Ο Νορβηγός συγγραφέας Jο Nesbo γράφει για τα τραγικά γεγονότα στη χώρα του

[πηγή: ηλεκτρονικό μήνυμα των Εκδόσεων Μεταίχμιο]

Στον απόηχο των τραγικών γεγονότων στο νησί Οτόγια της Νορβηγίας ο συγγραφέας Jo Nesbo γράφει ένα βαθιά ανθρώπινο κείμενο, ένα σχόλιο γα το τέλος της αθωότητας μιας χώρας. Το κείμενο δημοσιεύτηκε στις 26 Ιουλίου στους New York Times σε μια πιο συντομευμένη μορφή. Δείτε το στο link: http://www.nytimes.com/. Παρακάτω και στο συνημμένο αρχείο παραθέτουμε το πλήρες κείμενό του.

Από τις εκδόσεις ΜΕΤΑΙΧΜΙΟ κυκλοφορεί το βιβλίο του Jo Nesbo Νέμεσις, ενώ τον Οκτώβριο πρόκειται να κυκλοφορήσει Το αστέρι του διαβόλου, το επόμενο της σειράς με πρωταγωνιστή τον καλτ ντετέκτιβ Χάρι Χόλε.


Έχουμε τη θέληση

του Jo Nesbo

 Πριν από μερικές μέρες πριν από τα τραγικά γεγονότα στο νησί Οτόγια, μιλούσα με ένα φίλο για το πώς η χαρά της ζωής και η θλίψη για το ότι τα πάντα αλλάζουν πάνε πάντα μαζί. Για το πώς ακόμα και το πιο λαμπρό μέλλον δεν μπορεί να αναπληρώσει το γεγονός ότι κανένας δρόμος δεν επιστρέφει ποτέ πίσω: Στην αθωότητα της παιδικής μας ηλικίας. Στην πρώτη φορά που ερωτευτήκαμε. Στις ευωδιές του Ιουλίου, στο χορτάρι που γαργαλά την ιδρωμένη πλάτη σου, λίγο πριν πηδήξεις από τους βράχους και βρεθείς την άλλη στιγμή μέσα στα παγωμένα νερά του νορβηγικού φιόρδ έχοντας στο στόμα και τη μύτη σου τη γεύση του αλατιού και των παγετώνων. Κανένας δρόμος που να οδηγεί στα δεκαεφτά σου, όταν είχες μόνο δέκα φράγκα στην τσέπη και παρατηρούσες στο λιμάνι των Καννών δύο άντρες ντυμένους με την ίδια ηλίθια στολή να τραβάνε κουπί οδηγώντας στη στεριά μια γυναίκα με το κανίς και τις πιστωτικές της κάρτες, και συνειδητοποιούσες πως η κοινωνία ισότητας από την οποία προερχόσουν ήταν μάλλον η εξαίρεση και όχι ο κανόνας. Ή όταν έκπληκτος κοιτούσες εθνικές συγκεντρώσεις άλλων χωρών να βρίσκονται περικυκλωμένες από φρουρούς με αυτόματα όπλα – ένα θέαμα που σε έκανε να κουνάς αποδοκιμαστικά το κεφάλι με ένα μείγμα παραίτησης και ικανοποίησης σκεπτόμενος: στην πατρίδα μου δεν έχουμε ανάγκη από τέτοια μέτρα. Γιατί στην πατρίδα μου ο φόβος του άλλου δεν έχει ρίζες. Μια χώρα από την οποία μπορούσες να λείψεις για τρεις μήνες για να ταξιδέψεις αλλού και να ζήσεις δύο πραξικοπήματα, έναν καταστροφικό λιμό, ένα μακελειό σε σχολείο, δύο δολοφονίες, ένα τσουνάμι, για να γυρίσεις πάλι πίσω και διαβάζοντας την εφημερίδα να διαπιστώσεις πως το μόνο πράγμα που άλλαξε ήταν το σταυρόλεξο της τελευταίας σελίδας. Μια χώρα που κατάφερε να καλύψει τις υλικές ανάγκες των κατοίκων της, όταν βρήκε πετρέλαιο το 1970, και που απέκτησε πολιτικό όραμα μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Η ομοψυχία ήταν διάχυτη, οι πολιτικές συζητήσεις επικεντρώνονταν στην εύρεση των καλύτερων τρόπων για να επιτευχθούν εκείνοι οι στόχοι που όλοι (δεξιοί και αριστεροί) είχαν χαράξει. Μια χώρα που πίστευε πως εξυπηρετεί τα συμφέροντά της με το να ασχολείται μόνο με ό,τι την αφορούσε και επέλεξε να μείνει εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης, όταν αντίστοιχα μικρές χώρες θα έκαναν τα πάντα για να γίνουν δεκτές.
Οι ιδεολογικές διαμάχες ανέκυψαν μόνο όταν η παγκόσμια πραγματικότητα άρχισε να χτυπά την πόρτα μας. Όταν ένα έθνος που μέχρι τη δεκαετία του 1970 αποτελούνταν από μια ίδιας εθνικότητας και κουλτούρας πλειοψηφία έπρεπε να αποφασίσει αν οι νέοι της κάτοικοι δικαιούνται να φοράνε μπούρκα και να χτίζουν τζαμιά και όταν νορβηγοί στρατιώτες στάλθηκαν στο Αφγανιστάν και στη Λιβύη. Αλλά πριν από τις 22 Ιουλίου η εικόνα της Νορβηγίας ήταν εκείνη μιας παρθένας φύσης ακόμα ανέγγιχτης. Ένα έθνος αμόλυντο από τα δεινά της κοινωνίας.

Υπερβολή βεβαίως. Μια ματιά στα αστυνομικά αρχεία ήταν αρκετή. Κι όμως. Τον Ιούνιο έκανα ποδήλατο στους δρόμους του Όσλο με τον πρωθυπουργό της χώρας Jens Stoltenberg και έναν κοινό μας φίλο, ξεκινώντας για μια πεζοπορία σε μια δασώδη πλαγιά εντός των συνόρων αυτής της μεγάλης αλλά μικρής πόλης. Δύο σωματοφύλακες μας ακολουθούσαν ποδηλατώντας. Καθώς σταματήσαμε σε ένα κόκκινο φανάρι ένα αυτοκίνητο με ανοιχτό παράθυρο προσέγγισε τον πρωθυπουργό. Ο οδηγός φώναξε το όνομά του. «Jens!». Το γεγονός ότι ο νορβηγικός λαός μιλά συνήθως για τον ηγέτη της χώρας και του απευθύνεται στον ενικό είναι σύμφυτο με το πνεύμα ισότητας της κοινωνίας μας και δεν μου προκαλεί καμία έκπληξη πλέον.
«Υπάρχει εδώ ένας μικρός που θέλει πολύ να σου πει ένα γεια», είπε ο οδηγός.
Ο Jens Stoltenberg χαμογέλασε και έδωσε το χέρι στο αγοράκι. «Γεια σου, είμαι ο Jens.»
Ο πρωθυπουργός φορούσε το ποδηλατικό του κράνος. Το αγόρι φορούσε τη ζώνη ασφαλείας του. Και οι δύο σταμάτησαν στο κόκκινο φανάρι. Οι σωματοφύλακες είχαν σταματήσει διακριτικά λίγα μέτρα πιο πίσω. Χαμογελώντας. Ήταν μια εικόνα ασφάλειας και αμοιβαίας εμπιστοσύνης. Η εικόνα της ειδυλλιακής νορβηγικής κοινωνίας που όλοι είχαμε ως δεδομένο, αυτού που θεωρούσαμε απολύτως φυσιολογικού. Πώς θα μπορούσε να πάει κάτι στραβά; Είχαμε κράνη και ζώνες και υπακούγαμε στον κώδικα οδικής κυκλοφορίας.

Και βέβαια κάτι μπορούσε να πάει στραβά. Πάντα κάτι μπορεί να πάει στραβά.
[…]

Έχουμε τη θέληση.
Κι όμως, δεν υπάρχει δρόμος που να οδηγεί στο αθώο παρελθόν.

Χθες άκουσα έναν άντρα να ουρλιάζει θυμωμένος μέσα στο τρένο. Πριν από τις 22 Ιουλίου η αυτόματη αντίδρασή μου θα ήταν να γυρίσω να κοιτάξω ίσως και να τον προσεγγίσω. Θα μπορούσε να ήταν μια ενδιαφέρουσα αντιπαράθεση που θα μου επέτρεπε να διαλέξω πλευρά έπειτα από μια αντικειμενική αξιολόγηση των επιχειρημάτων. Τώρα όμως η αυτόματη αντίδρασή μου ήταν να γυρίσω να κοιτάξω αν η κόρη μου ήταν ασφαλής και να εντοπίσω ασφαλή έξοδο κινδύνου. Ελπίζω πως αυτή η αντίδραση με τον καιρό θα καταλαγιάσει. Αλλά ήδη γνωρίζω ότι ποτέ –μα ποτέ- δεν πρόκειται να εκλείψει τελείως. Η ημερομηνία θα επαναλαμβάνεται κάθε χρόνο, 22 Ιουλίου, και για εμάς που ζούμε σήμερα θα είναι μια εφόρου ζωής υπενθύμιση πως τίποτα δεν είναι δεδομένο παρά τα κράνη και τις ζώνες ασφαλείας.

Αφού εξερράγη η βόμβα –κάτι που έγινε αισθητό στο Όσλο όπου μένω- και άρχισαν να συρρέουν ειδήσεις για όσα συνέβησαν στο νησί της Οτόγια, ρώτησα την κόρη μου αν φοβόταν. Απάντησε με μια φράση που της είχα κάποτε πει: «Ναι, αλλά αν δεν φοβάσαι, δεν μπορείς και να είσαι γενναίος.»

Αν λοιπόν δεν υπάρχει δρόμος επιστροφής στο παρελθόν, στην απόλυτη, ασύνειδη και αφελή έλλειψη φόβου και σε όλα όσα παρέμεναν ανέγγιχτα, υπάρχει ωστόσο ένας δρόμος που μας πάει μπροστά. Που μας κάνει γενναίους. Που μας κάνει να συνεχίζουμε όπως πριν. Που μας κάνει να γυρνάμε το άλλο μάγουλο ρωτώντας «Τι, αυτό ήταν μόνο;». Που μας κάνει να αρνούμαστε στον φόβο να ορίσει τον τρόπο που θα συνεχίσουμε να χτίζουμε τη δική μας κοινωνία.

Μετάφραση: Κυριάκος Χαρίτος

ΑΚΟΜΗ ΕΝΑ ΧΤΥΠΗΜΑ ΕΚ ΜΕΡΟΥΣ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΕΚΔΟΣΗ ΤΩΝ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΩΝ ΠΕΡΙΟΔΙΚΩΝ

Από σήμερα, 1.8.2011, η Γενική Γραμματεία Ενημέρωσης του Υπουργείου Εσωτερικών κατήργησε την επιδότηση των ταχυδρομικών τελών που είχαν τα περιοδικά (των λογοτεχνικών περιλαμβανομένων), με την εξαίρεση (γιατί άραγε;) των εντύπων που εκδίδουν δημοσιογράφοι-μέλη της Ένωσης Δημοσιογράφων Ιδιοκτητών Περιοδικού Τύπου.
Στην πραγματικότητα, η επιδότηση των ταχυδρομικών τελών αποστολής τευχών από τα λογοτεχνικά περιοδικά στους συνδρομητές τους ήταν η τελευταία ένδειξη ότι αυτό που λέμε Πολιτεία ή Κράτος αντιλαμβάνεται ότι υπάρχουν λογοτεχνικά περιοδικά σ' αυτόν τον τόπο και προσφέρουν (ό,τι προσφέρουν) στα ελληνικά γράμματα. Επί υπουργίας Κώστα Καραμανλή (λέμε τώρα) στο υπουργείο Πολιτισμού (ξαναλέμε τώρα), καταργήθηκε το πρόγραμμα ενίσχυσης των περιοδικών με 3.000 ευρώ ετησίως, μέσω της πρόσκλησης συγγραφέων από άλλες πόλεις στην έδρα κάθε περιοδικού και δημοσίευσης, εν συνεχεία, αφιερώματος στις σελίδες του περιοδικού στον εκάστοτε προσκληθένα συγγραφέα. Πριν από λίγους μήνες καταργήθηκε το χρηματικό έπαθλο που συνόδευε (για τρία μόλις χρόνια) το Κρατικό Βραβείο Λογοτεχνικού Περιοδικού. Τώρα καταργείται και η επιδότηση των ταχυδρομικών τελών. Στην ουσία, μας αναγκάζουν μέσα σ' αυτή τη συγκυρία να καταργηθούμε (τα λογοτεχνικά περιοδικά). Στην περίπτωση του Εντευκτηρίου, στο εξής τα ταχυδρομικά τέλη θα κοστίζουν σχεδόν όσο και η εκτύπωση ενός τεύχους!

