Θωμάς Λιναράς: Κινηματογραφικά δεινά (νέος τίτλος των Εκδόσεων Εντευκτηρίου)

ΜΟΛΙΣ ΚΥΚΛΟΦΟΡΗΣΕ

Θωμάς Λιναράς

Κινηματογραφικά δεινά

Από τον Βιμ Βέντερς στον Γιασουχίρο Όζου

Θεσσαλονίκη

Εκδόσεις Εντευκτηρίου 2015

468 σελ., λιανική τιμή 20,00 ευρώ (με Φ.Π.Α.)

Μέσα από κείμενά του δημοσιευμένα στη διάρκεια τριάντα χρόνων (1983-2013), τα οποία ο συγγραφέας έχει επιλέξει και τα οποία συνιστούν μέρος μιας διανοητικής και αισθητικής περιπέτειας, χαρτογραφείται μια κινηματογραφική γεωγραφία όπου, σε μια ενωτική χειρονομία, αξιολογούνται τόσο οι κλασικοί auteurs (Ντράγιερ, Μπρεσσόν, Αντονιόνι, Ταρκόφσκι, Όζου κ.ά.) όσο και οι νεότεροι, κυρίως Ευρωπαίοι, των τελευταίων δεκαετιών (Κισλόφσκι, Βέντερς, Σκολιμόφσκι, Καουρισμάκι, Μάικ Λη, Κεν Λόουτς, Μορέτι, Νταρντέν, Μπέλα Ταρ, Σοκούροφ, Χάνεκε, Λοζνίτσα κ.ά..)

Σημειώνει στο εισαγωγικό του σημείωμα ο Μισέλ Δημόπουλος: 

                 qui auront suivς διανοητικ chaud , parfois avec le recul du temps.eografie unifiee du cinema et qui auront suivΟ Θωμάς, φίλος και παλιός συνεργάτης από τη Θεσσαλονίκη, ανήκει σ’ αυτούς τους σκληροπυρηνικούς σινεφίλ παλαιάς κοπής, με ανήσυχο πνεύμα και ανοιχτό μυαλό. Το σινεμά έχει αλλάξει, ο κόσμος έχει αλλάξει, κι ο Λιναράς δεν έμεινε αδρανής, αλλά παρ-ακολούθησε αυτήν τη μεταβολή. Δεν είναι τόσο απλό να θέτεις στο καινούργιο τα σωστά ερωτήματα, να διεισδύεις στα νέα ρεύματα και να μπορείς να αμφισβητήσεις παλιότερες αντιλήψεις, ιδιαίτερα σήμερα που το τοπίο είναι θολό και τα κριτήρια αξιολόγησης ακατέργαστα και παρεξηγήσιμα.

Η λέξη δεινά στον τίτλο υποδηλώνει τα βάσανα της κινηματογραφικής γραφής, ενώ ο υπότιτλος σηματοδοτεί δύο μεγάλες αγάπες του συγγραφέα: την παθιασμένη σχέση με το σινεμά του Βιμ Βέντερς και του Γιασουχίρο Όζου, που είναι πρώτος στην προσωπική λίστα (που ο καθένας έχει) για τους μεγαλύτερους όλων των εποχών. Ακολουθούν, από κοντά, ο Καρλ Ντράγιερ και ο Ρομπέρ Μπρεσσόν. Να σημειωθεί ακόμα ότι υπάρχει μια κόκκινη γραμμή που συνδέει τον Βέντερς με τον Όζου, η οποία αποτελεί και τον κρυφό άξονα του βιβλίου (αρχή-τέλος), καθώς ο Γερμανός υπήρξε ένας από τους πρώτους που ανέδειξαν στον παγκόσμιο κινηματογραφικό χάρτη το τεράστιο μέγεθος και τη μεγάλη αξία του Ιάπωνα δημιουργού.

Γιασουχίρο Όζου (αριστερά) και Βιμ Βέντερς (όρθιος, δεξιά)

οι δύο πιο αγαπημένοι σκηνοθέτες του Θωμά Λιναρά

Το βιβλίο δεν ακολουθεί μια προκαθορισμένη αφηγηματική γραμμή, αλλά υιοθετεί τη λογική μιας σινεφίλ περιπλάνησης στον κινηματογραφικό χάρτη. Τα κείμενα είναι ποικίλα και ετερογενή όσον αφορά τη δομή, τη μορφή και την έκτασή τους: μεγάλα εργοβιογραφικά κείμενα, κριτικές «παλαιού τύπου», κριτικά σημειώματα, τέσσερις «φάκελοι» αφιερωμένοι στο έργο του Βιμ Βέντερς, του Κριστόφ Κισλόφσκι, στην κινηματογραφία της Ιταλίας και σε κάποιες από τις σπουδαιότερες ταινίες της δεκαετίας του ’90, μια σύντομη αναφορά σε δύο βασικά κινηματογραφικά είδη (τρόμος και επιστημονική φαντασία), και μια εκτενέστερη σε δύο από τις κορυφαίες ταινίες της πρώτης δεκαετίας του αιώνα που διανύουμε: την Επιστροφή του Αντρέι Σβιαγκίντσεφ και τη Λευκή κορδέλα του Μίκαελ Χάνεκε, το οποίο είναι και το μόνο ανέκδοτο κείμενο του βιβλίου.

Όλα τα κείμενα έχουν δημοσιευτεί στις εκδόσεις του Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης, καθώς και στα κινηματογραφικά και λογοτεχνικά περιοδικά Σύγχρονος Κινηματογράφος, Οθόνη, Καθρέφτης, Εντευκτήριο, Δέντρο και στον Ετήσιο κινηματογραφικό οδηγό της Π.Ε.Κ.Κ.

Ομάδα παιδιών στη Λευκή κορδέλα του Χάνεκε

Ενδεικτικό απόσπασμα

[…] Η βαριά σκιά των τριών πυλώνων πέφτει επί δικαίων και αδίκων και είναι ο βλοσυρός πάστορας ο συνεκτικός τους ιστός· ο κύριος αγωγός του Κακού· η καρδιά του σκοταδιού της ταινίας: και πατέρας, και ιερέας, και δάσκαλος. Η οικογένειά του μια ξερή στέρνα χωρίς τους χυμούς της αγάπης, λάκκος με τα φίδια που δένει τα μέλη της στο κρεβάτι του ύπνου για μην "αμαρτήσουν", εχθρός κάθε χαράς της ζωής και λίκνο καταπίεσης, βίας και πόνου. Στην εκκλησία του, κοινωνός μιας θρησκείας που αρνείται τη συγχώρεση, στυγνός τοποτηρητής ενός άσπλαχνου και εκδικητικού Θεού που μεταμορφώνει την εν Χριστώ ζωή σε μια κοιλάδα του θανάτου. Στο σχολείο είναι αυτός που κατέχει την «οργανική θέση» (η μόνη διδασκαλία που βλέπουμε στην ταινία είναι αυτή της κατήχησης) και βασικός εκπαιδευτής στο μάθημα του φόβου και της υποταγής. Λίγο πιο κει, στη άλλη πλευρά του τριγώνου, ο ισχυρός βαρώνος-γαιοκτήμονας, εκπρόσωπος μιας συγκεκριμένης οικονομικής δομής και μακραίωνης εξουσίας, που θα ξεριζωθεί, βίαια κι αυτή (όπως ο λαχανόκηπος ) από το δρεπάνι της ιστορίας. Οι πυλώνες έχουν σηκωθεί με την άδειά του και σε δικό του έδαφος και ήρθε η ώρα να "πληρώσει" γι’ αυτό, με την κακοποίηση του μοναχογιού του. Και τέλος, στην κορυφή αυτού του τριγώνου που ορίζει και ελέγχει τα συνοριακά φυλάκια του χωριού (και της ταινίας), λάμπει σαν σκοτεινό αστέρι η φιγούρα του γιατρού: ένας πραγματικός δαίμονας-δόκτωρ Μένγκελε  του κάτω κόσμου, που ξέρει καλά το μονoπάτι που οδηγεί κατευθείαν στις πύλες της Κόλασης... δηλαδή στο Άουσβιτς-Μπιρκενάου του χαμού 1.100.000 ανθρώπινων ψυχών.

Το μικρό χωριό με τα μικρά του πάθη και τα μικρά του εγκλήματα, κρεμάμενο στο χείλος της αβύσσου, βυθίζεται σιγά σιγά στο έρεβος μιας ανίερης νύχτας και μετατρέπεται σε μια τοπιογραφία  του τρόμου, βγαλμένη θαρρείς από τις σελίδες του Σελίν και του Γκομπρόβιτς. […]

 (Απόσπασμα από το κείμενο για την Λευκή κορδέλα του Μίκαελ Χάνεκε) 

Ο Θωμάς Λιναράς γεννήθηκε στον Κολινδρό Πιερίας. 

