έχουν συμπεριληφθεί σε ανθολογίες κι έχουν μεταφραστεί στα αγγλικά, στα γαλλικά και στα γερμανικά.

Για «Το ξέφτι» (Μανδραγόρας, Αθήνα 2007), ο Δ. Ν. Μαρωνίτης έκανε λόγο, μεταξύ άλλων, για «την αίσθηση εσωτερικής ταύτισης βιωματικής εμπειρίας και ποιητικής ομολογίας – επιλογή που αποστρέφεται τόσο την προκλητική επίδειξη όσο και την υπαρξιακή αισθηματολογία.» («Το Βήμα», 23.3.2008). Ο Μισέλ Φάις παρατήρησε: «Προγραμματικά δεχόμαστε ότι ο νέος ποιητής έλκεται από την “καθαρή” ποίηση· από την ποίηση που λογοδοτεί στον λυρισμό του εφήμερου, τη θρυμματισμένη φωνή που παλεύει να αγκαλιάσει το όλον του βιώματος και της αναπαράστασής του.» («Εντευκτήριο», τχ. 79, Οκτ.-Δεκ. 2007) Ο Γιώργος Βέης υπογράμμισε τις «φροντίδες του [Παλούκα] για την απρόσκοπτη ανάδειξη της καίριας στιγμής σε καθοριστικό δείκτη του ποιήματος». («Η Αυγή», 6.9.2009) Η Ευτυχία Παναγιώτου, από μια συμπληρωματική σκοπιά, σημείωσε ότι «Το κάθε ποίημα, καταπώς φαίνεται, είναι ριγμένο στα χέρια του αναγνώστη. Ο ίδιος ο ποιητής αποχωρεί, το ποίημα χαρίζεται.» («Βακχικόν», τχ. 2, Ιούν-Αύγ. 2008). Σε μια χαρτογράφηση της νεότατης ποίησης, ο Αλέξης Ζήρας μνημόνευσε το «Το ξέφτι» ανάμεσα σ’ εκείνα «όπου ο λόγος έχει και πάλι τη διάθεση να σημαίνει και μάλιστα ρητά την πολιτική του θέση». («Το καινούργιο εντός ή πέραν της γλώσσας. Ανθολογία νέων Ελλήνων ποιητών», Γαβριηλίδης, Αθήνα 2009)

Για «Το αλάτι πίσω από τ’ αυτί. Ένα ποίημα» (Κέδρος, Αθήνα 2009), που κυκλοφόρησε πολύ πρόσφατα, ο Δημήτρης Αθηνάκης επισήμανε: «Ο ποιητής καταφέρνει να ενώσει σ’ ένα σώμα τον κόσμο με την οδύνη, εκεί όπου ο ποιητής παίρνει στην πλάτη του τον θάνατο και τον πηγαινοφέρνει.» («Η Αυγή», 30.6.09).