Ο εύκολος αντίλογος είναι: εδώ πετσοκόβονται συντάξεις, οι επιδοτήσεις των ταχυδρομικών τελών δεν θα κοπούν; Αλλά φυσικά το θέμα δεν βρίσκεται εκεί. Βρίσκεται σε αυτά που ΔΕΝ κόβονται. Όπως η αποζημίωση των βουλευτών για τη συμμετοχή τους σε επιτροπές. Τα ειδικά προνόμια για ταχυδρομικά τέλη, τέλη κινητής τηλεφωνίας κτλ. Οι δεκάδες αν όχι εκατοντάδες ΔΕΚΟ και οργανισμοί που δημιουργήθηκαν για να βολευτούν τα ΔΙΚΑ ΤΟΥΣ ΠΑΙΔΙΑ (ΝΔ και Πασόκ), με προσλήψεις χωρίς καμιά αξιολόγηση, φυσικά εκτός ΑΣΕΠ και πάει λέγοντας. Το απίστευτα διεφθαρμένο και ανάξιο λόγου κομματικό-πολιτικό σύστημα που κυβερνά τον τόπο εννοεί (επιμένει να εννοεί) πως πρώτα θα καταστραφεί ολοσχερώς ο τόπος και μετά θα αλλάξει το ίδιο το σύστημα τον τρόπο που αντιλαμβάνεται τα πράγματα.

Επειδή πίσω από κάθε τι που συμβαίνει υπάρχουν ονοματεπώνυμα, ας μην ξεχνάμε:
Πρωθυπουργός: Γ. Α. Παπανδρέου
Υπουργός Οικονομικών: Ευάγγελος Βενιζέλος
Υπουργός Εσωτερικών: Δημήτρης Ρέππας
Υπουργός Πολιτισμού: Παύλος Γερουλάνος
Πρόεδρος της Βουλής: Φίλιππος Πετσάλνικος.

ΟΤΑΝ Η ΖΕΣΤΗ ΔΕΝ ΑΝΤΕΧΕΤΑΙ...

«ΕΜΕΙΣ ΔΕΝ ΕΧΟΥΜΕ ΧΩΡΙΟ»

του Γιώργου Κορδομενίδη

Τότε δεν λέγονταν «διακοπές» αλλά «αλλαγή». Αλλαγή περιβάλλοντος, προφανώς. Και συνηθειών της καθημερινότητας. (Λεγόταν βέβαια και «παραθέριση»).
Δεν θυμάμαι να πήγαν ποτέ οι γονείς μου κάπου για «αλλαγή». Λαϊκοί άνθρωποι, μεροκαματιάρηδες, εκείνος «καθεκλοσκελετοποιός» (οι λέξεις καρεκλάς ή επιπλοποιός ή ξυλουργός ήταν απαγορευμένες), εκείνη μοδίστρα κατ’ οίκον, εποχιακή στα καπνεργοστάσια της Σταυρούπολης, νοικοκυρά και μάνα τριών παιδιών. Η σκληρή αναμέτρηση με την πραγματικότητα δεν άφηνε κανένα περιθώριο για την πολυτέλεια της «αλλαγής» ― αυτά ήταν για τους αστούς.
Για μας, τα παιδιά, υπήρχαν μόνο σποραδικά μπάνια στα Απολυμαντήρια, μια λαϊκή και πολύβουη πλαζ (λέμε τώρα) στην Κρήνη, νομίζω (ή στην Καλαμαριά;). Το εξοντωτικό πήγαιν-έλα με το αστικό, κυρίως η πιο κουραστική επιστροφή, που σήμαινε και το τέλος της «εκδρομής», σχεδόν ακύρωνε τη χαρά της εξόρμησης στα παραθαλάσσια. Στο ενδιάμεσο βέβαια υπήρχαν τα πλατσουρίσματα, τα πρώτα μαθήματα μπάνιου, το φαγητό από το σπίτι σε μεταλλικά (μιλάω για την προ-τάπερ εποχή!) σκεύη σαν αυτά που χρησιμοποιούσαν οι εργάτες (οικοδόμοι, κυρίως) για να παίρνουν φαγητό από το σπίτι στη δουλειά, αλλά και τα βραστά καβούρια που πουλούσαν οι πλανόδιοι... Κυρίως όμως οι πρώτες εξάψεις.
Κάπου εκεί ήρθε η πρώτη (και τελευταία) κατασκήνωση, ίσως της Μητρόπολης, κάπου στο Πανόραμα (και πάλι, νομίζω), και ταυτόχρονα η πρώτη απομάκρυνση από το οικογενειακό περιβάλλον, η μύηση στην ομαδική, πειθαρχημένη ζωή, η αναμέτρηση με τα τέρατα που είναι τα παιδιά (κι ας μιλούν πολλοί με ευκολία για παιδική αθωότητα!). Πώς τα κατάφερε η Μαρίκα και βρέθηκε μια θέση στην κατασκήνωση εκείνη για το παιδί της «αποσυνάγωγης» οικογένειας (ο θείος πάνω από 20 χρόνια, τότε, στις φυλακές της Κέρκυρας, καθότι Καπετάνιος στο αντάρτικο) παραμένει μυστήριο αξεδιάλυτο.
Κάπου εκεί και τα σποραδικά καλοκαίρια στο σπίτι της γιαγιάς στην Ξάνθη ― που όμως το μοιραζόταν με τον θείο και την θεία, άρα δεν ήταν ακριβώς της γιαγιάς. Αλλά είχε κήπο με μεγάλα δέντρα σκιερά και οπωροφόρα, είχε πηγάδι, είχε γείτονες που καλλιεργούσαν καπνά και μας έβαζαν να «πασταλιάζουμε» τα φύλλα του καπνού, να τα περνάμε δηλαδή με βελόνες σε μεγάλες και χοντρές κλωστές, για να τα απλώσουν μετά στον ήλιο να ξεραθούν. Η αμοιβή μας: μούρα και σύκα, που η νοστιμιά τους διατηρείται ανεξίτηλη στη γευστική μου μνήμη. Μόνο που απ’ αυτή τη δουλειά μαύριζαν τ’ ακροδάχτυλα, και το βράδυ έπρεπε να τα τρίβουμε στον τσιμεντένιο νεροχύτη, μέχρι που καμιά φορά μάτωναν από το πολύ το τρίβε τρίβε ― και ποιος άκουγε τότε είτε τη Μαρίκα είτε τη θεία Μαίρη!
Στην Ξάνθη υπήρχαν και οι αξέχαστες παιδικές ποδηλατάδες στη σκιά μυθικών στη μνήμη μου δενδροστοιχιών, δίπλα σε ρυάκια όπου κολυμπούσαν γυρίνοι, αλλά και ο ποδαρόδρομος (κυρίως αυτός), δίπλα στη γραμμή του τραίνου, μέχρι το αμπέλι της γιαγιάς, που κάποια στιγμή απαλλοτριώθηκε για να γίνει εκεί το πανεπιστήμιο, αλλά περιέργως πώς φράγκο δεν είδαμε... Ύστερα, σηκώθηκε ένας μεγάλος στρόβιλος που έφερε τα πάνω-κάτω στην οικογενειακή ζωή και δεν υπήρχε μυαλό ούτε καν για γλυκερές αναμνήσεις από αυτά τα πολύ παιδικά καλοκαίρια. Και πριν και μετά, αισθανόμουν ένα μετέωρο μέσα μου κάθε φορά που άκουγα τη φράση «θα πάμε στο χωριό» (για Πάσχα, για καλοκαίρι, για Χριστούγεννα...). Δεν είχα συνειδητοποιήσει τι συμβαίνει μέσα μου, μέχρι που άκουσα από το στόμα του παιδικού μου φίλου του Αλέκου, ομοιοπαθούς, τη φράση-κλειδί: «Εμείς δεν έχουμε χωριό...»

(πρωτοδημοσιεύτηκε στο blog στην Παράλλαξη: http://parallaximag.gr/content/%C2%AB%CE%B5%CE%BC%CE%B5%CE%AF%CF%82-%CE%B4%CE%B5%CE%BD-%CE%AD%CF%87%CE%BF%CF%85%CE%BC%CE%B5-%CF%87%CF%89%CF%81%CE%B9%CF%8C%C2%BB)

ΜΙΑ ΝΕΑ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΣΤΟ BLOG ΜΑΣ

Στο blog του Εντευκτηρίου έχει προστεθεί μια νέα λειτουργία (την βλέπετε επάνω δεξιά στη σελίδα): προσθέτετε το e-mail σας και θα ενημερώνεστε αυτομάτως με ηλεκτρονικό μήνυμα για κάθε νέα ανάρτηση στο blog.

Μείνετε συντονισμένοι!

ΜΑΡΙΑ ΣΤΑΣΙΝΟΠΟΥΛΟΥ: ΚΥΡΙΑ, ΜΕ ΘΥΜΑΣΤΕ;

Σχέσεις αγάπης και αμοιβαίας παραδοχής

Μια εμπνευσμένη εκπαιδευτικός αφηγείται ιστορίες από τη σχολική τάξη

Μαρία Στασινοπούλου

Κυρία, με θυμάστε;

Αθήνα, Εκδόσεις Κίχλη 2010, 100 σ.

του ΓΙΩΡΓΟΥ ΚΟΡΔΟΜΕΝΙΔΗ
εκδότη-διευθυντή του Εντευκτηρίου

Mέχρι πριν από λίγο καιρό, η Μαρία Στασινοπούλου (γενν. Καλαμάτα, 1945) ήταν γνωστή για τις βιο-εργογραφικές της εργασίες για τον Σεφέρη και για τον Καβάφη (η δεύτερη από κοινού με τον σύζυγό της, Δημήτρη Δασκαλόπουλο), καθώς και για τις βιβλιοκριτικές της στον ημερήσιο και τον περιοδικό Τύπο.

Μολονότι έχει δημοσιεύσει κατά καιρούς και αξιοπρόσεκτα διηγήματα σε διάφορα λογοτεχνικά περιοδικά, στο πρώτο της πεζογραφικό βιβλίο δεν συγκεντρώνει αυτά τα “αδέσποτα” διηγήματα (που αξίζει κάποια στιγμή να βρουν κοινή στέγη)· παρουσιάζει 28 ιστορίες ―“δεμένες” με προλογικό όσο και επιλογικό κείμενο― που αξιοποιούν τις αναμνήσεις της από τη γόνιμη και για την ίδια εμπειρία που είχε ως καθηγήτρια στη δημόσια Μέση Εκπαίδευση.