Σπούδασε κοινωνιολογία στο Τρέντο της Ιταλίας και εργάστηκε ως καθηγητής στη Μέση Εκπαίδευση. 

Υπήρξε μέλος της συντακτικής ομάδας του κινηματογραφικού περιοδικού Οθόνη και τα τελευταία 22 χρόνια είναι σταθερός συνεργάτης του Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης, ως επιμελητής των κινηματογραφικών του εκδόσεων. 

Κείμενα και μεταφράσεις του έχουν δημοσιευτεί σε κινηματογραφικά και λογοτεχνικά περιοδικά

Σημείωμα του εκδότη

Αρχίσαμε να δουλεύουμε, μαζί με τον συγγραφέα, το βιβλίο αυτό πριν από έναν χρόνο ― ακριβώς στα μέσα Οκτωβρίου.

     Σε μια από τις πρώτες μας συνεργασίες, είχα πει στον Θωμά (φίλο από χρόνια και κατά περιόδους συνεργάτη του περιοδικού Εντευκτήριο) ότι κάθε βιβλίο έχει τον δικό του χρόνο "ωρίμανσης". Δεν είμαι σίγουρος ότι αντιλήφθηκε εξαρχής τι ακριβώς εννοούσα.

     Στην 30χρονη πάλη μου με τα κείμενα και τις εκδόσεις, έχω διαπιστώσει πως όσο κι αν έχει επεξεργαστεί κάποιος στον κειμενογράφο του ένα κείμενο (και ένα βιβλίο), όσες φορές κι αν το έχει διαβάσει σε δοκίμιο τυπωμένο στον οικιακό εκτυπωτή σε Α4, κάτι περίεργο και ανερμήνευτο συμβαίνει όταν τελικά δει το κείμενο "στημένο" στο σχήμα του βιβλίου (ή του περιοδικού), με τις συνοδευτικές φωτογραφίες, τις λεζάντες κτλ.

     Έτσι, το ξανακοίταγμα του σελιδοποιημένου πλέον βιβλίου από τον συγγραφέα και η επιμέλειά του (+ διορθώσεις) από την Άννα Μηλώση και τον υπογραφόμενο κράτησαν πάνω από 11 μήνες. Μπορεί να φαίνεται μεγάλο διάστημα αλλά για ένα βιβλίο 470 σελίδων περίπου, σχήματος 27x17 εκατ., πιστέψτε με, δεν είναι. Κυρίως όταν το βιβλίο περιέχει ένα ανθολόγιο από την 30χρονη (και πάλι) ενασχόληση του συγγραφέα του με τον κινηματογράφο και κείμενα εύληπτα μεν πλην πυκνά· τόσο πυκνά που πότε πότε ο αναγνώστης αισθάνεται την ανάγκη να σταματήσει για λίγο το διάβασμα και να κοντοσταθεί σε μια φράση ―ή και σε μια λέξη―, όχι για να την κατανοήσει καλύτερα (τέτοιο θέμα, νομίζω, δεν υφίσταται) αλλά για να την αισθανθεί κυριολεκτικά, να της επιτρέψει να τον διαπεράσει και να τον κυριαρχήσει.

     Πέρα από τα (θεωρούμενα "εύκολα") βιογραφικά στοιχεία για τους σκηνοθέτες και την πλοκή των αναφερόμενων ταινιών (που ο Λιναράς αναφέρει με μεγάλη οικονομία, τόσο όσο επιβάλλει η κατανόηση των συμφραζομένων), ο συγγραφέας ρίχνει τη διεισδυτική, ανατομική θα έλεγα καλύτερα, και πάντως γεμάτη θέρμη και πάθος ματιά του πάνω στο έργο (ή και τη ζωή) των μεγαλύτερων, ίσως ―οπωσδήποτε πολύ σημαντικών―, σκηνοθετών του παγκόσμιου κινηματογράφου, βοηθώντας μας να "δούμε" πτυχές τους καθόλου προφανείς και φωτίζοντας σημεία τους που πιθανότατα διαφεύγουν της προσοχής του μέσου (και ανειδίκευτου) θεατή.

    Είμαι περήφανος για τον νέο αυτό τίτλο που προστέθηκε στις Εκδόσεις Εντευκτηρίου, ικανοποιημένος από τη δουλειά που κάναμε ο Λιναράς, η Μηλώση και το υποκείμενό μου, χαρούμενος που ο Λιναράς είναι ενθουσιασμένος από το αποτέλεσμα. 

     Ελπίζω ότι, παρά την οικονομική κρίση, που έχει αναγκάσει πολλούς βιβλιόφιλους να περιορίσουν τις δαπάνες τους για αγορά βιβλίων, η έκδοση αυτή θα προσεχθεί και θα εκτιμηθεί ― και όχι μόνο από τους φίλους της έβδομης τέχνης.

Γιώργος Κορδομενίδης

[Η εικόνα της ημέρας]

Η φωτογραφία δείχνει έναν βράχο στην άκρη μιας ειδυλλιακής γαλαζοπράσινης θάλασσας. Η είδηση λέει ότι βρέφος ενός έτους βρέθηκε νεκρό σε σκάφος που μετέφερε πενηντατόσους μετανάστες. Κλείνω τα μάτια. Η εικόνα του νεκρού βρέφους (που ευτυχώς δεν δημοσιεύτηκε κάπου, αλλά δεν χρειάζεται φωτογραφία για να "δεις" ένα βρέφος νεκρό) εξακολουθεί να υπάρχει κάτω από τα σφιχτά κλεισμένα μάτια μου. Κλείνω τ' αυτιά μου αλλά εξακολουθώ να ακούω τον παφλασμό των κυμάτων. Σε άλλες ειδήσεις: Ο ύπατος αρμοστής του ΟΗΕ για τους πρόσφυγες έρχεται στην Ελλάδα. Επίσης, κάπου άκουσα το όνομα του Δημητρη Αβραμόπουλου, επιτρόπου της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τη μετανάστευση· κάτι είπε, κάτι έκανε ή θα κάνει... Στην Ευρωπαϊκή Ένωση (και πάλι) θα γίνει σύνοδος κορυφής με θέμα το μεταναστευτικό, λέει...

Γιώργος Κορδομενίδης

Στη Σβετλάνα Αλεξίεβιτς το Νομπέλ Λογοτεχνίας 2015

πηγή: http://www.tovima.gr

Ανακοινώθηκε το μεσημέρι της Πέμπτης από τη Σουηδική Ακαδημία

Το Νομπέλ Λογοτεχνίας για το έτος 2015 απονέμεται στην Λευκορωσίδα συγγραφέα Σβετλάνα Αλεξίεβιτς για «την πολυφωνική της γραφή, μνημείο για τα δεινά και το κουράγιο στην εποχή μας».

Την ανακοίνωση έκανε το μεσημέρι της Πέμπτης 8 Οκτωβρίου, στην Στοκχόλμη, η μόνιμη γραμματέας της Σουηδικής Ακαδημίας Σάρα Ντάνιους.

Η Σβετλάνα Αλεξίεβιτς γεννήθηκε το 1948 στο Ivano-Frankovsk της Ουκρανίας και μεγάλωσε στη Λευκορωσία. Εργάστηκε ως δημοσιογράφος, ενώ έγραψε διηγήματα, θεατρικά έργα, σενάρια για ντοκιμαντέρ. Το κύριο έργο της, όμως, είναι τα βιβλία μαρτυριών που συγγράφει, προσδίδοντας νέα διάσταση στο γραμματολογικό είδος της λεγόμενης τεκμηριωτικής πεζογραφίας.

Το πρώτο της βιβλίο, "Ο πόλεμος δεν έχει πρόσωπο γυναίκας"(1985), περιέχει μαρτυρίες γυναικών που πολέμησαν στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Την ίδια χρονιά κυκλοφόρησε το βιβλίο της "Τελευταίοι Μάρτυρες", στο οποίο ενήλικοι ανακαλούν τις παιδικές τους αναμνήσεις από τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο.

Το 1989, η Αλεξίεβιτς αποκάλυψε με το βιβλίο της "Οι Μολυβένιοι Στρατιώτες" τη σκληρή αλήθεια για τον δεκαετή "άγνωστο" πόλεμο των Σοβιετικών στο Αφγανιστάν. Η έκδοση, απαγορευμένη επί πολλά χρόνια, προκάλεσε οξύτατες αντιδράσεις τόσο από στρατιωτικούς κύκλους όσο και από εκπροσώπους του παλαιού καθεστώτος, οι οποίες μάλιστα κατέληξαν σε δικαστική δίωξη της συγγραφέως.

