Πίκρα και νοσταλγία στις όχθες του ρήγματος

του Νίκου Ξυδάκη

πηγή: http://vlemma.wordpress.com

Θέλω να φύγω από αυτή τη μαύρη τρύπα… Εννοούσε την Ελλάδα. Εξήγησε: όχι τη γλώσσα, τον πολιτισμό, το περιβάλλον· δεν θέλω να έχω σχέση με το ελληνικό κράτος, προτιμώ να γίνει μια πολιτεία της Ευρώπης, της Γερμανίας, οτιδήποτε, αρκεί να μην κυβερνούν την Ελλάδα Ελληνες.

Μορφωμένος άνθρωπος, έχει καλή δουλειά και εισόδημα. Εχει ένα σκεπτικό, αλλά η κατάληξή του είναι σκοτεινή, μηδενιστική, σαν να ακούς λόγια ενός μακροχρόνιου άνεργου, ενός απελπισμένου νεοπληβείου. Και καλά, να κατανοήσουμε τη μαυρίλα του χτυπημένου απ’ την κρίση, αλλά δυσκολευόμαστε να συμμεριστούμε τον μηδενισμό του σωσμένου. Σε πρώτη ανάγνωση.

Σε δεύτερη ανάγνωση, διακρίνουμε ότι ακόμη και οι σωσμένοι, οι διασωθέντες της κρίσης, έχουν χάσει κι αυτοί την πίστη τους, το φρόνημα, την αίσθηση ότι μπορούν να σχεδιάσουν το μέλλον. Αυτή η απώλεια τούς οδηγεί σε καθολική απόρριψη του υπάρχοντος κοινωνικού και κρατικού σχηματισμού, εφόσον σε αυτόν εντοπίζουν την αιτία της δυσφορίας τους, την πηγή του φόβου.

Ας μη σπεύσουμε να πούμε ότι ο άνθρωπός μας κάνει αναγωγές και απλουστεύσεις. Δεν είναι αυτό το θέμα. Το θέμα είναι ότι σε κάθε πεδίο, κάθε χαραμάδα της κοινωνίας απλώνεται γενικευμένη δυσφορία, πικρή απόρριψη, απόσυρση, απόσυρση όχι μόνο από το ερειπωμένο κοινό παρόν, αλλά και από την διεκδίκηση του μέλλοντος. Παρατηρείται μια αναδίπλωση στον ατομικό πυρήνα, μια επιχείρηση ατομικής διάσωσης γεμάτη πίκρα: Θα στείλω τα παιδιά μου έξω. Με μνησικακία για την Ελλάδα που τον πρόδωσε, για το ανίκανο, διεφθαρμένο κράτος, για την πατρίδα που διέψευσε τις προσδοκίες του. Τόση πίκρα, τόση ματαίωση, που οδηγεί στον σολιψισμό: ο άνθρωπός μας απορρίπτει την υλική πραγματικότητα, την υπάρχουσα Ελλάδα, και κρατάει μόνο τον εαυτό του και τις ιδεατές αναπαραστάσεις του της Ελλάδας, τη γλώσσα, τον πολιτισμό, την ποίηση.

Ας μη σπεύσουμε να εξετάσουμε πώς ο άνθρωπός μας εξαιρεί τον ευατό του από όλη την προτέρα και την υπάρχουσα Ελλάδα. Εδώ, μάς ενδιαφέρει η παρούσα αντίδρασή του: αυτή η συμπαγής πικρία που εκτοξεύει, η καθολική απόρριψη του ένυλου, η απόδραση στην απολύτως υποκειμενική συνείδηση, και η λυσσώδης διάσωση του εγώ. Είναι ένας ορισμένος τύπος αντίδρασης των ανθρώπων της Μεγάλης Υφεσης, πολύ συγκεκριμένος, εκφραζόμενος υπό διάφορες εντάσεις και μορφές.

Μια άλλη αντίδραση είναι η νοσταλγία. Σε πρόσφατες συζητήσεις, διαπίστωσα ότι οι οποιεσδήποτε αναφορές στο καλοκαίρι, στον υπαίθριο βίο, στη θάλασσα, στην επαφή με τη φύση, στο έθος του μεσογειακού θέρους, στις οικείες εκδηλώσεις ψυχαγωγίας, προξενούν κύματα νοσταλγίας, ως εάν το καρπούζι με φέτα να ανήκει οριστικά στο προ κρίσης παρελθόν, στον απολεσθέντα παράδεισο.