Το βιβλίο δεν είναι ούτε συλλογή μαθητικών “μαργαριταριών” ή σχολικών ανεκδότων ούτε οι αναμνήσεις μιας συνταξιούχου «της έδρας και του θρανίου». Συγκροτείται από αυτόνομα αφηγήματα μικρής έκτασης (συνήθως 2-3 σελίδων), με πυκνή ύφανση, καθένα από τα οποία σκιτσάρει με δεξιοτεχνία έναν μαθητή ή μια μαθήτρια μέσα από κάποιο περιστατικό που διαδραματίζεται στη σχολική τάξη, η ‘διαχείριση’ του οποίου εκ μέρους της εκπαιδευτικού φαίνεται πως συνέβαλε καθοριστικά στη δημιουργία ενός ιδιαίτερου και πολύ ανθεκτικού στον χρόνο δεσμού με αρκετούς μαθητές/μαθήτριες. Ένας Θανάσης με ντρίλινα γκρι παντελόνια που “υπαγορεύει” μεγαλόφωνα στον εαυτό του τις απαντήσεις σε κάποιο διαγώνισμα· ένας Βαγγέλης που απορεί επειδή η “κυρία” εκτός από τον Μιθριδάτη, τον βασιλιά του Πόντου, ξέρει και τον συνονόματό του του συγκροτήματος «Ημισκούμπρια»· μια Σόνια που μοιράζεται με τη δασκάλα της τον προβληματισμό της αν πρέπει να ενδώσει στις πιέσεις του φίλου της να ολοκληρώσουν τη σχέση τους· ένας Γιώργος επιμελής και δημιουργικός στην τάξη ― ο μαθητής που κάθε δάσκαλος θα ήθελε να έχει· ένας άλλος Γιώργος που, χάρη σε μια επίσκεψη σε έκθεση με ιστορικό περιεχόμενο, “ανακαλύπτει” πως πάντα ο κόσμος ήταν πολύχρωμος κι όχι ο ασπρόμαυρος που δείχνουν οι παλιές φωτογραφίες και τα “επίκαιρα” στον κινηματογράφο... Οι ευρηματικοί τίτλοι που επιστεγάζουν τις ιστορίες τις συμπυκνώνουν (και συχνά τις φωτίζουν) με μοναδικό τρόπο.

Θα μπορούσε να πει κανείς πως τα αφηγούμενα περιστατικά δεν έχουν κάτι το ιδιαίτερα εντυπωσιακό· πίσω όμως από τη φαινομενική απλότητα του θέματος των ιστοριών υπάρχουν οι πολλαπλοί ρόλοι που καλείται να αναλάβει ο δάσκαλος πέρα από τη διεκπεραίωση της διδακτέας ύλης: να γίνει και ψυχολόγος, και ακροατής με κατανόηση, και σύμβουλος όταν χρειάζεται. Όπως υπάρχει και ο πλουμιστός κήπος των εφηβικών ψυχών, που συχνά ένας εμπνευσμένος δάσκαλος μπορεί να τις βοηθήσει να χάσουν τις εύκολες βεβαιότητες και να δουν τον κόσμο με άλλα μάτια ― όσοι ευτυχήσαμε να έχουμε έναν τέτοιο δάσκαλο, φιλόλογο συνήθως, μπορούμε να καταλάβουμε την αξία των εκπαιδευτικών αυτής της κατηγορίας.

Η Στασινοπούλου καταφέρνει να διαχειριστεί αποτελεσματικά τόσο την ιλαρότητα όσο και τα γλυκερά συναισθήματα που θα μπορούσαν να γεννήσουν οι αφηγήσεις της και να ισορροπήσει ανάμεσα στη χαρά και τη θλίψη που προκαλούν οι ανθρώπινες εμπειρίες, επιστρατεύοντας στα δύσκολα ένα λυτρωτικό χιούμορ. Τα πεζά της αυτά, συνδυάζοντας την τρυφερότητα προς “τα παιδιά” (που μένουν πάντα παιδιά), τη συγκίνηση και τη λοξή ματιά πάνω στα πράγματα και τους ανθρώπους, δείχνουν πώς μια/ένας εκπαιδευτικός μπορεί επίσης να διδαχτεί από τους μαθητές, αναπτύσσοντας μάλιστα μαζί τους μια σχέση που δεν τερματίζεται με την αποφοίτησή τους αλλά σε μερικές περιπτώσεις ―με πρωτοβουλία των κάποτε μαθητών― συνεχίζεται διά βίου.

Είναι σπουδαίο ότι η Στασινοπούλου αποφάσισε να μοιραστεί μαζί μας τον πλούτο των πολύτιμων προσωπικών της αναμνήσεων. Πρόκειται, απ’ όσο ξέρω, για την πρώτη τέτοιου τύπου λογοτεχνική χρήση σχολικού αποθέματος, που συνδυάζει την καλοδουλεμένη σε κάθε της λεπτομέρεια γλώσσα («μεταξωτή» τη χαρακτήρισε σε ομιλία του ο ―επίσης έμπειρος εκπαιδευτικός― Νικήτας Παρίσης, μ’ όλη την παλιά όσο και παντοτινή εκτίμηση στο φυσικό μετάξι), την οριακή αφηγηματική οικονομία και μια εσωτερική ενότητα η οποία μετατρέπει τις αυτόνομες ιστορίες σε, τρόπον τινα, κεφάλαια ενός σπονδυλωτού μυθιστορήματος. Κι ενώ προσφέρει τη γνήσια συγκίνηση που εκλύει η καλή λογοτεχνία, αποτελεί παράλληλα ένα κυριολεκτικά “παιδαγωγικό” βιβλίο, χρήσιμο για όσους από τους εν ενεργεία συναδέλφους της Στασινοπούλου αντιλαμβάνονται ομοίως τη δουλειά τους όχι ως βιοπορισμό αλλά ως αποστολή.

Μ’ αυτά τα χαρακτηριστικά, το «Κυρία, με θυμάστε» αναδείχθηκε σε ένα από τα πιο αφτιασίδωτα, τα πιο τίμια βιβλία του τελευταίου καιρού, για τον πρόσθετο λόγο ότι δεν καμώνεται πως είναι τίποτε περισσότερο από αυτό που είναι.

(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Καθημερινή, την Κυριακή 17 Ιουλίου 2011)

TOΜΑΣ ΠΙΝΤΣΟΝ: ΕΜΦΥΤΟ ΕΛΑΤΤΩΜΑ

Αφηγηματικές μινιατούρες για τα πάθη ψυχής και σώματος

Πρωτοδημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, 3 Ιουλίου 2011

Πέδρο Χουάν Γκουτιέρες

Η μελαγχολία των λιονταριών

Μετάφραση-επίμετρο: Κλεοπάτρα Ελαιοτριβιάρη

Αθήνα, Εκδόσεις Μεταίχμιο 2010, 157 σ.

Στα μυθιστορήματα του Πέδρο Χουάν Γκουτιέρες (γενν। Κούβα, 1950) πρωταγωνιστεί σχεδόν πάντα η πατρίδα του, Κούβα, και ειδικότερα η Αβάνα, η πρωτεύουσά της. Δεσπόζει ακόμη και στους τίτλους: «Η βρόμικη τριλογία της Αβάνας», «Ο βασιλιάς της Αβάνας», «Ο έρωτας νοστάλγησε την Κούβα», «Ο δικός μας Γκράχαμ Γκρην στην Αβάνα», «Στην καρδιά της Κούβας»... Στο επίκεντρο της θεματικής του, η ανελεύθερη ζωή στην Κούβα, η παρακμή της πολιτικής, η μανία για το σεξ, η απογοήτευση του σύγχρονου ανθρώπου από τις συνθήκες της ζωής του ― όλα αυτά ιδωμένα και σχολιασμένα με γενναίες δόσεις κυνισμού, στοιχείο που προσέδωσε στον συγγραφέα τον χαρακτηρισμό του «Μπουκόφσκι της Κούβας».

Στα τέλη της δεκαετίας του ’80 όμως, ο Γκουτιέρες ανοίγει μια παρένθεση στο μυθιστορηματικό του έργο και γράφει τα διηγήματα της συλλογής «Η μελαγχολία των λιονταριών» (κυκλοφόρησε μόλις το 2000), από τα οποία λείπει οποιαδήποτε ρητή αναφορά στην Κούβα. Το βιβλίο περιλαμβάνει 55 σύντομα πεζά, μερικά από τα οποία δεν υπερβαίνουν σε έκταση τη μία σελίδα. Αυτή η τόσο μικρή πεζογραφική φόρμα δεν είναι φυσικά καινούρια· έχει τις ρίζες της στους μύθους του Αισώπου και βρήκε τη συνέχειά της σε όλες τις ανά τον κόσμο εθνικές λογοτεχνίες μέσα στους αιώνες, για να επανέλθει δυναμικά στο προσκήνιο τους δύο περασμένους αιώνες, με ιδιαίτερη μάλιστα έμφαση την τελευταία δεκαετία (για την προβολή αυτού του σύγχρονου φαινομένου των εξαιρετικά σύντομων πεζών, το περιοδικό «Πλανόδιον» έχει δημιουργήσει ειδικό ιστολόγιο: http://bonsaistoriesflashfiction.wordpress.com).

Παρά την εξαιρετική τους συντομία, τα διηγήματα του είδους αποτελούν αυτόνομες δημιουργίες, με κριτήριο «όχι την εισαγωγή λιγότερων λέξεων αλλά την μη εισαγωγή περιττών λέξεων», όπως έχει παρατηρήσει επιγραμματικά ο David Lagmanovich. Tα χαρακτηρίζει επίσης κάτι που μπορεί να θεωρηθεί πως αντιβαίνει στην ελάχιστη έκτασή τους: όχι απλώς αντέχουν αλλά αποζητούν δεύτερη ή και τρίτη ανάγνωση, αποκαλύπτοντας κάθε φορά μια διαφορετική πτυχή τους, αφανή ή δυσδιάκριτη στην προηγούμενη ανάγνωση. Ένα τρίτο, βασικό χαρακτηριστικό αυτών των μικρών ή υπερμικρών διηγημάτων είναι η “βαριά-και-καθόλου-εύκολη-δουλειά” που αναθέτουν στον αναγνώστη: να τα ερμηνεύσει και να τα προεκτείνει, συμπληρώνοντας όλα τα κενά που σκόπιμα άφησε ο συγγραφέας. Ο Γκουτιέρες έχει πει σε συνέντευξή του: «Προσπαθώ να σέβομαι το μυαλό του αναγνώστη. Δεν θέλω να του τα εξηγώ όλα. Γράφω, νομίζω, με έναν κινηματογραφικό τρόπο. Και όπως σε μια ταινία δεν υπάρχει αφηγητής που περιγράφει την ταινία, αφήνοντας τον θεατή από την εικόνα και τους διαλόγους να δημιουργεί έναν ολόκληρο κόσμο, με τον ίδιο τρόπο λειτουργούν και τα βιβλία».

Κάθε μικροδιήγημα στη «Μελαγχολία των λιονταριών» έχει έναν ισχυρό μύθο που θα μπορούσε να αποτελέσει τον κορμό ενός εκτενέστατου πεζογραφήματος: ένας άντρας δηλητηριάζει συστηματικά τη γυναίκα του κι όταν, μετά τον θάνατό της, γνωρίζει μια όμορφη νέα κοπέλα μπαίνει στον πειρασμό να περάσει μαζί της ‘απέναντι’· ένας γέρος γιατρός που ασχολείται μόνο με εκτρώσεις και παρθενορραφές γοητεύεται από τις σωματικές οσμές των νέων γυναικών που προσφεύγουν στις υπηρεσίες του· ένας συγγραφέας φέρει εντός του εκατοντάδες διαφορετικούς εαυτούς, που συνεχώς αναπαράγονται· ένα αντρόγυνο αγκαλιάζεται ξυπνώντας την ίδια στιγμή επειδή έβλεπαν και οι δύο, ταυτόχρονα, τον ίδιο εφιάλτη... Στο αλλόκοτο, συχνά σουρεαλιστικό διηγηματικό σύμπαν του Γκουτιέρες κυκλοφορούν ακόμη σοκολατένιοι ποντικοί, άγγελοι, τραβεστί, αυτόχειρες, φυλακισμένοι και φαντάσματα, δημιουργώντας μια σπονδυλωτή παραβολή για τις περιπέτειες της ψυχής και του σώματος. Ο Κουβανός δεξιοτέχνης της αφήγησης καταφέρνει να πειθαρχήσει και να συμπυκνώσει σε έκταση μέχρι 500 λέξεων τις ιστορίες του, σκιτσάροντας ελλειπτικούς αλλά πάντως ενδιαφέροντες χαρακτήρες και διατηρώντας σταθερό το αναγνωστικό ενδιαφέρον με τις αφηγηματικές ανατροπές και τις αλληγορίες του, τους κοφτούς διαλόγους, την οικονομία του λόγου, τη λιτότητα της έκφρασης, την ακρίβεια στην επιλογή των λέξεων, τη λεπτή ειρωνεία. Στο γράψιμό του μπορεί κανείς να ανιχνεύσει τη γόνιμη επίδραση που δέχτηκε από Ευρωπαίους πεζογράφους όπως ο Κάφκα ή από τους Λατίνους ο Κορτάσαρ, καθώς και από κορυφαίους Αμερικανούς συγγραφείς του 20ού αιώνα, όπως ο Καπότε, ο Σέργουντ Άντερσον, ο Ντος Πάσος, ο Χεμινγουέι.