Το 1993 η Αλεξίεβιτς εξέδωσε το βιβλίο της "Γοητευμένοι από τον θάνατο", με θέμα τις αυτοκτονίες που σημειώθηκαν στην πρώην ΕΣΣΔ μετά την πτώση του κομμουνισμού, ενώ το 1996 κυκλοφόρησε το βιβλίο της "Τσερνόμπιλ - Ένα χρονικό του μέλλοντος", που περιλαμβάνει μαρτυρίες για το πυρηνικό ατύχημα του 1986, τις οποίες συνέλεξε η συγγραφεύς περιπλανώμενη επί δύο χρόνια στην Απαγορευμένη Ζώνη, με κίνδυνο της υγείας της και της ζωής της.

Τα βιβλία της κυκλοφορούν μεταφρασμένα σε δεκάδες χώρες, όχι όμως και στην πατρίδα της, όπου η ίδια είναι στιγματισμένη ως αντικαθεστωτική. Από τον Οκτώβριο του 2000 ζει κάποιες περιόδους στην Ποντεντέρα, πόλη-άσυλο λογοτεχνών στην Τοσκάνη.

Τα περισσότερα από τα βιβλία της διασκευάστηκαν για το θέατρο, τον κινηματογράφο ή την τηλεόραση ενώ η ίδια τιμήθηκε για τα έργα της με πλήθος διεθνών διακρίσεων, μεταξύ των οποίων το βραβείο της Ένωσης Συγγραφέων Σουηδίας, το βραβείο Αντρέι Σινιάφσκι, το ρωσικό βραβείο Θριάμβου, το Βραβείο Λειψίας "για αμοιβαία κατανόηση στην Ευρώπη -1998", το γαλλικό Βραβείο "Μάρτυρας του Κόσμου - 1999", το Βραβείο Χέρντερ και το Βραβείο Καλύτερου Πολιτικού Βιβλίου της Γερμανίας.

Το 2013 τιμήθηκε με το Βραβείο Ειρήνης των Γερμανών Βιβλιοπωλών.

Σβετλάνα Αλεξίεβιτς: Συλλέκτρια ανθρώπινων εμπειριών

του Γρηγόρη Μπέκου

πηγή: http://www.tovima.gr

Λίγο προτού αρχίσει η εκκένωση της πόλης Πριπιάτ και καθώς απλωνόταν ο όλεθρος, κάποιοι είχαν κρεμαστεί στα μπαλκόνια τους - με μια ανατριχιαστική και ασύνειδη παραφορά - για να δουν την καταστροφή. Αργότερα ανακαλούσαν εκείνη την εντυπωσιακή εικόνα, εκείνο το πορφυρό φως. «Ηταν η όψη του θανάτου. Αλλά δεν μας είχε περάσει ποτέ από το μυαλό ότι ο θάνατος θα μπορούσε να δείχνει τόσο όμορφος». Εκείνες τις στιγμές μάλιστα προέτρεπαν οι ίδιοι τα παιδιά τους να παρατηρήσουν το θέαμα. «Ελάτε να δείτε, θα το θυμάστε μέχρι το τέλος της ζωής σας». Είναι τρομακτικό αλλά εκείνοι οι άνθρωποι θαύμαζαν την όψη του δικού τους αφανισμού.

Επρόκειτο, μεταξύ άλλων, και για μηχανικούς που εργάζονταν στον πυρηνικό σταθμό του Τσέρνομπιλ, ο αντιδραστήρας του οποίου κατεστράφη ύστερα από μια σειρά εκρήξεων στον τέταρτο ενεργειακό τομέα του στις 26 Απριλίου 1986.

Κάπως έτσι συντελέστηκε αυτό που χαρακτηρίστηκε το μεγαλύτερο τεχνολογικό ατύχημα του περασμένου αιώνα. «Μαγνητοφωνώντας τους είχα την αίσθηση πως ηχογραφώ το μέλλον» έχει γράψει (1996) η 65χρονη σήμερα Σβετλάνα Αλεξίεβιτς στο δικό της συγκλονιστικό χρονικό - επί δύο ολόκληρα χρόνια κυκλοφορούσε στην Απαγορευμένη Ζώνη - όπου το συγκεκριμένο γεγονός ανασυστήνεται από τα μέσα θα λέγαμε, μέσα από τις μαρτυρίες εκείνων που το έζησαν και βίωσαν τις συνέπειές του.

Φανταστείτε τώρα μια άλλη πραγματική εικόνα, παρμένη από την Καμπούλ του Αφγανιστάν το 1988: μια νεαρή Αφγανή που στέκει με ένα παιδί στην αγκαλιά της. «Πλησιάζω το παιδί κρατώντας ένα αρκουδάκι. Το παιδί το παίρνει δαγκώνοντάς το με το στόμα. "Μα γιατί το κρατάει με τα δόντια;" τη ρωτάω. Η γυναίκα τραβάει την λεπτή κουβέρτα με την οποία είχε φασκιώσει το παιδί και αυτό που αντικρίζω είναι ένας κορμός χωρίς χέρια. "Εσείς οι Ρώσοι το κάνατε αυτό" μου λέει. "Δεν έχει ιδέα για ποιο πράγμα μιλάει τούτη η γυναίκα" αντιγυρίζει ένας αξιωματικός του σοβιετικού στρατού που κάθεται λίγο πιο πέρα και συμπληρώνει: "Εμείς τους φέραμε τον κομμουνισμό"».

Ιδού, λοιπόν, ένα σπάραγμα από τον «άγνωστο» κατά τα άλλα πόλεμο των Σοβιετικών σε αυτή την ταλαιπωρημένη χώρα στην οποία οι «Μολυβένιοι Στρατιώτες» (1989) πίστευαν ότι εισέρχονταν ως απελευθερωτές αλλά τους αντιμετώπισαν ως εισβολείς. Το συγκεκριμένο περιστατικό, ένα μονάχα από τα αμέτρητα που έχει συμπεριλάβει στα βιβλία της, θυμήθηκε η λευκορωσίδα δημοσιογράφος και συγγραφέας στην ομιλία της στο Ναό του Αγίου Παύλου της Φραγκφούρτης την περασμένη Κυριακή. Ηταν η τελευταία ημέρα της 65ης Διεθνούς Εκθέσεως Βιβλίου της πόλης και η Αλεξίεβιτς παρέστη εκεί για να της απονεμηθεί το Βραβείο Ειρήνης των Γερμανών Βιβλιοπωλών 2013.

Πρόκειται για την πλέον εξέχουσα λογοτεχνική (και με έντονο πολιτικό συμβολισμό) διάκριση στη Γερμανία και μία από τις σημαντικότερες στην Ευρώπη. Εφέτος το όνομα της ιδίας συζητούνταν ακόμη και για το Νομπέλ Λογοτεχνίας. Αυτή η μαχητική συλλέκτρια των ανθρώπινων εμπειριών, που κάνει και την παραμικρή λεπτομέρεια να πάλλεται από νόημα και ασχολείται με τα ταπεινά τρίμματα που αφήνει πίσω ο φοβερός μύλος της επίσημης Ιστορίας, τιμήθηκε επειδή αποτύπωσε όσο κανείς άλλος «την τοπογραφία του θανάτου και τη μάχη για επιβίωση» των συμπατριωτών της κατά τη διάρκεια της κατάρρευσης της Σοβιετικής Ενωσης.

Εκμεταλλευόμενη τους αφηγηματικούς τρόπους της λογοτεχνίας και αναβαθμίζοντας έτσι την ερευνητική δημοσιογραφία (investigative journalism) έχει αφήσει ένα εντελώς προσωπικό ίχνος στο γραμματολογικό είδος της λεγόμενης τεκμηριωτικής πεζογραφίας. «Δεν καταγράφω στεγνά μια ιστορία γεγονότων, γράφω μια ιστορία των ανθρώπινων αισθημάτων» - δικά της είναι αυτά τα λόγια.