Κι εδώ προσοχή: να ξεχωρίσουμε τη στερεοτυπική νοσταλγία του «παλιά όλα ήταν καλύτερα», από τη νοσταλγία του έμφοβου, του ραγισμένου ανθρώπου της Μεγάλης Υφεσης, ο οποίος νιώθει τη ζωή του να χωρίζεται στα δύο, στο πριν και το μετά. Η νοσταλγία του μεσήλικα για τα αγλαϊσμένα χρόνια της εφηβείας και της νιότης είναι θεμιτή και ευεξήγητη, απολύτως αναμενόμενη. Είναι διαφορετικό όμως τούτο το άλγος του αποχαιρετισμού: ο άνθρωπος της κρίσης αισθάνεται ότι στερείται ακόμη και τη δυνατότητα να επαναλάβει τις τελετές του πρότερου βίου. Πρόκειται, ούτως ειπείν, για το άλγος του μέλλοντος, ο χρόνος που έρχεται σκοτεινός τού γεννάει υπαρξιακή αγωνία, angst.

Σε μια τέτοια συζήτηση περί μεσογειακού καλοκαιριού, ελάχιστοι πια το σκέφτονται αφαιρετικά με βάση τις εμπειρίες τους ή με τους αισθητικούς-υπαρξιακούς όρους του Ελύτη, του Λακαριέρ ή ακόμη και με τον θείο Ιούλιο του Καβάφη. Δεν εμβολιάζουν το παρόν καλοκαίρι με αυτό το βλέμμα, με αυτή τη διάθεση. Οι περισσότεροι το εκλαμβάνουν αυτόχρημα σαν παλιό, λήξαν, χαμένο. Και συνεκδοχικά στομώνουν οι αισθήσεις. Στομώνει η δυνατότητα να συνεχιστεί η ζωή υπεράνω του ρήγματος· μπαίνει κι εδώ ο χωρισμός σε πριν και μετά, την κρίση. Οπως το διατύπωσε προσφυώς μια συνομιλήτρια: Μετά το μπάνιο στη θάλασσα, καθίσαμε όλοι μαζί να φάμε όπως παλιά, όπως πάντα· αλλά ξέραμε όλοι ότι δεν ήταν ίδιο· μας πήρανε το καλοκαίρι.

Μα ποιος μπορεί να σου πάρει το καλοκαίρι, το τρέμισμα της κάψας, το τρέμολο του τζίτζικα, του τριζονιού, τη δίψα του; Το καλοκαίρι σου το παίρνει η ενδοβολή της κρίσης, η αυτοδηλητηρίαση, η απόσυρση από τη μάχη και τη δόξα της ζωής.

ζωγραφική: Νίκη Καραγάτση, Το καραβάκι για την Αίγινα

Guardian: Πώς να αντιληφθεί την ελληνική τραγωδία η χλιδάτη Λαγκάρντ;

πηγή: http://www.ethnos.gr

«ΚΕΡΑΥΝΟΙ» ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΙΚΕΦΑΛΗΣ ΤΟΥ ΔΝΤ

Με ιδιαίτερα καυστικό τρόπο αναφέρεται στην διευθύντρια του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου, Κριστίν Λαγκάρντ άρθρο της βρετανικής εφημερίδας The Guardian, επικρίνοντάς την αφενός για την παραδοχή της ότι έγιναν λάθη στην περίπτωση της Ελλάδας, αλλά και για τη δήλωσή της ότι η χώρα έχει πλεόνασμα για πρώτη φορά μετά το 1943.

«Την Πέμπτη, η Κριστίν Λαγκάρντ έκανε κάποια σχόλια σε συνέντευξή της για το αυστραλιανό ABC, παραδέχθηκε ότι η τρόικα -ΔΝΤ, ΕΚΤ, ΕΕ- έκανε λάθη στους υπολογισμούς της για την Ελλάδα και αυτό οδήγησε σε λάθος οικονομικές λύσεις για την ελληνική κρίση. Ισχυρίστηκε, ωστόσο, πως έπρεπε να διασφαλίσουν ότι υπάρχει ένα επαρκές δίκτυ ασφαλείας ώστε οι άνθρωποι που εκτίθενται περισσότερο να μην υποφέρουν τόσο πολύ», αναφέρει ο αρθρογράφος.

«Δεν ξέρω τι βλέπει η Λαγκάρντ όταν έρχεται στην Ελλάδα. 'Ίσως είναι μία διαφορετική χώρα από αυτή που βλέπω εγώ όταν επιστρέφω. Εκτός αυτού, για κάποιον που παίρνει αφορολόγητο μισθό 500.000 δολάρια, που χωρίς αμφιβολία πετά στην πρώτη θέση και μετακινείται με λιμουζίνα από πεντάστερα ξενοδοχεία σε καθαρά και μαρμάρινα κτίρια συσκέψεων, είναι εύκολο να χάσει την πραγματικότητα», συνεχίζει.