Η Κλεοπάτρα Ελαιοτριβιάρη έχει κάνει εξαιρετική δουλειά, τόσο στη μετάφραση των απαιτητικών μικρών πεζών του Γκουτιέρες όσο και στη σύνταξη του χρήσιμου και διαφωτιστικού επιμέτρου.

Ευρηματικό και ευφάνταστο φιλμάκι για τη διαχρονική "μόδα" που λέγεται βιβλίο।

ΣΥΓΚΛΙΣΕΙΣ / ΑΠΟΚΛΙΣΕΙΣ 2

Έλσα Κορνέτη, Απόστολος Λυκεσάς και Βαγγέλης Τασσιόπουλος διαβάζουν ανέκδοτα κείμενά τους
― και προβολή δύο βίντεο του ΄Ακη Κερσανίδη

στο Underground Εντευκτήριο, την Τρίτη 7 Ιουνίου, 8.30 μ.μ.

«Συγκλίσεις / Αποκλίσεις» τιτλοφορείται ο νέος κύκλος εκδηλώσεων που οργανώνει το περιοδικό «Εντευκτήριο» στον χώρο του («Underground Εντευκτήριο», Δεσπεραί 9, Θεσσαλονίκη, περιοχή Διεθνούς Εκθέσεως). Στο πλαίσιο αυτού του προγράμματος, Θεσσαλονικείς (αλλά όχι μόνο) συγγραφείς καλούνται να διαβάσουν νέα, αδημοσίευτα κατά κανόνα κείμενά τους, παρουσιάζοντας κατά κάποιον τρόπο τη λογοτεχνία που γράφεται ΤΩΡΑ. Καθώς το «Underground Εντευκτήριο» είναι σταθερά προσανατολισμένο, από την έναρξη της λειτουργίας του (2001) στην πρόσμειξη των τεχνών, στις εκδηλώσεις του κύκλου συμμετέχουν όχι μόνο συγγραφείς αλλά και μουσικοί, ηθοποιοί, εικαστικοί καλλιτέχνες και άλλων δημιουργοί. Τις «Συγκλίσεις / Αποκλίσεις» συντονίζει ο ποιητής Σταύρος Ζαφειρίου, σε συνεργασία με τον διευθυντή του «Εντευκτηρίου», Γιώργο Κορδομενίδη.
Στη δεύτερη εκδήλωση (Τρίτη, 7 Ιουνίου 2011, ώρα 8.30 μ.μ.), συμμετέχουν οι συγγραφείς Έλσα Κορνέτη, Απόστολος Λυκεσάς και Βαγγέλης Τασσιόπουλος, καθώς και ο κινηματογραφιστής Άκης Κερσανίδης.



• Η Έλσα Κορνέτη θα διαβάσει αδημοσίευτα ποιήματά της εσωτερικού χώρου και αναστοχασμού για τα όσα μας περιβάλλουν με τις δεσμεύσεις και τις αταξίες τους, με την αλήθεια να υποκαθιστά το ψέμα, με το ορατό να ξεγυμνώνει το αόρατο, με την πραγματικότητα να ξεπλένει τη φαντασία. Γεννήθηκε τo 1969 στο Μόναχο, σπούδασε οικονομικά στη Θεσσαλονίκη και στη Γερμανία, ζει και εργάζεται στη Θεσσαλονίκη. Έχει εκδώσει τρεις ποιητικές συλλογές· τελευταία: «Ένα μπουκέτο ψαροκόκαλα» (2009).
• Ο Απόστολος Λυκεσάς επίσης θα διαβάσει ανέκδοτα κείμενά του, πεζά και ποιήματα. Γεννήθηκε το 1963 στην Επανομή, ζει και εργάζεται ως δημοσιογράφος στη Θεσσαλονίκη. Έχει δημοσιεύσει τρεις ποιητικές συλλογές (τελευταία: «Μότορσιπ “Προκρούστης”», 2008), μία συλλογή μικρών πεζών («Διηγήσεις ευχαριστημένων ανθρώπων», 2004) και δύο μυθιστορήματα (τελευταίο: «Το τσίρκο των ψύλλων», 2009).
• Ο Βαγγέλης Τασσιόπουλος θα διαβάσει αδημοσίευτα ποιήματά του από την ενότητα «Ο κύκλος της ευτυχίας». Γεννήθηκε το 1959 στον Μελιγαλά Μεσσηνίας, ζει στη Θεσσαλονίκη και εργάζεται ως εκπαιδευτικός. Έχει εκδώσει έξι βιβλία με ποίηση (τελευταίο: «Γράνα», 2007) και επτά βιβλία για παιδιά (τελευταίο: «Η συμμορία του ΠΟΥΡ-ΠΑΣ», 2006).
• Ο Άκης Κερσανίδης θα προβάλει δύο βίντεό του: «Περιπλάνηση» και «Φαντάσματα». Το πρώτο είναι ένα σχόλιο στον απελευθερωτικό τρόπο με τον οποίο επιδρά πάνω μας η περιπλάνηση στην πόλη, χωρίς συγκεκριμένο στόχο ή σκοπό. Το δεύτερο είναι μια βιντεο-εγκατάσταση που παρουσιάστηκε στο πλαίσιο της έκθεσης «ΑΝΑ-ΚΑΤΑ 221 ΔΥΤΙΚΕΣ ΠΡΟΘΕΣΕΙΣ». Ο Κερσανίδης γεννήθηκε το 1963 στη Θεσσαλονίκη, όπου ζει και εργάζεται ως σκηνοθέτης στον τομέα του δημιουργικού ντοκυμανταίρ και του πειραματικού βίντεο, αλλά και ως καθηγητής κινηματογράφου σε ιδιωτικά και δημόσια σχολεία, σε σεμινάρια και εργαστήρια.


Η είσοδος είναι ελεύθερη.
Χορηγός-ευεργέτης: ΕΘΝΙΚΗ ΤΡΑΠΕΖΑ
Χορηγός επικοινωνίας: 9,58 fm της ΕΡΤ3.

«ΚΑΛΠΑΖΟΝΤΑΣ ΜΕ ΤΟ ΤΑΞΙ», ΤΟΥ ΓΙΑΝΝΗ ΒΑΡΒΕΡΗ

Διαρκής ανάμνηση του ποιητή Γιάννη Βαρβέρη, που πέθανε προχτές, ήσυχα, στο πίσω κάθισμα ενός ταξί...

ΠΕΘΑΝΕ ΧΤΕΣ ΒΡΑΔΥ Ο ΓΙΑΝΝΗΣ ΒΑΡΒΕΡΗΣ

Πέθανε χτες το βράδυ, από ανακοπή καρδιάς, ο Γιάννης Βαρβέρης, σε ηλικία 56 ετών.

Γεννημένος στην Αθήνα το 1955, σπούδασε νομικά και μέχρι τον θάνατό του εργαζόταν στο Υπουργείο Εξωτερικών.
Δημοσίευσε έντεκα βιβλία ποίησης, καθώς και μεταφράσεις ξένης λογοτεχνίας και αττικής κωμωδίας.
Το 1976 ξεκίνησε να γράφει κριτική θεάτρου, τα κείμενα της οποίας έχουν συγκεντρωθεί σε έξι τόμους.
Ποιήματά του έχουν μεταφραστεί σε ανθολογίες στα αγγλικά, στα γαλλικά, στα γερμανικά, στα ιταλικά, στα ισπανικά και στα ρουμάνικα. Στα αγγλικά έχει μεταφραστεί από τον Philip Ramp το βιβλίο του Ο κύριος Φογκ, και στα σερβικά, από την Gaga Rosi, μια επιλογή ποιημάτων του με τον τίτλο Η πόλη και ο θάνατος.
Το 1996 του απονεμήθηκε το Κρατικό βραβείο Κριτικής - Δοκιμίου.
Το 2001 του απονεμήθηκε το Βραβείο Καβάφη για την ποιητική συλλογή Ποιήματα 1975-1996 (Κέδρος, 2000).
Το 2002 του απονεμήθηκε το Βραβείο Ποίησης του περιοδικού Διαβάζω για την ποιητική συλλογή Στα ξένα (Κέδρος, 2001).
Το 2010 τιμήθηκε με το Βραβείο Ποιήσεως του Ιδρύματος Πέτρου Χάρη της Ακαδημίας Αθηνών, για το σύνολο του ποιητικού του έργου.

Ο Βαρβέρης υπήρξε επιστήθιος προσωπικός φίλος αλλά και πολύτιμος συνεργάτης του Εντευκτηρίου, στις σελίδες του οποίου "δοκίμαζε" με προδημοσιεύσεις ανέκδοτα έως τότε ποιήματά του. Στο Εντευκτήριο δημοσίευσε ακόμη μεταφράσεις του γαλλικής ποίησης αλλά και κριτικές. Το Εντευκτήριο, με τη σειρά του, διοργάνωσε στο «Underground Εντευκτήριο »εκδήλωση για την ποίηση του Βαρβέρη και σε κατοπινό του τεύχος (αριθ. 72, Ιαν.-Μαρτ. 2005) αφιέρωσε ΣΕΛΙΔΕΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΓΙΑΝΝΗ ΒΑΡΒΕΡΗ (με ποιήματα του τιμώμενου κι κείμενα των Βαγγέλη Χατζηβασιλείου, Αλέξη Ζήρα, Μένη Κουμανταρέα, Μαρίας Κέντρου-Αγαθοπούλου, Σάκη Σερέφα, Σταύρου Ζαφειρίου, Γεωργίας Τριανταφυλλίδου, Ρούλας Αλαβέρα και Σπύρου Παγιατάκη, καθώς κι ένα σκίτσο του Αρκά).

Σκίτσο του Αρκά, καμωμένο ειδικά για το μικρό αφιέρωμα
του Εντευκτηρίου στον Γιάννη Βαρβέρη

Η ΕΚΠΟΜΠΗ «ΕΧΕΙ ΓΟΥΣΤΟ» (18.5.2011) ΓΙΑ ΤΟ ΑΦΙΕΡΩΜΑ ΤΟΥ ΕΝΤΕΥΚΤΗΡΙΟΥ ΣΤΟΝ ΚΩΣΤΑ ΑΞΕΛΟ

Παρακολουθήστε στο youtube το ρεπορτάζ που μεταδόθηκε ((18।5.2011) από την εκπομπή της ΝΕΤ «Έχει γούστο» για την παρουσίαση του τεύχους του Εντευκτηρίου με το αφιέρωμα στον Κώστα Αξελό

Η «ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ» ΓΙΑ ΤΟ ΑΦΙΕΡΩΜΑ ΤΟΥ ΕΝΤΕΥΚΤΗΡΙΟΥ ΣΤΟΝ ΚΩΣΤΑ ΑΞΕΛΟ

ΤΟΝ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟ ΚΥΚΛΟΦΟΡΕΙ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΤΟ «ΥΣΤΑΤΟ» ΚΛΗΡΟΔΟΤΗΜΑ ΤΟΥ

Κώστας Αξελός: Αυτό που επέρχεται

«Ο καθένας διατηρεί μια τόση δα ελπίδα ότι κάτι καλύτερο θα έλθει। Ακόμη κι εκείνοι που παριστάνουν ότι αρνούνται ριζικά το υπάρχον σύστημα και τη χωλή του ανάπτυξη, είναι εντελώς ανίκανοι να κάνουν ένα ελάχιστο άλλο, ένα διαφορετικό βηματάκι (...).