Κόκκοι στην άμμο της Ιστορίας
Η Σβετλάνα Αλεξίεβιτς παρακολούθησε, πίσω από το Σιδηρούν Παραπέτασμα, τις άφατες υπαρξιακές αγωνίες των υποκειμένων και εξιστόρησε - επειδή έχουν τη δική τους αυταξία το καθένα - τα ατομικά τους δράματα. Το έργο της είναι ένα μεγάλο αντηχείο ανθρώπινων φωνών το οποίο πολλαπλασιάζει την έντασή τους, τις ανασύρει καθαρές μέσα από τα συντρίμμια ενός ολόκληρου κόσμου. Η ίδια, της οποίας τα βιβλία ήταν απαγορευμένα προτού αναδυθεί ο Μιχαήλ Γκορμπατσόφ με την περεστρόικα και επιπλέον διώχθηκε ποικιλοτρόπως ως αντικαθεστωτική από την «τελευταία δικτατορία της Ευρώπης», το καθεστώς του Αλεξάντερ Λουκασένκο στη Λευκορωσία, παραμένει πιστή στο πρόταγμα του συμπατριώτη μέντορά της, του συγγραφέα Αλες Αντάμοβιτς, για ένα «συλλογικό μυθιστόρημα», όπου θα συγχωνεύονται όλες οι πιθανές εκδοχές της πραγματικότητας - κυρίως αυτές που δεν δύναται να συλλάβει η φαντασία. «Μια θάλασσα αίματος και ένας τεράστιος τάφος κείται πίσω μας» ανέφερε στην ομιλία της η Αλεξίεβιτς, η οποία από το 2000 έχει εγκαταλείψει την πατρίδα της. «Οι ταπεινοί, οι μικροί άνθρωποι μιλάνε μέσα από τα βιβλία που έγραψα. Είναι μονάχα κόκκοι στην άμμο της Ιστορίας. Αυτοί ποτέ δεν ερωτώνται, εξαφανίζονται χωρίς να αφήσουν το ίχνος τους, παίρνουν τα μυστικά μαζί τους» υπογράμμισε. «Πηγαίνω και τους ακούω, αφοσιώνομαι σ' αυτούς. Ο δρόμος είναι μια χορωδία για εμένα, μια συμφωνία αν θέλετε. Είναι ντροπή το πόσα πράγματα πάνε χαμένα, πόσα πράγματα απευθύνονται, ψιθυρίζονται ή και κραυγάζονται από ανθρώπινα στόματα προς το κενό».

Το πρώτο βιβλίο της πολυβραβευμένης Αλεξίεβιτς υπό τον τίτλο «Ο πόλεμος δεν έχει πρόσωπο γυναίκας» (1985) περιείχε μαρτυρίες από τις γυναίκες που πολέμησαν στον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο, ενώ στους «Τελευταίους μάρτυρες» της ιδίας χρονιάς ενήλικοι της εξιστόρησαν πώς τον έζησαν ως παιδιά. Στο συγκλονιστικό βιβλίο «Γοητευμένοι από τον θάνατο» (1993) ασχολήθηκε με τις αυτοκτονίες που προκάλεσε η πτώση του κομμουνισμού. Το πιο πρόσφατο πόνημά της τιτλοφορείται «Μεταχειρισμένος χρόνος: Ο θάνατος του Κόκκινου Ανθρώπου» και είναι ο πέμπτος από τους συνολικά επτά τόμους του δικού της επικού χρονικού «Η Αυτοβιογραφία μιας Ουτοπίας ή Η Ιστορία του Κόκκινου Ανθρώπου». Σε αυτόν σκύβει πάνω στα τελευταία 20 χρόνια της μετασοβιετικής Ρωσίας συσσωματώνοντας μονολόγους απλών ανθρώπων που συνάντησε στις δικές της περιπλανήσεις στα πατρογονικά χώματα κατά την τελευταία δεκαετία. 

Πέθανε ο Σουηδός συγγραφέας αστυνομικών έργων Χένινγκ Μάνκελ

πηγή: http://www.tovima.gr

Ο «πατέρας» του επιθεωρητή Κουρτ Βαλάντερ

Τη μάχη με τη ζωή έχασε στα 67 του χρόνια ο Σουηδός συγγραφέας αστυνομικών μυθιστορημάτων Χένινγκ Μάνκελ, ευρέως γνωστός για τις ιστορίες του επιθεωρητή Κουρτ Βαλάντερ.

Ο Μάνκελ είχε ο ίδιος αποκαλύψει ότι πάσχει από καρκίνο τον Ιανουάριο του 2014. Συγγραφέας 47 βιβλίων, τα οποία έχουν πουληθεί σε 40 εκατομμύρια αντίτυπα, είχε μιλήσει στη Liberation τότε, ενώ σε ερώτηση για τον θάνατο είχε εξομολογηθεί ότι αυτό που τον απασχολεί κάποιες φορές είναι να παραμείνει νεκρός για μεγάλο χρονικό διάστημα.

«Μου φαίνεται αρκετά επώδυνο. Το οποίο είναι χαζό, προφανώς αφού μετά τον θάνατο ο χρόνος και ο χώρος παύουν να υφίστανται. Δεν αισθανόμαστε πια τίποτα. Ορισμένες φορές όμως σκέφτομαι: πώς θα αντέξω να είμαι νεκρός για ένα εκατομμύριο χρόνια…».

Στο πλούσιο συγγραφικό έργο του Μάνκελ περιλαμβάνονται επίσης μυθιστορήματα για παιδιά και εφήβους, καθώς και περισσότερα από σαράντα θεατρικά έργα.

Γεννημένος το 1948 στη Στοκχόλμη, ο Μάνκελ άρχισε να γράφει στα 20. Παράλληλα ασχολούνταν με το θέατρο και τον ακτιβισμό κατά του πολέμου του Βιετνάμ.

Τον Μάιο του 2010, επέβαινε στο πλοίο «Sofia», το οποίο συμμετείχε στη διεθνή ναυτική αποστολή για την άρση του αποκλεισμού της Λωρίδας της Γάζας από τους Ισραηλινούς. 


Σημείωση του Εντευκτηρίου: Από τις Εκδόσεις Ψυχογιός κυκλοφορούν τα μυθιστορήματά του: Εκτελεστές δίχως πρόσωπο, Τα σκυλιά της Ρίγα, Εντολές θανάτου, Η πέμπτη γυναίκα, Ένα βήμα πίσω, Firewall, Πριν πέσει η παγωνιά, Ματωμένα ίχνη, Ο άνθρωπος από το Πεκίνο, Το φθινόπωρο του Κουρτ Βαλάντερ και Ο κόσμος του Κουρτ Βαλάντερ.

Στον Χρήστο Χρυσόπουλο το βραβείο Balkanika

Ο Χρήστος Χρυσόπουλος παραλαμβάνει από τον πρόεδρο 

του Ιδρύματος Balkanika Νικολάι Στογιάνοφ 

το βραβείο, έργο του Στάβρι Καλίνοφ.
Φωτό: Εμίλ Γκεοργκίεφ

πηγή: http://dimartblog.com

Για το μυθιστόρημα «Φακός στο στόμα»

Ο έλληνας συγγραφέας Χρήστος Χρυσόπουλος βραβεύτηκε χθες 4/10 στη Σόφια για το μυθιστόρημά του Φακός στο στόμα (2012, εκδόσεις Πόλις) με το λογοτεχνικό βραβείο Balkanika. Ο θεσμός συμπληρώνει φέτος 20 χρόνια. Επτά βιβλία ήταν υποψήφια, ενώ το πρωί της Κυριακής, εκτός από το μυθιστόρημα του Έλληνα συγγραφέα, ανάμεσα στα επικρατέστερα ήταν τα έργα του Φιλίπ Νταβίντ (Σερβία) και της Σβέτλα Γκεοργκίεβα (Βουλγαρία). Πρόεδρος της διεθνούς κριτικής επιτροπής ήταν ο Andrew Wachtel, καθηγητής στο Αμερικανικό Πανεπιστήμιο Κεντρικής Ασίας. Μαγνητοσκοπημένο μήνυμα έστειλε η Ιρίνα Μπόικοβα, γενική διευθύντρια της UNESCO.

Ο Φακός στο στόμα είναι μια καταγραφή για το παρόν της Αθήνας. Για την πραγματικότητα και την εικόνα της.

Ο συγγραφέας-διαβάτης αποφασίζει να εμπιστευτεί την αναπνοή του. Να τρέξει (στην κυριολεξία) πίσω από τα γεγονότα. Κυνηγώντας μια φευγαλέα εντύπωση που κάθε στιγμή αλλάζει. Διαθέτει, λοιπόν, μια διαφορετικού τύπου αντοχή. Την αντοχή του δρομέα της μιας ανάσας.
Ο συγγραφέας-χρονικογράφος ζει με τις δύο υποδείξεις που ορίζουν την ιδιότητά του: τη γραφή και τον χρόνο. Γράφει με το βλέμμα στο τώρα, αλλά δεν αποβλέπει αποκλειστικά στο σήμερα. Παρουσιάζει μια αντιφατική Αθήνα που αποδέχεται, αναπαριστά και διαστρέφει τον ίδιο τον εαυτό της.

Ο συγγραφέας-κάτοικος της Αθήνας θα ήθελε να πει με πειστικότητα ότι η Αθήνα δεν είναι καν μια αληθινή πόλη. Ότι είναι μόνο μια εφήμερη πίστη για αυτό που κάθε φορά νομίζουμε ότι είναι. Γιατί έτσι κανένα παρόν δεν θα φάνταζε οριστικό.