«Ή ίσως υπάρχει μία άλλη πραγματικότητα της πρώτης θέσης, μία πεντάστερη εκδοχή των γεγονότων. Ως επισκέπτρια είναι απίθανο να βλέπει ηλικιωμένες γυναίκες με μαύρα ρούχα και μαντίλια, μοιάζοντας σαν χορός αρχαίας τραγωδίας, οι οποίες μόλις κλείνουν τα σούπερ μάρκετ ψάχνουν τους σκουπιδοτενεκέδες τους. Ή τους χιλιάδες που στέκονται κάθε μέρα στις ουρές για λίγη υγειονομική φροντίδα από τους Γιατρούς του Κόσμου, ή τους εξαρτημένους να κάνουν χρήση στη μέση του δρόμου, ή οικογένειες να πεθαίνουν στα διαμερίσματά τους γιατί καίνε σκουπίδια σε μαγκάλια για να ζεσταθούν, εξαιτίας της οικονομικής εξαθλίωσεις», συμπληρώνει ο συντάκτης.

«Την Παρασκευή το ιατρικό περιοδικό Lancet δημοσίευσε μία έκθεση, η οποία λέει μία λίγο διαφορετική ιστορία από αυτή της επικεφαλής του ΔΝΤ. Παρουσιάζει τις καταστροφικές συνέπειες της λιτότητας στην υγεία του έθνους. Εξηγεί πώς η δραστική μείωση των ιατρικών και κοινωνικών δαπανών σε συνδυασμό με την πίεση για υψηλότερη φορολογία, την ανεργία και μία οικονομία που έχει συρρικνωθεί κατά 20% και πλέον τα τελευταία χρόνια έχει δημιουργήσει έναν κλοιό που σφίγγει εκατομμύρια ανθρώπους», τονίζει.

«Η κρίση έχει ως αποτέλεσμα 800.000 άνθρωποι να μην έχουν υγειονομική κάλυψη, να υπάρχει αύξηση του HIV, των αυτοκτονιών, της παιδικής θνησιμότητας, να αυξάνονται οι θάνατοι από την ασιτία και την κακή διατροφή» προσθέτει ο αρθρογράφος .

Σε άλλο σημείο, το δημοσίευμα αναφέρει ότι «υπάρχει μία αίσθση άρνησης την οποία η Λαγκάρντ εκθέτει όταν επαινεί τη χώρα για το πρωτογενές πλεόνασμα που ξεπερνά το 1,5 δισ. ευρώ, ένα τεράστιο ποσό για μία τόσο μικρή οικονομία».

«Η άρνηση αυτή συνοδεύεται από μία μνημειώδη αναισθησία: η έλλειψη κατανόησης της ελληνικής ψυχής, του λαού και της ιστορίας της. Πώς μπορεί να εξηγήσει κανείς τη φράση της Λαγκάρντ που λέει ότι "μπορούμε να πανηγυρίσουμε τώρα το γεγονός ότι η Ελλάδα έχει πρωτογενές πλεόνασμα, κάτι που έχει να συμβεί από το 1943», επισημαίνει, τονίζοντας στη συνέχεια ότι το 1943 η Ελλάδα βρισκόταν στο μέσον της τετραετούς κατοχής από τη ναζιστική Γερμανία, μία περίοδο κατά την οποία η χώρα θρήνησε σχεδόν το 10% του πληθυσμού της, τα θύματα της βίας, των εκτελέσεων, των ασθενειών και της πείνας.

Και καταλήγει: «Είναι αυτά τα σχόλια αποτέλεσμα μίας τεράστιας απερισκεψίας ή κρύβουν ένα βαθύτερο και πιο άσχημο μήνυμα, ότι η Ελλάδα τα καταφέρνει καλύτερα υπό ξένο ζυγό; Παίζουν τραγικά το παιχνίδι φασιστικών οργανώσεων, όπως η Χρυσή Αυγή, που το κεντρικό τους μήνυμα είναι ότι ο ελληνισμός που υποφέρει βρίσκεται υπό οικονομική κατοχή και η βασική τους δέσμευση να ξεφορτωθούν την ξένη παρέμβαση. Κάθε φορά που η Κριστίν Λαγκάρντ αποφασίσει να μιλήσει για την Ελλάδα, αυτοί θα πρέπει να πανηγυρίζουν».