Το αύριο δεν θα είναι πιο χαρωπό, όπως δεν ήταν πιο χαρωπό το χθες, όπως δεν είναι πιο χαρωπό το σήμερα, παρ' όλες τις πιο εξωραϊσμένες αρχαϊκές ή ουτοπικές φλυαρίες. Ούτε ο εαυτός ως άλλος, ούτε το είναι μαζί των μεν με τους άλλους είναι προορισμένα, διά μέσου όλων των μελλοντικών μεταβολών, να παγιωθούν στη συναισθηματική διάθεση του πρωτείου της χαράς ή του πρωτείου της λύπης, πράγμα που δεν σημαίνει ότι μας έχει λάχει να αναζητήσουμε καταφύγιο σε μιαν οποιαδήποτε ουδετερότητα».

Είναι, ίσως, άχαρο ν' απομονώνει κανείς θραύσματα από έναν ρέοντα φιλοσοφικό λόγο, όπως είναι αυτός του Κώστα Αξελού. Αλλά ακόμα και σ' αυτές τις ελάχιστες φράσεις αναγνωρίζεται όχι μόνο η διαχρονικότητα, αλλά και η επικαιρότητα μιας σκέψης ζωντανής - κι ας συμπληρώθηκαν 15 μήνες από το θάνατό του. Υστατο «κληροδότημα» του Αξελού υπήρξε το βιβλίο «Αυτό που επέρχεται». Κυκλοφόρησε στη Γαλλία το 2009 (με το περιεχόμενό του κατανεμημένο σε 342 αποσπάσματα-κεφάλαια, υπό διαφορετικό τίτλο το καθένα). Στην Ελλάδα θα κυκλοφορήσει το φθινόπωρο του 2011, απ' την «Εστία», σε μετάφραση της Κατερίνας Δασκαλάκη, συντρόφου επί τρεις δεκαετίες του φιλοσόφου και μεταφράστριας σχεδόν του συνόλου του έργου του στα ελληνικά.

Πρόγευση δίνουν τα 9 αποσπάσματα-κεφάλαια, που δημοσιεύονται στο νέο, 92ο τεύχος του περιοδικού «Εντευκτήριο», κεντρικός άξονας ενός 45σέλιδου αφιερώματος στον Ελληνα στοχαστή. Περιλαμβάνονται ακόμη: κείμενα του φιλοσόφου και μελετητή του Αξελού, Ζαν Λοξερουά, της διδάκτορος Φιλοσοφίας Σερβάν Ζολιβέ, του πεζογράφου και δοκιμιογράφου Φίλιππου Δ. Δρακονταειδή και της ιστορικού Στέλλας Μανέ. Δημοσιεύεται το αναλυτικό «Χρονολόγιο Κώστα Αξελού» (1924-2010), που συνέταξε η Δασκαλάκη, και η εργογραφία του.

Το τεύχος παρουσιάστηκε χθες, εγκαινιάζοντας και τον πολυχώρο Eco Zone του Ομίλου Economia, διακοσμημένο για την περίσταση με προσωπογραφίες του Αξελού από τον Ιάσονα Μολφέση. Διευθύντρια του Ομίλου, αλλά και των εκδόσεων «Κέρκυρα», η Αλεξάνδρα Βοβολίνη, μίλησε για τον Αξελό όπως τον είχε γνωρίσει, «προσηνή, κράμα πνευματικής υπεροχής και απόλυτης καταδεκτικότητας».

Ανάλογη εντύπωση «ενός ανθρώπου απλού, με μετρημένα λόγια και πολλές σιωπές», είχε και ο διευθυντής του «Εντευκτηρίου», Γιώργος Κορδομενίδης, όταν τον πρωτοσυνάντησε. Οσο για τη Σερβάν Ζολιβέ, αναφέρθηκε στις βασικές αρχές της σκέψης του, συστήνοντας το υπό ελληνική έκδοση βιβλίο ως ένα «είδος φιλοσοφικής διαθήκης». Συγκινημένη βαθιά, η Κατερίνα Δασκαλάκη δεν θέλησε να μιλήσει.

Μίλησε, όμως, ο προέδρος του ΕΚΕΒΙ, Τάκης Θεοδωρόπουλος, που κλήθηκε να πει δυο λόγια για την πιο πρόσφατη ελληνική έκδοση («Νεφέλη», 2010) έργου του Αξελού: Γραμμένο το 1954, το βιβλίο «Η Μοίρα της Σύγχρονης Ελλάδας» είναι «ένα κείμενο που μοιάζει απολογιστικό, αλλά διαβάζεται και ως προγραμματικό για όσα επέρχονται», επισήμανε ο Θεοδωρόπουλος, υπενθυμίζοντας τον χαρακτηρισμό-κλειδί «η Ελλάδα της σχεδόν πραγματικότητας», τον οποίο είχε «εντοπίσει» ο Αξελός ήδη από τότε.

ΝΑΤΑΛΙ ΧΑΤΖΗΑΝΤΩΝΙΟΥ

Ο Θωμάς Κοροβίνης διαβάζει σελίδες από τον «Γύρο του θανάτου»

ΑΝΑΓΝΩΣΕΙΣ στο Underground Εντευκτήριο

Ο Θωμάς Κοροβίνης διαβάζει αποσπάσματα από το πρόσφατο βιβλίο του «Ο γύρος του θανάτου» (εκδ. Άγρα), και μοιράζεται με το κοινό τα μυστικά του τρόπου γραφής ενός τέτοιου βιβλίου, ενός μυθιστορήματος που έχει στο επίκεντρό του τον Αριστείδη Παγκρατίδη, τον νέο άνδρα που καταδικάστηκε «τετράκις εις θάνατον» και εκτελέστηκε ως «ο δράκος της Θεσσαλονίκης».

Ο Αριστείδης Παγκρατίδης στο εδώλιο του κατηγορουμένου

Θα προβληθεί εκτενές απόσπασμα από την τηλεοπτική εκπομπή του Χρήστου Βασιλόπουλου «Μηχανή του χρόνου: Οι τελευταίες εκτελέσεις στην Ελλάδα», που αναφέρεται στην Υποθεση Παγκρατίδη, τις πολιτικές συνθήκες, τη δίκη και την εκτέλεσή του.
Τετάρτη, 25 Μαΐου, 8.30 μ.μ., στο Underground Εντευκτήριο, Δεσπεραί 9 (περιοχή ΔΕΘ), Θεσσαλονίκη.

Είσοδος ελεύθερη.
Χορηγός επικοινωνίας: 9,58 fm/EΡΤ3
Χορηγός-ευεργέτης του «Εντευκτηρίου»: ΕΘΝΙΚΗ ΤΡΑΠΕΖΑ

ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
O γύρος του θανάτου είναι ένα δυναμικό δραματικό μυθιστόρημα που αναφέρεται στην πολυτάραχη ζωή του Αριστείδη Παγκρατίδη(1940-1968), ο οποίος συνελήφθη και εκτελέστηκε ως ο «Δράκος του Σέιχ Σου». Μέσα από τις χειμαρρώδεις, υποβλητικές αφηγήσεις εννέα χαρακτηριστικών προσώπων που μιλούν διαφορετικές γλώσσες ανάλογα με τα βιώματα, το χαρακτήρα και το ρόλο που διαδραματίζουν, η αφηγηματική δράση παρακολουθεί το σκηνικό που διαμορφώθηκε στη Θεσσαλονίκη μετά την κατοχή και τον εμφύλιο. Οι συγκλονιστικές, ωμές καταθέσεις των αφηγητών σκιαγραφούν την ψυχολογία των ανθρώπων και συσχετιζόμενες συνθέτουν το κοινωνικοπολιτικό κλίμα της εποχής ενώ παράλληλα ο μυθιστορηματικός χρόνος παρακολουθεί τον κεντρικό ήρωα φωτίζοντας τις σκοτεινές πτυχές της τραγικής προσωπικότητας του νεαρού Αριστείδη.

Ο ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ

Ο Θωμάς Κοροβίνης, φιλόλογος στη Μέση Εκπαίδευση, έζησε για μια οχταετία στην Κωνσταντινούπολη. Εδώ και χρόνια ερευνά πτυχές του ελληνικού και του τούρκικου λαϊκού πολιτισμού, καθώς και τις σχέσεις μεταξύ τους. Συνεργάζεται με διάφορα περιοδικά πολιτιστικού προσανατολισμού.
Έγραψε τα βιβλία: Τουρκικές παροιμίες, Κανάλ ντ' Αμούρ, Τα πρόσωπα της Σωτηρίας Μπέλλου, Φαχισέ Τσίκα, Σκανδαλιστικές και βωμολοχικές ελληνικές παροιμίες, Κωνσταντινούπολη – Λογοτεχνική ανθολογία, Τούρκοι ποιητές υμνούν την Κωνσταντινούπολη, Ο Μάρκος στο χαρέμι, Το χτικιό της Άνω Τούμπας, Τρία ζεϊμπέκικα και ένα ποίημα για τον Γιώργο Κούδα, Οι Ασίκηδες: Εισαγωγή και ανθολογία της τουρκικής λαϊκής ποίησης από τον 13ο αιώνα μέχρι σήμερα, Οι Ζεϊμπέκοι της Μικρός Ασίας, Αφιέρωμα στον Στέλιο Καζαντζίδη, Θεσσαλονίκη 2005: Ρεπορτάζ. Στον αδελφό Γιώργο Ιωάννου πού λείπει 20 χρόνια στην καταπακτή, Σμύρνη, μια πόλη στην λογοτεχνία, Όμορφη Νύχτα: Χρονογραφία.Μυθιστόρημα για 20 χρόνια λαϊκού τραγουδιού στη Θεσσαλονίκη [ 1985-2005], Ο Καραγκιόζης λαϊκός τραγουδιστής.
Είναι συνθέτης, στιχουργός και ερμηνευτής λαϊκών τραγουδιών.
Δισκογραφία: Από έβενο κι αχάτη, Φουζουλή: Λείλά και Μετζνούν, Τακίμια, Το Κελί.
Συχνά παρουσιάζει συναυλίες με το δικό του ρεπερτόριο ή με θέματα του ρεμπέτικου και του λαϊκού τραγουδιού.

ΑΦΙΕΡΩΜΑ ΣΤΟΝ ΚΩΣΤΑ ΑΞΕΛΟ ΣΤΟ ΕΝΤΕΥΚΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΑΝΟΙΞΗΣ, ΠΟΥ ΚΥΚΛΟΦΟΡΕΙ

Τεύχος 92, Ιανουάριος-Μάρτιος 2011, 176 σελ., 10 ευρώ

«Η σοβαρή και αναπόφευκτη ερώτηση “πώς να ζήσουμε;” απευθύνεται σε μας και μας αφορά ζωτικά, την ίδια στιγμή που μας διαφεύγει, όπως διαφεύγει κι από αυτήν την ίδια. Οι διάφορες απαντήσεις που της δίνονται δεν φαίνονται ισχυρές. Ήδη το να την θέτει κανείς είναι σημάδι μιας ορισμένης κόπωσης, μιας κάμψης των ζωτικών δυνάμεων. Εντούτοις, η καίρια αυτή ερώτηση είναι ακόμη ικανή να συγκλονίσει τα συνήθη και θανατηφόρα προφανή. Δεν αφήνεται να την τραβήξουμε ώς την άκρη της, ενώ ακόμη και οι αινιγματικές απαντήσεις τις οποίες προκαλεί παραμένουν ευρύτατα και βαθύτατα ανεπαρκείς. Ωστόσο, η ερώτηση επανέρχεται αδιάκοπα. Ακόμη κι αν έχουμε υπερβεί τις εντάσεις μιας αναμονής, τις εξεταστικές μορφές μιας ελπίδας, ανοίγει τον δρόμο της αυτή η διερώτηση στην καρδιά της ύπαρξης, που ουδέποτε είναι απομονωμένη αλλά που μαζί με το είναι των άλλων εμψυχώνει αυτό το οποίο υποδεικνύεται με το όνομα της ζωής, μ’ έναν τόσο προβληματικό όρο. Οι απαντήσεις και οι λύσεις χωλαίνουν αναπόφευκτα και αποσύρονται. Αυτή η απόσυρση, όμως, δεν είναι ένα τίποτα.»