Ο Φακός στο στόμα ακολουθεί το ίχνος μιας ζωής που εκτυλίσσεται γύρω μας. Θα μπορούσε να είναι η βιογραφία μιας πόλης.


Διαβάστε περισσότερα για το βιβλίο στο pandoxeio: Φακός στο στόμα, ένα χρονικό για την Αθήνα

Ο Χρήστος Χρυσόπουλος γεννήθηκε στην Αθήνα τον Δεκέμβριο του 1968. Είναι πεζογράφος, δοκιμιογράφος και φωτογράφος. Έχει τιμηθεί με το βραβείο Αφηγηματικού Πεζού Λόγου της Ακαδημίας Αθηνών (2008) και με τα γαλλικά βραβεία Prix Ravachol (2013) και Prix Laure Bataillon (2014). Έχει γράψει τα βιβλία: «Ο βομβιστής του Παρθενώνα» (νουβέλα, Ανατολικός, 1996· Καστανιώτης, 2010), «Οι συνταγές του Ναπολέοντα Δελάστου» (διηγήματα, Οδυσσέας, 1997), «Σουνυάτα» (μυθιστόρημα, Οδυσσέας, 1999· Καστανιώτης, 2004), «Ο μανικιουρίστας» (νουβέλα, Οδυσσέας, 2000), «Περίκλειστος κόσμος» (μυθιστόρημα, Καστανιώτης, 2003), «Φανταστικό μουσείο» (πεζογράφημα, Καστανιώτης, 2005), «Το γλωσσικό κουτί» (δοκίμιο, Καστανιώτης, 2006), «Η λονδρέζικη μέρα της Λώρας Τζάκσον» (μυθιστόρημα, Καστανιώτης, 2008 – βραβείο Αφηγηματικού Πεζού Λόγου της Ακαδημίας Αθηνών), «Φακός στο στόμα» (αφήγημα, Πόλις, 2012 -βραβείο Prix Laure Bataillon 2014), «Το σώμα του Τιρθανκάρα» (ταξιδιωτικό μυθιστόρημα, Νεφέλη, 2014), το δίγλωσσο artist book «Το μαύρο φόρεμα»/»Τhe black dress» (RCIPP, 2002), σε συνεργασία με τη φωτογράφο Diane Neumaier, το λεύκωμα «Encounters» (Listasafn Reykjavikur, 2003), το δοκίμιο «Το διπλό όνειρο της γραφής» σε συνεργασία με τον ποιητή Χάρη Βλαβιανό (Πατάκης, 2010) και το φωτογραφικό λεύκωμα «My Mother’s Silence» (Νεφέλη, 2014, με αφορμή την ομότιτλη έκθεση φωτογραφίας στην Οικία Δελμούζου, στην Άμφισσα). Βιβλία του έχουν μεταφραστεί και εκδοθεί σε δώδεκα γλώσσες (Γαλλία, Σλοβενία, Σουηδία, Αλγερία, ΗΠΑ, Νέα Ζηλανδία, Ουγγαρία, κ.ά.) Συνεργασίες του υπάρχουν στις ανθολογίες: «Με ορθάνοιχτα μάτια» (Καστανιώτης, 2004), «Μυθιστόρημα μιας πόλης» (Ωμέγα, 2004), «Θρυμματισμένος πλανήτης» (Μίνωας, 2004), «Γρανίτα από λεμόνι» (Κέδρος, 2004), «Η Αθήνα τη Νύχτα» (Intro Books, 2006), «Ονόματα» (Κέδρος, 2008), «Χαμένοι στο διαδίκτυο» (Πατάκης, 2008), «Θεωρία, λογοτεχνία, αριστερά» (Το πέρασμα, 2008), «Το βιβλίο του κακού» (Μαγικό κουτί, 2009), «Η δική μας Αμερική» (Μεταίχμιο, 2010), «Το ελληνικό φανταστικό διήγημα» (Αίολος, 2012), «Το αποτύπωμα της κρίσης» (Μεταίχμιο, 2013). Μεταφράζει από τα αγγλικά. Έχει φιλοξενηθεί σε κέντρα συγγραφέων και έχει δώσει διαλέξεις στην Ευρώπη και τις ΗΠΑ. Ήταν επισκέπτης του προγράμματος Δημιουργικής Γραφής του τομέα Αμερικανικής Λογοτεχνίας του ΑΠΘ. Ήταν επισκέπτης καθηγητής και fellow στο MFA Creative Writing Program και στο International Writer’s Program του Πανεπιστημίου της Αϊόβα και research fellow στο Πανεπιστήμιο του Σικάγο. Είναι μέλος της Εταιρείας Συγγραφέων, του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου Πολιτισμού (European Cultural Parliament – ECP) και της Ευρωπαϊκής Ένωσης Συγγραφέων (ESA). Ίδρυσε και διηύθυνε, σε συνεργασία με το ευρωπαϊκό δίκτυο Literature Across Frontiers, το διεθνές λογοτεχνικό φεστιβάλ Dasein στην Αθήνα (http://daseinfest.blogspot.com), στο πλαίσιο του οποίου επισκέφθηκαν την Ελλάδα συγγραφείς από περισσότερες από 12 χώρες. To 2014, το Γαλλo-Γερμανικό κανάλι ARTE του αφιέρωσε ένα ωριαίο τηλεοπτικό πορτρέτο. Είναι μέλος της συντακτικής επιτροπής του περιοδικού «Ποιητική» και αρθρογραφεί τακτικά στα περιοδικά ΦΡΜΚ [Φάρμακο] και «The Athens Review of Books». Μεταξύ 2010-2012 επιμελήθηκε τη στήλη λογοτεχνικής θεωρίας «Ο δανεισμένος λόγος» στο περιοδικό «Νέα Εστία». Ως φωτογράφος/εικαστικός έχει συνεργαστεί με πολλούς performers και εικαστικούς στην Ελλάδα και κυρίως στο εξωτερικό (Alain Guerry, Shifty Tongue, Post-Media Lab, Βασιλεία Στυλιανίδου, Ορχήστρα των μικρών πραγμάτων, κ.ά.). Το έργο του «My Mother’s Silence» παρουσιάστηκε σε διεθνή περιοδικά όπως τα «Phases», «Mutant Space», «Banana». Το οπτικοακουστικό έργο σε εξέλιξη «Look Twenty-Short Love Story», φιλοξενείται στον διαδικτυακό χώρο «A place for the arts» (http://karouzo.com/http:/karouzo.com/christos-chrissopoulos-look-twenty/).
Ατομικές Εκθέσεις:
– «Idiolexicon» (Πράγα: The Centre for Metamedia)
– «The Black Dress» (New Jersey: RCIPP – με την Diane Neumaier, 2002)
– «Encounters» (Ρέικιαβικ: Contemporary Art Museum – με την Diane Neumaier, 2003)
– «Disjunction» (Παρίσι: Galerie Desmos, Μασσαλία: MucEM, Ελσίνκι: Nuorri Voima Foundation, 2015)
– «My Μother’s Silence» (Άμφισσα: The Symptom Projects-Οικία Δελμούζου, 2014, Αθήνα: Μουσείο Άλεξ Μυλωνά, 2015, Caen: Cine Lux, 2015).
Οι ιστοσελίδες του είναι: http://www.photoskiasis.wordpress.com και http://chrissopoulos.blogspot.com.
Τα στοιχεία για τον συγγραφέα και το βιβλίο προέρχονται από τη BiblioNet.

Ένα βιβλίο, δύο γνωριμίες κι ένας αποχαιρετισμός

της Ελένης Χοντολίδου

πηγή: http://www.oanagnostis.gr (19.12.2014)

Το βιβλίο δεν θα είχε ίσως γραφτεί ποτέ εάν δεν είχα συστήσει τον Φίλιππο Τεντολούρη στον Σωφρόνη Χατζησαββίδη. Γνώρισα τον Φίλιππο σε μία από τις εξαιρετικές επιστημονικές συναντήσεις που διοργάνωνε ο εκλεκτός συνάδελφος Κώστας Σκορδούλης στην Ελάτη, το 2008. Εντυπωσιάστηκα από τη φρεσκάδα και τη βαθιά γνώση της γλωσσοδιδακτικής και της επιστημολογίας του Φίλιππου, τον πλησίασα και του είπα ότι πρέπει να γνωρίσει τον Σωφρόνη, όπερ και εγένετο!

Η συνεννόηση ήρθε αμέσως και, με τη γνωστή του «αρχοντιά», ο Σωφρόνης διείδε ―και ορθώς― έναν ομότιμο συνομιλητή στο πρόσωπο του Φίλιππου· έτσι, άρχισαν να γράφουν το βιβλίο τους, προσφέροντας ο καθένας την ειδίκευσή του: ο Σωφρόνης τη μακρόχρονη γλωσσοδιδακτική του εμπειρία και ο Φίλιππος τις επιστημολογικές του γνώσεις. Μέσω dropbox και πολύωρων συζητήσεων, η σκέψη του ενός γονιμοποίησε τη σκέψη του άλλου, σε τέτοιο βαθμό που δεν μπορούσαν στο τέλος να διακρίνουν ποιος έγραψε τι. Είχα την τιμή να δω το βιβλίο πριν εκδοθεί και να απολαύσω τη γλαφυρότητα και τη χρησιμότητά του για όλους όσοι ασχολούνται με τη γλώσσα και τη διδασκαλία της.

Το έχω ξανασκεφτεί και για άλλους φίλους που «έφυγαν νωρίς», εάν η πρόωρη εγκατάλειψη των εγκόσμιων είναι τυχαία ή αναγκαία. Ο Σωφρόνης μάλλον έφυγε νωρίς από «επιλογή». Δεν τον φαντάζομαι γέρο και ανήμπορο. Η στάση ζωής του ήταν να είναι παρών σε επιστημονικά συνέδρια, πρωτοπόρος δάσκαλος, να καθοδηγεί με συνέπεια μεταπτυχιακές εργασίες και διατριβές, να ασκεί με σοβαρότητα και αποτελεσματικότητα τα διοικητικά του καθήκοντα (μέχρι και Κοσμήτωρ της Παιδαγωγικής Σχολής), να είναι παρών για τους φίλους και στις ανάγκες και στη λύπη τους, στα γλέντια και τις χαρές τους, να εξαντλεί τις ώρες και τα όρια. Ο ίδιος υπήρξε ένα ενδιαφέρον κράμα κοσμοπολιτισμού και αυθεντικού λαϊκού ανθρώπου, όπως πολύ εύστοχα είχε σημειώσει ένας άλλος πρόωρα χαμένος γλωσσολόγος, ο Τάσος Χρηστίδης, σε μία από τις εκλογές του Σωφρόνη. Κοντολογίς, ο Σωφρόνης διατήρησε πάντοτε το πρόσωπό του και δεν απέκτησε ποτέ προσωπείο.

Εάν ο κόσμος και το κλίμα σε μία κηδεία όντως δείχνουν το ήθος του ανθρώπου, τότε στην κηδεία του Σωφρόνη αυτό φάνηκε με το παραπάνω: συνάδελφοι από το Ευρωπαϊκό Σχολείο στις Βρυξέλλες, από το Τμήμα ΜΜΕ και δημοσιογραφίας, από το Τμήμα Νηπιαγωγών της Φλώρινας και της Θεσσαλονίκης, από τον Τομέα Παιδαγωγικής της Φιλοσοφικής, από τα Σχολεία Δεύτερης Ευκαιρίας, γλωσσολόγοι από όλη την Ελλάδα, συνάδελφοι από το Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας, φοιτήτριες και φοιτητές του, πολυάριθμοι φίλοι και φίλες του, πραγματικά παρόντες ή με τη σκέψη τους, με στεφάνι, με sms, όχι από υποχρέωση αλλά από εκτίμηση και αγάπη και από γνήσιο πένθος, τον συνοδεύσαμε συντετριμμένοι εκεί από όπου δεν υπάρχει επιστροφή… Γι’ αυτό, Γιάννη Καζάζη, δεν είναι κρίμα για τον Σωφρόνη που έφυγε νωρίς, είναι κρίμα για όλους εμάς και για να ακριβολογώ για μένα…

Στο βιβλίο τώρα.
Φίλιππος Τεντολούρης & Σωφρόνης Χατζησαββίδης (2014). Διδασκαλία της γλώσσας: Ιστορία - Επιστημολογία - Αναστοχαστικότητα, Αθήνα: Νεφέλη

Στο παραπάνω βιβλίο δεν παρουσιάζονται και δεν αξιολογούνται απλώς κάποιες γλωσσοδιδακτικές προσεγγίσεις αλλά επιχειρείται η επιστημολογική πλαισίωση της ιστορικής γλωσσοδιδακτικής πορείας καθώς, όπως διατυπώνεται στην Εισαγωγή από τους συγγραφείς, «κάθε συζήτηση ή περιγραφή για τις προσεγγίσεις της διδακτικής της γλώσσας είτε ρητά δηλώνει είτε άρρητα υποδηλώνει μια επιστημολογική θέση για τη Γλωσσοδιδακτική και τις επιμέρους διαστάσεις της» (σελ. 18).

Συγκεκριμένα, οι συγγραφείς επιχειρούν μία σύζευξη της Κοινωνικής Επιστημολογικής θεώρησης της γνώσης (2^ο κεφάλαιο) με μία ιστορικά προσανατολισμένη θεματική ανάλυση γλωσσοδιδακτικών κειμένων (3^ο κεφάλαιο). Ο στόχος είναι όχι μόνο η ανάδειξη της συνεισφοράς της Επιστημολογίας στην κατανόηση της ιστορικής γλωσσοδιδακτικής πορείας αλλά και ο επαναπροσδιορισμός της πρώτης μέσω της δεύτερης (βλ. αναφορά στο 7^ο κεφάλαιο).

Στα κεφάλαια 3-6 οι συγγραφείς εντοπίζουν τέσσερα γλωσσοδιδακτικά σύνολα-γλωσσοδιδακτικές προσεγγίσεις που αναδείχτηκαν μέσω των θεωρήσεων της γλωσσικής χρήσης με διαφορετικές επιστημολογικές βάσεις και γλωσσοδιδακτικές προεκτάσεις: τη Συστημική Λειτουργική Γλωσσολογία, την Εθνογραφία της Επικοινωνίας, την Εφαρμοσμένη Γλωσσολογία και τις Σπουδές Γραμματισμού.

Στο 7^ο κεφάλαιο –μέσω του επαναπροσδιορισμού της έννοιας των ερευνητικών προγραμμάτων του Lakatos– προτείνεται ότι τα δύο πρώτα από τα παραπάνω σύνολα μπορούν να θεωρηθούν ως δομικά συμπαγή ερευνητικά προγράμματα: εξελίσσονται δηλαδή μέσω κοινά αποδεκτών θεωρητικών και γλωσσοδιδακτικών ιδεών (π.χ. το μπόλιασμα της κοινωνικής σημειωτικής θεώρησης του Halliday με την έννοια των ειδών λόγου από τον Martin, με έννοιες της κοινωνικής θεωρίας από τον Fairclough και με την πολυτροπική θεώρηση των Kress και van Leeuwen). Αντίθετα, τα δύο τελευταία θεωρούνται ως δομικά ρευστά καθώς δεν εμφανίζουν μία σχετική θεωρητική και γλωσσοδιδακτική ομοιομορφία (π.χ. στην Εφαρμοσμένη Γλωσσολογία δεν είναι κοινά αποδεκτό ποιες γλωσσολογικές θέσεις θα χρησιμοποιηθούν στη γλωσσοδιδακτική και πώς). Στο τέλος υποστηρίζεται ότι τα τέσσερα σύνολα δεν μπορούν να συγκριθούν για την αποτελεσματικότητα και την εγκυρότητά τους καθώς όχι μόνο συγκροτούνται βάσει διαφορετικών και, άρα μη συγκρίσιμων, εκδοχών της λειτουργικής θεώρησης της γλωσσικής χρήσης αλλά και επειδή έχουν εστιάσει σε διαφορετικό γλωσσοδιδακτικό πλαίσιο το καθένα (π.χ. γλωσσοδιδακτική σε διαφορετικές βαθμίδες εκπαίδευσης).

Αν στο 7^ο κεφάλαιο οι συγγραφείς υποστηρίζουν ότι υπάρχει κάποιου είδους επιστημονική «συνέχεια» ―εξέλιξη ή πρόοδος― εντός του κάθε γλωσσοδιδακτικού συνόλου, στο 8^ο κεφάλαιο προτείνουν ότι, αν εστιάσουμε στο κοινό τους χαρακτηριστικό, την υιοθέτηση της λειτουργικής θεώρησης της γλωσσικής χρήσης, τότε συγκροτούν όλα μαζί το Λειτουργικό Γλωσσοδιδακτικό Παράδειγμα (επαναπροσδιορίζεται ο σχετικός όρος του Kuhn). Το Παράδειγμα αυτό διαδέχτηκε το Δομιστικό, τις γλωσσοδιδακτικές δηλαδή που βασίστηκαν στη δομιστική αντίληψη της γλώσσας, η εμφάνιση και επικράτηση των οποίων σηματοδότησε το πέρασμα από την Προεπιστημονική Γλωσσοδιδακτική ―την κυριαρχία των παραδοσιακών γλωσσοδιδακτικών― στην Επιστημονική Γλωσσοδιδακτική (την προσπάθεια δηλαδή των δομιστών να συγκροτήσουν τη Γλωσσολογία ως επιστήμη και αυτόνομο πεδίο που θα συνοδεύονταν από συστηματικές γλωσσοδιδακτικές προσεγγίσεις). Αλλά μεταξύ των δύο παραδειγμάτων υπάρχει κάποιου είδους «ασυνέχεια», καθώς η μετάβαση από το Δομιστικό στο Λειτουργικό δεν προέκυψε μέσω επιστημονικών αποδείξεων αλλά βάσει της επιτυχίας τους ή μη να συνεισφέρουν στην εκμάθηση των αναγκαίων επικοινωνιακών δεξιοτήτων σε συγκεκριμένα χωροχρονικά πλαίσια.