Μια πασίγνωστη φωτογραφία। Από αριστερά: Μάρτιν Χάιντεγκερ, Κώστας Αξελός, Ζακ Λακάν, Ζαν Μπωφρέ, Ελφρίντε Χάιντεγκερ, Συλβί Μπατάιγ

Ουσιαστικός όπως πάντα και πιο επίκαιρος από ποτέ, ο λόγος του Κώστα Αξελού ηχεί διαυγής και ζωντανός, έναν χρόνο και κάτι από το βιολογικό τέλος του φορέα του, στις «Σελίδες για τον Κώστα Αξελό», στο νέο τεύχος του περιοδικού «Εντευκτήριο», που “ανοίγουν” με προδημοσίευση αποσπασμάτων από το τελευταίο βιβλίο του ΄Ελληνα στοχαστή, σε μετάφραση της Κατερίνας Δασκαλάκη. Το αφιέρωμα των 45 σελίδων συγκροτούν κείμενα του φιλόσοφου Ζαν Λωξερουά (που έχει γράψει πολλά δοκίμια και μελέτες για τον Αξελό), της διδάκτορος της φιλοσοφίας Σερβάν Ζολιβέ, του πεζογράφου και δοκιμιογράφου Φίλιππου Δ. Δρακονταειδή και της ιστορικού Στέλλας Μανέ. Ιδιαίτερη προσοχή διεκδικεί το εκτενές και αναλυτικό «Χρονολόγιο Κώστα Αξελού» [1924-2010], που συνέταξε με γνώση και ψύχραιμη ευαισθησία η Κατερίνα Δασκαλάκη, σύντροφος επί τρεις δεκαετίες του φιλοσόφου και μεταφράστρια του συνόλου σχεδόν των βιβλίων του στα ελληνικά.
Το αφιέρωμα ολοκληρώνει η Εργογραφία του Κώστα Αξελού.


ΠΕΖΟΓΡΑΦΙΑ ΚΑΙ ΠΟΙΗΣΗ Ξεχωριστό ενδιαφέρον παρουσιάζει και το εκτενές όσο και διεισδυτικό δοκίμιο του Δημήτρη Δημητριάδη «Ο πόνος ως πόλη». Όπως εξηγεί ο ίδιος, «Πόνο ονομάζω τη συναίσθηση και επίγνωση της ανθρώπινης ιδιότητας, συναίσθηση και επίγνωση που μπορούν να γίνουν αφετηρία για απόλαυση και για δημιουργία, άρα έχουν δραματικό χαρακτήρα. […] Ο πόνος είναι μια θάλασσα ανεξερεύνητη και αβυθομέτρητη, κατονομασμένη και προσδιορισμένη, αλλά σε πολύ μεγάλο βαθμό παρερμηνευμένη και σε ακόμη μεγαλύτερο συσκοτισμένη, ίσως επειδή αποτελεί συστατικό στοιχείο της ίδιας της υπόστασής μας και έτσι, αν και εγγύς ο πόνος, δεν αφήνεται στην άμεση διάγνωση, αν και απτός, δεν γνωρίζεται εύκολα και άμεσα».
Στο ίδιο τεύχος, νέα, αδημοσίευτα πεζά των Πέτρου Τατσόπουλου, Δημήτρη Μίγγα, Μανόλη Ξεξάκη και Δώρας Κασκάλη, θεατρικοί μονόλογοι του Λεωνίδα Προυσαλίδη και του Μιχάλη Πατένταλη, και νέα, αδημοσίευτα επίσης ποιήματα του Τόλη Νικηφόρου, της Κούλας Αδαλόγλου, του Δημήτρη Μάνου. Ακόμη, σχεδίασμα βιογραφίας της Κορνηλίας Ροδοκανάκη-Ροΐδη, μητέρας του Εμμανουήλ Ροΐδη, συνταγμένο από τον Ζάχο Καρατσιουμπάνη, και δοκίμιο του ερευνητή της λογοτεχνίας Γιώργου Ζεβελάκη για τον "Μαρκόνι" Νίκο Καββαδία. Γράφει ο Ζεβελάκης: «Η μικρή συγκομιδή των πενήντα μόλις ποιημάτων [: του Καββαδία] εξακολουθεί να σαγηνεύει τις νεότερες γενιές. Αν τα θεωρήσουμε όλα μαζί έναν μεγάλο πίνακα, οι πινελιές-στίχοι συνιστούν “συντομεύσεις” που αντιστοιχούν σε αφηγήσεις πολλών σελίδων. Οι ολιγάριθμες ιστορίες του, ταπεινών κυρίως αλλά και ενδόξων, καθώς και οι περισσότερο προσωπικές, έχουν τη θέρμη της χειρονομίας και την επικοινωνιακή δραστικότητα των σημάτων Μορς».

ΒΙΒΛΙΟΚΡΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΕΙΣ Πολυσέλιδη είναι και στο τεύχος αυτό η ενότητα των βιβλιοκρισιών και παρουσιάσεων. Γράφουν: Βαγγέλης Χατζηβασιλείου (για τη Bικτωρία Καπλάνη)· Τιτίκα Δημητρούλια (για τη Βενετία Αποστολίδου)· Μαρία Στασινοπούλου (για τη Μαριέττα Πεπελάση)· Mισέλ Φάις (για τον Γιάννη Ζαρκάδη και τον Γιάννη Δούκα)· Λίνα Πανταλέων (για τη Μαρία Κουγιουμτζή)· Σεσίλ Ιγγλέση-Μαργέλλου (για τον Γιάννη Ευσταθιάδη)· Άλκηστις Σουλογιάννη (για τον Αλέξανδρο Ίσαρη)· Γιάννης Δούκας (για τον Χάρη Βλαβιανό)· Θωμάς Κοροβίνης (για την Αγαθή Δημητρούκα)· Ηλίας Γιούρης (για τον Δημήτρη Αρμάο)· Δημήτρης Κοσμόπουλος (για τον Νάσο Βαγενά)· Ελένη Κοσμά (για τον Θοδωρή Ρακόπουλο)· Σωτηρία Σταυρακοπούλου (για τον Κ. Ν. Πλαστήρα)· Ρούλα Αλαβέρα (για τον Ιωσήφ Βεντούρα)· Διονύσης Στεργιούλας (για τον Φώτη Θαλασσινό)· Γιώργος Κορδομενίδης (για τον Χρήστο Τσιόλκα). Στη στήλη «Βιβλία στο κομοδίνο» ο διευθυντής του περιοδικού ρίχνει λοξές ματιές σε μεγάλο αριθμό πρόσφατων εκδόσεων.

ΚΑΠΝΙΣΤΗΡΙΟ – ΑΠΟΥΣΙΟΛΟΓΙΟ Η κριτική θεάτρου της Ζωής Βερβεροπούλου στο τεύχος αυτό αφορά παραστάσεις της Πειραματικής Σκηνής της «Τέχνης» («Κρυφό δωμάτιο») και του θιάσου «Ακτίς Αελίου» («Αλεξάντερπλατς»). Ο Γιώργος Χρονάς νεκρολογεί τον πρόωρα και πρόσφατα χαμένο ζωγράφο και μόνιμο συνεργάτη της «Οδού Πανός» Δημήτρη Λαλέτα (1964-2011), ενώ ο Βασίλης Τομανάς αποχαιρετά τον αγωνιστή και ιδεολόγο Μωυσή Μιχαήλ Μπουρλά (1918-2011), συγγραφέα του αυτοβιογραφικού αφηγήματος «Έλληνας, Εβραίος και αριστερός» (2000).

ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ Την ενότητα της λογοτεχνίας σ’ αυτό το τεύχος του «Εντευκτηρίου» κοσμούν σχέδια του Δ. Κοντού (Τρίπολη, 1931 – Αθήνα, 1996), ζωγράφου με αξιόλογο έργο, αλλά και διδακτική προσφορά στο Μετσόβιο Πολυτεχνείο και στη Σχολή Καλών Τεχνών του Α.Π.Θ.

Σχέδιο του Δ. Κοντού, από την εικονογράφηση του τεύχους

ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΚΟ ΕΝΘΕΤΟ Στην Camera Obscura, το ένθετο του «Εντευκτηρίου» για τη δημιουργική φωτογραφία, που επιμελείται ο Άρις Γεωργίου, παρουσιάζεται το πορτφόλιο του Αλέξανδρου Δημητριάδη (γενν। 1984, Καστοριά) «Μέσα και μακριά». Παρατηρεί ο Μανώλης Σκούφιας, σχολιάζοντας τη συγκεκριμένη εργασία του φωτογράφου: «Δύο τοπικά επιρρήματα ως μίτος στη δουλειά του Αλέξανδρου Δημητριάδη. Απελπιστικά μακριά πλέον από την περιοχή της αθωότητας του βλέμματος, είμαστε καταδικασμένοι να θέσουμε την ερώτηση: Μέσα σε τι; και μακριά από πού;


Ο Δημητριάδης σκαλίζει επιδέξια την αφηγηματική στρατηγική της φωτογραφίας που εμπλέκει δύο εκφάνσεις της γλώσσας. Παραδομένος στην παγίδα του βλέμματος (εικόνα-κείμενο-εικόνα, ξανά), ανιχνεύεις την πρόθεση του εγχειρήματος. Οι φωτογραφίες περιπλάνησης αποκαλύπτουν μια εσωτερικότητα μετά το πέρασμα του κειμένου. Τα κείμενα κοινωνούν την περιπέτεια της νιότης μέσα από το μυστήριο του καθημερινού και σιγουρεύουν την επιστροφή στην εικόνα.»

Γραφείτε σήμερα συνδρομητές στο «Εντευκτήριο» ή/και (αν εσείς είστε ήδη συνδρομητής) χαρίστε συνδρομές σε αγαπημένα σας πρόσωπα.
Ως συνδρομητές, θα έχετε το «Εντευκτήριο» κάθε τρεις μήνες στο σπίτι σας μόνο με 35 ευρώ ετησίως. Επίσης, μπορείτε να έχετε σημαντικές εκπτώσεις στα βιβλία και τα cd των Εκδόσεων Εντευκτηρίου.
Παρακαλούμε, ενημερώστε και τους φίλους σας που πιστεύετε ότι μπορεί να ενδιαφέρονται.

«Κ-Οn»: Η ΠΡΩΤΗ ΠΟΙΗΤΙΚΗ ΣΥΛΛΟΓΗ ΤΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ ΠΑΠΑΧΑΡΑΛΑΜΠΟΥ

Κωνσταντίνος Παπαχαράλαμπος
K-On
[ποίηση]
Θεσσαλονίκη, Εκδόσεις Εντευκτηρίου 2011, 47 σελ., 9 ευρώ

Από τις Εκδόσεις Εντευκτηρίου κυκλοφόρησε η πρώτη ποιητική συλλογή του Κωνσταντίνου Παπαχαράλαμπου «K-On».
Μικρό δείγμα:

ΕΚΕΙΝΑ ΠΟΥ ΗΔΗ

Αν το τραγούδι καταλήγει μελαγχολικό
Είναι γιατί τα μάτια μένουν κλειστά
Μπροστά στο παρελθόν τα όνειρα
Μπροστά και στο μέλλον η ζωή
Μα για τη στροφή στο παιχνίδι που αλλάζει
Μόνο τα δάκρυα χαρά κρατάω


Γράφει ο συγγραφέας στο οπισθόφυλλο του βιβλίου: «On» όπως ενηλικίωση. Όπως είμαι κι ονο­μά­ζομαι. Έτσι επιχειρείται μια συνέντευξη για τον ερχομό του πυροδότη. Τα ποιήματα αφαι­ρετικά. Φουτουριστικά. Σχεδιαστικά. Τεμαχισμένα. Κι ερωτικά. Σύννεφα και σύννεφα στα κά­δρα. Οι προσδοκίες αρχικά. Το νέο ξεκίνημα. Το φωτεινό μέλλον. Ναι. Έχεις ξαναζήσει εδώ. Μα η ζωή επιλέγει να ζήσει. Η ζωή φωσφορίζει. Στα φύλλα τα ζωύφια. Οι χάρτες. Οι αριθμοί. Μέσα στο αεροπλάνο. Αέρας κι ακούραστο νερό. Ο χώρος της μάχης μετά. Το ψέ­μα. Το αίμα. Ο πόνος. Ο χώρος του έρωτα ανάμεσα. Το σώμα. Ο κήπος. Η μελαγχολία. Κι ο χώρος μιας ήττας. Μα έτσι έρχονται οι νίκες. Το ξέρεις καλά τώρα πια.