Στο τελευταίο κεφάλαιο οι συγγραφείς υποστηρίζουν ότι η επιστημολογική εξέταση της γλωσσοδιδακτικής συνεπάγεται για τους άμεσα εμπλεκόμενους την υιοθέτηση ενός αναστοχαστικού πλαισίου επιλογής προσεγγίσεων που θα βασίζεται σε ρητά διατυπωμένα κριτήρια. Το πεδίο της Εκπαιδευτικής Γλωσσολογίας μπορεί να συνεισφέρει στη συγκρότηση του πλαισίου αυτού καθώς υιοθετεί μία υπερ-επιστημονική εξέταση τρόπων επίλυσης γλωσσοδιδακτικών προβλημάτων στη βάση της διαλεκτικής σχέσης μεταξύ χρήσιμων θεωρήσεων (γλωσσολογικών και μη) και της κατανόησης διαστάσεων του κοινωνικού και γλωσσοδιδακτικού περιβάλλοντος στο οποίο δρουν τα υποκείμενα.
Χωρίς αμφιβολία, πρόκειται για ένα σημαντικό βιβλίο καθώς είναι η πρώτη οργανωμένη προσπάθεια χρήσης επιστημολογικών ιδεών και εννοιών για τη συνεισφορά όχι μόνο στην οριοθέτηση καλύτερων ταξινομήσεων γλωσσοδιδακτικών πλαισίων αλλά και στη σύγκρισή τους αναφορικά με την αποτελεσματικότητα και την εγκυρότητά τους. Ταυτοχρόνως όμως, από τη σύζευξη της Επιστημολογίας και Γλωσσοδιδακτικής, όπως επιχειρείται από τους Τεντολούρη και Χατζησαββίδη, ελλοχεύει ένας βασικός κίνδυνος. Αν τα γλωσσοδιδακτικά πλαίσια αντλούν την αποτελεσματικότητα και εγκυρότητά τους από τις κοινωνικές συνθήκες, μήπως κινδυνεύουμε να ολισθήσουμε σε έναν ιστορικισμό και σχετικισμό, οι οποίοι, μεταξύ άλλων, θα οδηγήσουν αναπόφευκτα σε ατέρμονες συζητήσεις στις οποίες –στρατηγικά ή μη– η κάθε γλωσσοδιδακτική θα διεκδικεί για τον εαυτό της την «αλήθεια»; Ότι δηλαδή ανταποκρίνεται στις κυρίαρχες επικοινωνιακές συνθήκες και ότι η κάθε κριτική είναι περιττή, αφού δεν θα μπορεί ποτέ να τεκμηριωθεί η αναποτελεσματικότητά της από ένα διαφορετικό και μη συγκρίσιμο γλωσσοδιδακτικό πλαίσιο;


Είμαι σίγουρη ότι οι δύο συγγραφείς θα είχαν απαντήσεις στις παραπάνω ενστάσεις (δυστυχώς τώρα μόνο ο ένας από τους δύο) και κάποιου είδους πλάνο για την οργάνωση συστηματικότερων τρόπων σύζευξης της Επιστημολογίας με τη Γλωσσοδιδακτική. Παρά ταύτα, το βιβλίο των Τεντολούρη και Χατζησαββίδη αναδεικνύει με πολύ γλαφυρό τρόπο ότι δεν αρκεί πια η γλωσσοδιδακτική αφέλεια ή ο γλωσσοδιδακτικός δογματισμός για την υποστήριξη μιας γλωσσοδιδακτικής, καθώς είναι αναγκαία όχι μόνο η ιστορική και επιστημολογική της «τοποθέτηση» αλλά και η συσχέτισή της με τον Γλωσσοδιδακτικό Άλλο. Άρα, το βιβλίο τους θέτει ως προαπαιτούμενο της γλωσσοδιδακτικής επιλογής και αξιολόγησης τον διάλογο, για να αναδειχτεί, όπως θα έλεγε και ο Bourdieu, ότι η γνώση του πιθανού είναι η γνώση του δυνατού. Αλλά πριν οδηγηθούμε σε ατέρμονες ή γόνιμες συζητήσεις, let the dialogue begin! Αυτό θα ήθελε και ο εκλιπών.

Να μη γίνει τσιμέντο το Ρέμα της Πικροδάφνης στην Αττική

Περίπατος και ξενάγηση στο Ρέμα της Πικροδάφνης

Κυριακή 25 Οκτωβρίου, 11:00 - 14:00

Ελάτε την Κυριακή 25 Οκτωβρίου να περπατήσουμε και να ξεναγηθούμε στο ρέμα της Πικροδάφνης, για να το γνωρίσουμε και να δείξουμε όλοι μαζί πως μας ενδιαφέρει να μην γίνει αγωγός ομβρίων από την περιφέρεια Αττικής. 

Το ρέμα της Πικροδάφνης είναι ένα από τα τελευταία ρέματα στον αστικό ιστό του Λεκανοπεδίου που έχει παραμείνει σε σχετικά φυσική κατάσταση. Δυστυχώς όμως, αντί να γίνει χώρος περιπάτου, χώρος πρασίνου και να παραμείνει βιότοπος με σπάνια βιοποικιλότητα, προωθείται από την Περιφέρεια Αττικής ένα έργο 150 παρεμβάσεων με τσιμέντο, που στην ουσία εξυπηρετεί όσους έχουν αυθαίρετα στις όχθες του και θα το μετατρέψει σε αγωγό, καταστρέφοντας χλωρίδα και πανίδα και καταστρέφοντας την ποιότητα του αστικού περιβάλλοντος που ένα ρέμα προσφέρει.

Πέθανε ο καθηγητής Ζήσης Δ. Παπαδημητρίου

Τη μάχη με τον καρκίνο έχασε σήμερα το πρωί στη Θεσσαλονίκη, όπου νοσηλευόταν, ο πανεπιστημιακός δάσκαλος και συγγραφέας Ζήσης Παπαδημητρίου.

Ο Ζήσης Παπαδημητρίου ήταν ομότιμος καθηγητής του Τμήματος Νομικής του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης και γνωστός στο πανελλήνιο για τις κοινωνικοπολιτικές απόψεις του, τις εκπαιδευτικές παρεμβάσεις του σε παγκόσμιο επίπεδο και το μεγάλο συγγραφικό έργο του. Ο εκλιπών είχε γεννηθεί το 1939 στους Γόννους, σπούδασε στο Πολυτεχνείο του Βερολίνου και του Αμβούργου και υπήρξε ερευνητής για 12 χρόνια στο Πανεπιστήμιο της Φρανκφούρτης.

Άφησε πλούσιο συγγραφικό έργο, τόσο στα ελληνικά, όσο και στα γερμανικά και τα αγγλικά, ενώ μεταφράσεις έργων του κυκλοφόρησαν, επίσης, στα ιταλικά και τα ιαπωνικά. Ανάμεσα τους «Ο ευρωπαϊκός ρατσισμός εισαγωγή στο φυλετικό μίσος, ιστορική, κοινωνιολογική και πολιτική μελέτη», «Μεταμοντέρνα αδιέξοδα», «Στον αστερισμό της αβεβαιότητας», «Να εμποδίσουμε την καταστροφή. Μανιφέστο για μία Ευρώπη της Ισότητας» και άλλα.

Το τελευταίο πόνημά του,  «Τέμπη: το ενδιαίτημα των νυμφών», που παρουσιάστηκε μόλις την περασμένη Κυριακή 27 Σεπτεμβρίου στα Τέμπη, είναι ένα βιβλίο που «ανέδειξε την ψυχή του τόπου του».

Σύμφωνα με την σύζυγό του, Κριστιάνε, επιθυμία του Ζήση Παπαδημητρίου ήταν να καεί και η στάχτη του να μεταφερθεί στη Φρανκφούρτη.