Ο Κωνσταντίνος Παπαχαράλαμπος γεννήθηκε στην Καβάλα το 1988. Είναι Αγρονόμος -Τοπο­γράφος Μηχανικός Α.Π.Θ. και μέλος του Τ.Ε.Ε. από το 2010. Από το 2008 δημοσιεύει κείμενά του σε έντυπα και ηλεκτρονικά περιοδικά. Το 2011 ολοκληρώνει τις μεταπτυχιακές σπουδές του στο Real Estate στο Cass Business School του Λονδίνου. Αυτό είναι το πρώτο του βιβλίο.

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΣΤΗΝ ΑΘΗΝΑ ΤΟΥ ΑΦΙΕΡΩΜΑΤΟΣ ΣΤΟΝ ΚΩΣΤΑ ΑΞΕΛΟ

Το περιοδικό Εντευκτήριο σας προσκαλεί στην παρουσίαση

των ΣΕΛΙΔΩΝ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΩΣΤΑ ΑΞΕΛΟ

του εκτενούς αφιερώματος στη ζωή και στο έργο

του μεγάλου στοχαστή που έφυγε από τη ζωή πριν από έναν χρόνο,

το οποίο περιλαμβάνεται στο πρόσφατο τεύχος του Εντευκτηρίου

Δευτέρα 16 Μαΐου 2011, ώρα 12.30 το μεσημέρι

στον πολυχώρο Εco Zone του Ομίλου Economia

οδός Βλαχάβα 6-8 (πάροδος Αιόλου, στο ιστορικό κέντρο της Αθήνας)।

Ομιλητές: Αλεξάνδρα Βοβολίνη, Γιώργος Κορδομενίδης (διευθυντής

του Εντευκτηρίου), Servanne Jollivet (διδάκτωρ Φιλοσοφίας)

Ο χώρος κοσμείται, για την περίσταση, με προσωπογραφίες του Κώστα Αξελού από τον Ιάσονα Μολφέση, καθώς και με έργα της Μυρτώς Ψυχάκη, που έχει φιλοτεχνήσει εξώφυλλα βιβλίων του.

ΣΥΓΚΛΙΣΕΙΣ / ΑΠΟΚΛΙΣΕΙΣ 1 (ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΠΟΥ ΓΡΑΦΕΤΑΙ ΤΩΡΑ)

Συγκλίσεις / Αποκλίσεις 1

Ένας νέος κύκλος εκδηλώσεων του «Underground Εντευκτήριο»

«Συγκλίσεις / Αποκλίσεις» τιτλοφορείται ο νέος κύκλος εκδηλώσεων που οργανώνει το περιοδικό «Εντευκτήριο» στον χώρο του («Underground Εντευκτήριο», Δεσπεραί 9, Θεσσαλονίκη, περιοχή Διεθνούς Εκθέσεως). Στο πλαίσιο αυτού του προγράμματος, Θεσσαλονικείς (αλλά όχι μόνο) συγγραφείς καλούνται να διαβάσουν νέα, αδημοσίευτα κατά κανόνα κείμενά τους, παρουσιάζοντας κατά κάποιον τρόπο τη λογοτεχνία που γράφεται ΤΩΡΑ. Καθώς το «Underground Εντευκτήριο» είναι σταθερά προσανατολισμένο, από την έναρξη της λειτουργίας του (2001) στην πρόσμειξη των τεχνών, στις εκδηλώσεις του κύκλου θα συμμετέχουν όχι μόνο συγγραφείς αλλά και μουσικοί, ηθοποιοί, εικαστικοί καλλιτέχνες και άλλων δημιουργοί. Τις «Συγκλίσεις / Αποκλίσεις» συντονίζει ο ποιητής Σταύρος Ζαφειρίου, σε συνεργασία με τον διευθυντή του «Εντευκτηρίου», Γιώργο Κορδομενίδη.

Στην εναρκτήρια εκδήλωση (Τρίτη, 3 Μαΐου 2011, ώρα 9 μ.μ.), συμμετέχουν οι συγγραφείς Δημήτρης Λεοντζάκος, Ευτυχία-Αλεξάνδρα Λουκίδου και Σάκης Σερέφας, ο ηθοποιός Στάθης Μαυρόπουλος, καθώς και ο μουσικός Κωνσταντίνος Ράπτης, μέλος του ενόργανου μουσικού συνόλου «Idee Fixe».

• Ο Δημήτρης Λεοντζάκος θα διαβάσει την αδημοσίευτη ενότητα «Punctum Caecum. Ποιήματα χωρίς ποίηση». Γεννήθηκε στην Καβάλα, ζει στη Θεσσαλονίκη και εργάζεται ως μουσικός. Μόνιμο μέλος της Συμφωνικής Ορχήστρας του Δήμου Θεσσαλονίκης, έχει συνεργαστεί με τη Συμφωνική Ορχήστρα Βόλου, τη Συμφωνική Ορχήστρα του Μουσικού Σχολείου Κατερίνης και Σερρών. Ως συγγραφέας, έχει στο ενεργητικό του τρεις ποιητικές συλλογές· τελευταία: «Κινέζικα», 2010.
• Η Ευτυχία-Αλεξάνδρα Λουκίδου θα διαβάσει ποιήματά της από την αδημοσίευτη ενότητα «Alexanderplatz». Γεννήθηκε στο Μόναχο. Ζει στη Θεσσαλονίκη και εργάζεται ως φιλόλογος. Έχει εκδώσει έξι ποιητικές συλλογές· τελευταία: «Όροφος μείον ένα», 2008.
• Ο Σάκης Σερέφας και ο Στάθης Μαυρόπουλος θα διαβάσουν τρία μικρά μονόπρακτα από το θεατρικό έργο του πρώτου, «Θα σε πάρει ο δρόμος». Ο Σερέφας γεννήθηκε στη Θεσσαλονίκη, όπου και ζει. Έχει εκδώσει περί τα 40 βιβλία με ποίηση, πεζογραφία, θέατρο, μελέτες για πόλεις, για τόπους και για ποιητές, μεταφράσεις και ανθολογίες. Ο Μαυρόπουλος είναι μέλος του θιάσου της Πειραματικής Σκηνής της «Τέχνης».
• Ο Κωνσταντίνος Ράπτης θα παίξει μπαγιάν (ακορντεόν κονσέρτου). Γεννήθηκε στα Ιωάννινα, σπούδασε ακορντεόν, ανώτερα θεωρητικά, πιάνο και μουσικολογία στη Θεσσαλονίκη, το Ανόβερο και την Αθήνα. Έχει δώσει συναυλίες σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες ως σολίστ, καθώς και με σύνολα μουσικής δωματίου, συχνά παρουσιάζοντας έργα σε πρώτη παγκόσμια εκτέλεση. Έχει συμπράξει με μεγάλες ελληνικές και ξένες ορχήστρες.


Η είσοδος είναι ελεύθερη.

Χορηγός-ευεργέτης: ΕΘΝΙΚΗ ΤΡΑΠΕΖΑ
Χορηγός επικοινωνίας: 9,58 fm της ΕΡΤ3.


ΠΡΟΣΕΧΩΣ στο «Underground Εντευκτήριο»
Τετάρτη, 25 Μαΐου, 8.30 μ.μ.

Ο Θωμάς Κοροβίνης διαβάζει αποσπάσματα από το πρόσφατο βιβλίο του «Ο γύρος του θανάτου» (εκδ. Άγρα) μοιράζεται με το κοινό τα μυστικά του τρόπου γραφής ενός τέτοιου βιβλίου, ενός μυθιστορήματος που έχει στο επίκεντρό του τον Αριστείδη Παγκρατίδη, τον νέο άνδρα που καταδικάστηκε «τετράκις εις θάνατον» και εκτελέστηκε ως «ο δράκος της Θεσσαλονίκης».
Θα προβληθούν αποσπάσματα από την τηλεοπτική εκπομπή του Χρήστου Βασιλόπουλου «Μηχανή του χρόνου: Οι τελευταίες εκτελέσεις στην Ελλάδα».

ΣΕΛΙΔΕΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΩΣΤΑ ΑΞΕΛΟ ΣΤΟ «ΕΝΤΕΥΚΤΗΡΙΟ» ΤΗΣ ΑΝΟΙΞΗΣ

Κυκλοφορεί την Παρασκευή 7 Μαΐου 2011


Στο «Εντευκτήριο» της άνοιξης (τεύχος 92, 176, σελίδες, 10 ευρώ):

Σελίδες για τον Κώστα Αξελό, με αποσπάσματα από το τελευταίο του βιβλίο (ανέκδοτο ακόμη στα ελληνικά) «Αυτό που επέρχεται», εκτενές όσο και πλήρες Χρονολόγιο βίου και έργου του, συνταγμένο και γνώση και ευαισθησία από την επί 30 χρόνια σύντροφό του (και μεταφράστρια των βιβλίων του στα ελληνικά) Κατερίνα Δασκαλάκη, καθώς και κείμενα των Ζαν Λωξερουά, Σερβάν Ζολιβέ, Φ. Δ. Δρακονταειδή, Στέλλας Μανέ.

Ιδού ένα απόσπασμα από το τελευταίο βιβλίο του Αξελού, σελίδες από το οποίο προδημοσιεύει το Εντευκτήριο»:

«Η σοβαρή και αναπόφευκτη ερώτηση πώς να ζήσουμε; απευθύνεται σε μας και μας αφορά ζωτικά, την ίδια στιγμή που μας διαφεύγει, όπως διαφεύγει κι από αυτήν την ίδια. Οι διάφορες απαντήσεις που της δίνονται δεν φαίνονται ισχυρές. Ήδη το να την θέτει κανείς είναι σημάδι μιας ορισμένης κόπωσης, μιας κάμψης των ζωτικών δυνάμεων. Εντούτοις, η καίρια αυτή ερώτηση είναι ακόμη ικανή να συγκλονίσει τα συνήθη και θανατηφόρα προφανή. Δεν αφήνεται να την τραβήξουμε ώς την άκρη της, ενώ ακόμη και οι αινιγματικές απαντήσεις τις οποίες προκαλεί παραμένουν ευρύτατα και βαθύτατα ανεπαρκείς. Ωστόσο, η ερώτηση επανέρχεται αδιάκοπα. Ακόμη κι αν έχουμε υπερβεί τις εντάσεις μιας αναμονής, τις εξεταστικές μορφές μιας ελπίδας, ανοίγει τον δρόμο της αυτή η διερώτηση στην καρδιά της ύπαρξης, που ουδέποτε είναι απομονωμένη αλλά που μαζί με το είναι των άλλων εμψυχώνει αυτό το οποίο υποδεικνύεται με το όνομα της ζωής, μ’ έναν τόσο προβληματικό όρο. Οι απαντήσεις και οι λύσεις χωλαίνουν αναπόφευκτα και αποσύρονται. Αυτή η απόσυρση, όμως, δεν είναι ένα τίποτα.»

Ακόμη

• Δοκίμιο του Δημήτρη Δημητριάδη με τίτλο «Η πόλη ως πόνος»

• Νέα, αδημοσίευτα πεζά των Πέτρου Τατσόπουλου, Δημήτρη Μίγγα, Μανόλη Ξεξάκη και Δώρας Κασκάλη

• Θεατρικούς μονολόγους του Λεωνίδα Προυσαλίδη και του Μιχάλη Πατένταλη

• Νέα, αδημοσίευτα επίσης ποιήματα του Τόλη Νικηφόρου, της Κούλας Αδαλόγλου, του Δημήτρη Μάνου
• Δοκίμιο του ερευνητή της λογοτεχνίας Γιώργου Ζεβελάκη για τον "Μαρκόνι" Νίκο Καββαδία

• Σχεδίασμα βιογραφίας της Κορνηλίας Ροδοκανάκη-Ροΐδη, μητέρας του Εμμανουήλ Ροΐδη, συνταγμένο από τον Ζάχο Καρατσιουμπάνη

• Φωτογραφίες του Αλέξανδρου Δημητριάδη

• Σχέδια του Δ. Κοντού

• Πλούσια ενότητα με παρουσιάσεις βιβλίων και κριτικές

και άλλη εκλεκτή ύλη

Η ΑΞΙΑ ΤΗΣ ΑΝΑΓΝΩΣΗΣ ΣΤΗ ΖΩΗ ΜΑΣ

Διάσημοι ηθοποιοί, μουσικοί και άλλες προσωπικότητες διαβάζουν "φωναχτά¨και δείχνουν πώς η ανάγνωση βρίσκεται στο κέντρο της ζωής τους.

AΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΠΑΠΑΔΙΑΜΑΝΤΗΣ: LA CURIOSITE DU PUBLIC

160 ΧΡΟΝΙΑ ΑΠΟ ΤΗ ΓΕΝΝΗΣΗ ΤΟΥ,
100 ΧΡΟΝΙΑ ΑΠΟ ΤΟΝ ΘΑΝΑΤΟ ΤΟΥ

Διανύοντας τον δέκατο χρόνο συνεχούς και πυκνής λειτουργίας του, το «Underground Εντευκτήριο» (Δεσπεραί 9, Θεσσαλονίκη, περιοχή Διεθνούς Εκθέσεως) οργανώνει την Παρασκευή, 15 Απριλίου 2011, στις 8 το βράδυ, εκδήλωση με τίτλο «Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης: La curiosité du public».

• Η καθηγήτρια του Α.Π.Θ. Γεωργία Φαρίνου-Μαλαματάρη μιλά με θέμα «Φιλολογική συνείδησις» και «μέσον αίσθημα των αναγνωστών».
Ο Παπαδιαμάντης ζει στην Αθήνα τη μεταβατική περίοδο των πολιτικών και κοινωνικών αλλαγών και της ανάπτυξης του Τύπου, οι οποίες σήμαναν την καινούρια σχέση μεταξύ των λογοτεχνών και του κοινού τους. Μολονότι το έργο του βρίσκεται εγκατεσπαρμένο σε εφημερίδες και περιοδικά, μολονότι δούλεψε ως μεταφραστής στην εφημερίδα, δεν επεζήτησε ποτέ τη δημοσιότητα, ούτε υποτάχτηκε στην κυρίαρχη ιδεολογία, ούτε καλλιέργησε την κρατούσα τεχνική του διηγήματος, ούτε υπήκουσε στους νόμους της αγοράς που καθορίζονται από το λεγόμενο μέσο κοινό. Έζησε έναν διαρκή μποέμικο βίο (χρησιμοποίησε μάλιστα και το ψευδώνυμο Μποέμ) και ένα διαρκή Ορθόδοξο χριστιανικό βίο, δηλαδή, όπως έχει περιεκτικά διατυπωθεί, «έναν διπλά ασύμβατο βίο». Μοιάζει να διαπραγματεύεται με τον αναγνώστη την αναγνωσιμότητά του, αλλά στην πραγματικότητα διατήρησε την αισθητική και θρησκευτική αυτονομία του.



• Η ηθοποιός Έφη Σταμούλη διαβάζει το διήγημα «Χωρίς στεφάνι».

• O ποιητής Χριστόφορος Λιοντάκης διαβάζει εξ αποστάσεως το διήγημα «Έρωτας στα χιόνια».

• Προβάλλεται το ντοκυμανταίρ του Λάκη Παπαστάθη «Ο έρωτας στα χιόνια» (από την τηλεοπτική σειρά «Παρασκήνιο»).
Τρεις σύγχρονοι Έλληνες συγγραφείς, ο Αλέξανδρος Κοτζιάς, ο Μένης Κουμανταρέας και ο Γιώργος Χειμωνάς, διαβάζουν και σχολιάζουν το διήγημα του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη «Ο έρωτας στα χιόνια», που η πρώτη του δημοσίευση έγινε την Πρωτοχρονιά του 1896 στην εφημερίδα Ακρόπολις του Βλάσση Γαβριηλίδη.
Χωρίς εξαντλητικές φιλολογικές αναλύσεις, οι τρεις συγγραφείς προτείνουν μία σύγχρονη ανάγνωση του έργου του Σκιαθίτη συγγραφέα και το προσεγγίζουν μέσα από τους δρόμους της ποίησης, επιβεβαιώνοντας αυτό που είχε πει ο Γρηγόριος Ξενόπουλος: τα διηγήματα του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη είναι «δι’ ασυλλήπτων μεθόδων αλλόκοτες συνθέσεις».
Στην εκπομπή περιλαμβάνεται γνωστό και άγνωστο φωτογραφικό υλικό του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη, καθώς και όλα τα πορτραίτα του που έχουν φιλοτεχνήσει Έλληνες ζωγράφοι. (Ημερομηνία πρώτης προβολής: 25.12.1988)
Η είσοδος είναι ελεύθερη.

Ο ΝΤΙΝΟΣ ΧΡΙΣΤΙΑΝΟΠΟΥΛΟΣ ΔΙΑΒΑΖΕΙ ΣΕΛΙΔΕΣ ΑΠΟ ΤΟ ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ ΕΥΑΓΓΕΛΙΟ

μη χάσετε ένα μοναδικό ακρόαμα

Ο Ντίνος Χριστιανόπουλος διαβάζει αποσπάσματα

από το Κατά Ματθαίον Ευαγγέλιο

σε δική του μετάφραση

Σε ψηφιακό δίσκο (cd) των Εκδόσεων Εντευκτηρίου

ζητήστε να σας σταλεί με αντικαταβολή 12 ευρώ συνολικά (περιλαμβάνονται και έξοδα αποστολής)

Αποσπάσματα από το Κατά Ματθαίον Ευαγγέλιο, σε δική του μετάφραση, διαβάζει ο ποιητής Ντίνος Χριστιανόπουλος σε ψηφιακό δίσκο (cd) που κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις Εντευκτηρίου.

Πρόκειται για αποσπάσματα που αναφέρονται στα περιστατικά από την είσοδο του Χριστού στα Ιεροσόλυμα μέχρι και την ανάστασή του.

Οι απαρχές της μετάφρασης του Ευαγγελίου από τον Χριστιανόπουλο χρονολογούνται πενήντα χρόνια πριν। Ο ίδιος έχει πει για το ζήτημα αυτό: «Ολα ξεκίνησαν το 1955, που υπηρετούσα τη στρατιωτική μου θητεία και, μέσα σε όλες τις δυσκολίες της στρατιωτικής ζωής, ένιωσα έντονη την ανάγκη να στηριχθώ κάπου και να βρω από κάπου παρηγοριά. Και φυσικά δεν υπήρχε σπουδαιότερο στήριγμα από το Ευαγγέλιο, οπότε σκέφτηκα ν’ αρχίσω να μεταφράζω. Αρχισα με τον Ματθαίο, που είναι το πρώτο στη σειρά. Αργότερα είδα ότι αυτό που ήθελα, να μεταφράσω όλα τα Ευαγγέλια, ήταν πάνω από τις δυνάμεις μου, γι’ αυτό έμεινα μόνο στο πρώτο. […] Την περίοδο εκείνη ένιωθα πιο πιστός χριστιανός, Αργότερα, οι προσανατολισμοί μου άλλαξαν αισθητά. Αλλά πάλι δεν σταμάτησα τη μετάφραση, παρόλο που στη δεύτερη αυτή φάση το ενδιαφέρον μου ήταν περισσότερο φιλολογικό και μεταφραστικό. Εκ των υστέρων βλέπω ότι όλα αυτά με ωφέλησαν, γιατί με βοήθησαν να προσπελάσω ένα τόσο μεγάλο κείμενο από όλες τις πλευρές.»

Είναι φανερό ότι η μετάφραση αυτή αποτελεί έργο ζωής για τον ποιητή, καθώς πηγάζει από τις χριστιανικές καταβολές του και δίνει διέξοδο στη χριστιανική του αγωνία, την οποία, όπως τονίζει χαρακτηριστικά ο ίδιος στην “αυτοκριτική” του (στο δοκίμιό του «Επ’ εμοί»), δέχτηκε από τον Τ. Σ. Ελιοτ και τον Καβάφη, και έτσι προχώρησε «κάνοντας τα πρόσωπα από την Αγία Γραφή προσωπεία των εξομολογήσεών » του.

Χρειάστηκαν περίπου σαράντα χρόνια για να ολοκληρωθεί η επεξεργασία της μετάφρασης και να ξεπεραστούν οι αμφιβολίες και οι δισταγμοί του δημιουργού της, που οφείλονταν στην «ομολογουμένη τελειομανία» αλλά και στον σεβασμό του προς τη γλώσσα του πρωτοτύπου.

Το Κατά Ματθαίον Ευαγγέλιο, που γράφηκε καταρχάς στα εβραϊκά, πιθανόν το 63 μ.Χ. και κατόπιν μεταφράστηκε στην κοινή ελληνική, ο Χριστιανόπουλος το θεωρεί ως «[…] το πιο δύσκολο. Οχι μόνο για τον θεολογικό του χαρακτήρα αλλά και για τη γλώσσα του, που παρουσιάζει αρκετές ιδιομορφίες. Από την άλλη μεριά θεωρείται το πιο αυθεντικό αλλά και το πιο πλήρες, έχει αρχιτεκτονική συγκρότηση και διασώζει αρκετά καλά τη ζωντάνια της κοινής ελληνικής και τον ποιητικό χαρακτήρα της αραμαϊκής στην εποχή του Χριστού. Τέλος, το Ευαγγέλιο του Ματθαίου είναι το πιο ωραίο, γιατί περιέχει ολόκληρη την επί του όρους ομιλία και περιγράφει με τον δραματικότερο και αναλυτικότερο τρόπο τα πάθη του Κυρίου».

Δεν είναι τυχαίο λοιπόν το γεγονός ότι το Κατά Ματθαίον Ευαγγέλιο προσείλκυσε τους μεταφραστές της Αγίας Γραφής ήδη από τον 17ο αιώνα, με κορύφωση τη γνωστή μετάφραση του 1901, η οποία προκάλεσε τα «Ευαγγελιακά», τα γνωστά αιματηρά επεισόδια που έγιναν στην Αθήνα και σημάδεψαν ιδεολογικά το γύρισμα του αιώνα.

Ωστόσο, στο τέλος του ίδιου αιώνα, ο σύγχρονος μεταφραστής του Κατά Ματθαίον Ευαγγελίου δήλωνε: «Δεν γνωρίζω αν οι σημερινοί αναγνώστες έχουν αληθινό ενδιαφέρον για το Ευαγγέλιο, ή απλώς επηρεάζονται από τη μόδα που άρχισε με τους νεοορθόδοξους»। Πάντως, ο Χριστιανόπουλος “ομολογεί”: «Η μετάφρασή μου προς το παρόν απευθύνεται στους πιστούς αλλά και στους διανοουμένους, και θα χαιρόμουν αν κάποτε την υιοθετούσε και η επίσημη Εκκλησία…»

Ανεξάρτητα όμως από τη γλωσσική μορφή στην οποία είναι γραμμένο το Ευαγγέλιο, η δύναμη και η γοητεία του παραμένουν αδιαμφισβήτητες. «Μισό αιώνα διαβάζω λογοτεχνία», γράφει ο Χριστιανόπουλος, «μα τη δύναμη και τη γλύκα που έχουν τα λόγια του Χριστού δεν τη βρήκα αλλού πουθενά».