Τέμπη. Το ενδιαίτημα των Νυμφών

 

«Κοιλάς καλείται των Τεμπών ονομαστή το κάλλος,

Μέσω αυτής ο Πηνειός από της Πίνδου ρέων,

Μετ’ αφριζόντων φέρεται καναχηδών υδάτων,

Βαρύν δ’ εντεύθεν την ορμήν ο βαθυδίνης πίπτων.

Λεπτά εγείρει ως ατμόν κατά την πτώσιν νέφη,

Και τας των δένδρων κορυφάς διά της άχνης βρέχων,

Απωκισμένους ενοχλεί διά του ήχου τόπου.

Ενταύθα έχει την μονήν ο ποταμός ο μέγας,

Ενταύθα την πολύκρουνον των θησαυρών εστίαν,

Ενταύθα μένων εν μυχούς πετρηρεφών σπηλαίων,

Ο καλλιδίνης κατοικεί και των υδάτων άρχει,

Νόμους τοις άλλοις ποταμείς και ταις κρηναίαιες νύμφαις,

Από της έδρας εαυτού ο γηραιός θεσπίζων.»

Πόπλιος Οβίδιος Νάσων, Μεταμορφώσεις, βιβλίο 1.

Το βιβλίο του Ζήση Δ. Παπαδημητρίου «Τέμπη. Το ενδιαίτημα των Νυμφών. Η Κοιλάδα των Τεμπών από τοπογραφική, αισθητική, μυθολογική, αρχαιολογική και ιστορική άποψη» κυκλοφόρησε πρόσφατα από τις εκδόσεις Νησίδες. Είναι πλούσιο σε χαλκογραφίες από περιηγητές που επισκέφθηκαν την περιοχή από το 1700 περίπου και εντεύθεν, καθώς και σε χωρία από αρχαίους Έλληνες, Λατίνους, Ευρωπαίους κ.ά. συγγραφείς, από τον Όμηρο μέχρι και τις μέρες μας.

Εκτός από τα τρία κεφάλαια που αφορούν την ίδια την Κοιλάδα των Τεμπών, τρία από τα τα υπόλοιπα πέντε αναφέρονται πολύ σύντομα στις ιστορικές πόλεις και στα παραδοσιακά χωριά της περιοχής καθώς και στο Ομόλιο, την αρχαία Ομόλη, καθότι, αν και  δεν ανήκει στο Δήμο Τεμπών, η ιστορία του σχετίζεται άμεσα με την Κοιλάδα των Τεμπών. Στο έβδομο κεφάλαιο απαριθμούνται τα σύγχρονα χωριά και οι λοιποί οικισμοί του Δήμου Τεμπών. Τέλος, στο όγδοο κεφάλαιο αναπτύσσονται αποσπασματικά συγκεκριμένες προτάσεις τουριστικής περαιτέρω ανάδειξης και οικονομικής αξιοποίησης της περιοχής.

Το πόνημα αυτό του Ζήση Δ. Παπαδημητρίου αποτελεί δωρεά στον Δήμο Τεμπών και είναι  αφιερωμένο, τιμής ένεκεν, στον θρυλικό μπουρλοτιέρη των Τεμπών Αντώνη Αγγελούλη-Βρατσάνο και στους ηρωικούς συντρόφους του. Προτείνει, μάλιστα, μετά την αποπεράτωση της νέας σήραγγας των Τεμπών, ο δρόμος να ονομασθεί «Οδός Εθνικής Αντίστασης - Αντώνης Βρατσάνος» και να στηθεί μαρμάρινη αναμνηστική πλάκα στη θέση όπου τη νύχτα της 23ης Φεβρουαρίου 1944 το Μηχανικό του Ολύμπου ανατίναξε τη γερμανική  αμαξοστοιχία αριθ. 53 που μετέφερε Γερμανούς στρατιώτες από την Αφρική στο ανατολικό μέτωπο της Ρωσίας.

Το εξώφυλλο του βιβλίου φιλοτέχνησε ο Γοννιώτης γλύπτης Θάνος Καρώνης.

Αντί προλόγου

Πριν σαράντα περίπου χρόνια, ζώντας τότε στη Γερμανία, είχα την

επιθυμία να συγκεντρώσω το σύνολο της ελληνικής και ξενόγλωσ-

σης βιβλιογραφίας για την ιστορία των Γόννων, του χωριού όπου

γεννήθηκα, και της γύρω περιοχής, από την αρχαιότητα μέχρι και

τις μέρες μας, με προοπτική τη συγγραφή ενός βιβλίου. Το πόνημα

Τέμπη. Το Ενδιαίτημα των Νυμφών είναι προϊόν αυτών των κόπων,

δωρεά στον Δήμο Τεμπών, προκειμένου να το αξιοποιήσει στις προ-

σπάθειές του για την τουριστική ανάδειξη και οικονομική ανάπτυ-

ξη του τόπου.

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

Αντί προλόγου

1. H κοιλάδα των Τεμπών από τοπογραφική,

αισθητική και αρχαιολογική άποψη

2. Ονομασίες, μύθοι, θρύλοι και παραδόσεις

2.1. Ονομασίες

2.2. Η δημιουργία των Τεμπών

2.3. Ο μύθος του Απόλλωνα Τεμπείτη

2.4. Το Κάστρο της Ωριάς

2.5. Το βυζαντινό Λυκοστόμιον

2.6. Το Αλώιον

3. Ιστορικά γεγονότα

3.1. Η κάθοδος του Ξέρξη

3.2. Η αποφυγή της διάβασης των Τεμπών

σε περιόδους πολεμικών συρράξεων

3.3. Τα Τέμπη στους Ρωμαιο-μακεδονικούς πολέμους

3.4. Η μάχη των Φαρσάλων και η οχύρωση

των Τεμπών (48 π.Χ.)

3.5. Τα Τέμπη στα βυζαντινά χρόνια

3.6. Τα Τέμπη την εποχή της Τουρκοκρατίας

και ο Τεκές του Χασάν Μπαμπά

3.7. Τα Τέμπη στην Εθνική Αντίσταση (1942-1944)

4. Ιστορικές πόλεις του Δήμου Τεμπών

4.1. Γόννοι

4.2. Συκούριο

4.3. Ελάτεια

4.4. Γυρτώνη

4.5. Φίλα (Πυργετός)

5. Παραδοσιακά χωριά

5.1. Καλλιπεύκη

5.2. Αμπελάκια

5.3. Ραψάνη

5.4. Κρανιά

6. Η περίπτωση της αρχαίας Ομόλης (Ομόλιο)

7. Σύγχρονα χωριά και οικισμοί του Δήμου Τεμπών

8. Δυνατότητες ανάδειξης και τουριστικής αξιοποίησης

των Τεμπών

[με στοιχεία από τις εκδόσεις Νησίδες και την εφημερίδα Το ΄Εθνος]

Ο Διονύσης Καρατζάς διαβάζει ποιήματά του στη Λογοτεχνική Σκηνή 2014

Ο Διονύσης Καρατζάς γεννήθηκε το 1950 στην Πάτρα, όπου ζει και εργάστηκε ως καθηγητής φιλόλογος. Πρώτη του ποιητική συλλογή «Ξημέρωμα στη γη» (1972). Ακολούθησαν δώδεκα ποιητικές συλλογές, ανάμεσά τους «Απ’ το μισό παράθυρο», 2006 (Βραβείο Ακαδημίας Αθηνών). Η τελευταία του ποιητική συλλογή είναι «Χωρίς εδώ», εκδόσεις ΔΟΝΤΙ, Πάτρα, 2011. Το 2010 κυκλοφόρησε στη Γερμανία μια ανθολογία της ποίησής του «Selbstmord des Reservemonats, Edition Raute, Dresden. Ποιήματά του έχουν μεταφραστεί σε πολλές ευρωπαϊκές γλώσσες και έχουν μελοποιηθεί από τους Μίκη Θεοδωράκη, Ηλία Ανδριόπουλο, Γιώργο Ανδρέου, Γιάννη Γερογιάννη κ.ά.

Ο ερωτικός λόγος του Καρατζά, ηθελημένα απλός στα πρώτα του βιβλία, με την πάροδο του χρόνου έγινε πιο σύνθετος, χρησιμοποιώντας συμβολικές αναγωγές στο ίδιο πρωτεϊκό και αρχετυπικό σύμπαν. Όπως παρατηρεί ο Αλέξης Ζήρας, «τα στοιχεία της φύσης και η ανθρώπινη οντότητα ζωοποιούνται σε έναν κόσμο αισθησιακό, όπου χρώματα, ήχοι, οσμές, είναι εκφάνσεις ενός αστείρευτου, λυρικοπαθούς ερωτικού βιώματος».