Tέλλος Φίλης: 28.5.2011 - 28.5.2016 (πέντε χρόνια απ' τις πλατείες)

με ρωτάς τι έχει μείνει...

πληκτρολογώ λέξεις που ακόμη δεν εμφανίζονται

σαν από συμπαθητική μελάνη φτιαγμένες οι ιδέες

εξαφανίζονται

κάτω από το βάρος του ασήκωτου καναπέ μου

κρυμμένες ακόμη πολύ βαθιά στη σπηλιά του απροσδιόριστου

σαν ματαίωση που υπερχείλισε, σαν τραγούδι που αφέθηκε

και δεν τραγουδιέται από κανέναν πια

ποτέ κλειστά μικρόφωνα δεν κέρδισαν σε αγώνες μνήμης.

Ο χρόνος που τελειώνει

του Γιώργου Τούλα

πηγή: http://www.parallaximag.gr

Είκοσι Μαρτίου. Στην τελική για το Πάσχα. Τα μαγαζιά έχουν ακόμα χειμωνιάτικα ρούχα και ταμπέλες που γράφουν δεκαήμερο προσφορών. Δεν μπαίνει άνθρωπος. Έχω φίλους που δουλεύουν σε οργανισμούς και είναι απλήρωτοι τρεις, τέσσερις μήνες. Μουσεία, θέατρα, νοσοκομεία τώρα πια. Όσοι άνοιξαν δουλειές βασιζόμενοι στα ΕΣΠΑ είναι στα όρια της απόγνωσης. Δεν αποταμιεύεται ευρώ εδώ και ένα εξάμηνο. Παγωνιά. Στο λιμάνι, μου λέει ένας φίλος που είναι στις μεταφορές, βλέπουν τα κοντέινερ να λιγοστεύουν βδομάδα με τη βδομάδα. Τα τριακόσια έγιναν εκατό και έχει και παρακάτω. Κανείς δεν εξάγει. Κανείς δεν εισάγει. Και στις δυο περιπτώσεις απαιτούνται κεφάλαια μπροστά πια από το εξωτερικό. Προκαταβολές για τον φόβο των Ιουδαίων. Οι οποίες δεν υπάρχουν. Από το τέλος Φεβρουαρίου μέχρι σήμερα, στον δρόμο που κάνω κάθε πρωί από το σπίτι μου μέχρι το ραδιόφωνο, μέτρησα δώδεκα ακόμα μαγαζιά που άδειασαν. Δώδεκα νέα λουκέτα. Και μόλις ένα opening. Μπορείτε να φανταστείτε τι είναι: Καφέ, για να περνούν την ώρα τους οι άνεργοι. Τρίτη βράδυ στο κέντρο. Απόκοσμη ερημιά. Όσα εστιατόρια είναι ανοιχτά γιορτάζουν τη μοναξιά της στρωμένης χαρτοπετσέτας. Κλείνουν νωρίς, βυθίζοντας στο σκοτάδι τα κτίρια. Έξω από τον Χόντο στον πεζόδρομο της Αριστοτέλους κοιμάται ένας άνδρας γύρω στα πενήντα πέντε. Κρύβει το πρόσωπο του με τα χέρια. Έξω από το ΜΙΕΤ στην Τσιμισκή μια γυναίκα. Γύρω στα εξήντα και αυτή. Κανείς από τους δύο δεν ζητιανεύει. Απλά, κοιμούνται στο πεζοδρόμιο. Στο δημοτικό πάρκινγκ κάτω από τη Ρωμαϊκή Αγορά υπάρχουν πια πολλές άδειες θέσεις τα μεσημέρια. Το πάρκινγκ είναι γεμάτο από ανθρώπους σε απόγνωση. Πολλοί από αυτούς μετανάστες, που ήρθαν πριν από δέκα, δεκαπέντε, είκοσι χρόνια από πρώην σοβιετικές χώρες και δούλευαν σε οικοδομές και σήμερα περνούν τη μέρα τους σε αυτό το πάρκινγκ, υποδυόμενοι τους παρκαδόρους σε ένα ελεύθερο πάρκινγκ γεμάτο άδειες θέσεις. Στα πεζούλια του αργά το μεσημέρι υπάρχουν αφημένα άδεια μπουκάλια με φθηνό χύμα τσίπουρο. Σας παρακαλώ, μου είπε χθες ένας κύριος στην ηλικία μου, έχω τρία παιδιά. Δεν το έχω ξανακάνει ποτέ να κατέβω εδώ. Χρειάζομαι βοήθεια. Έκλαιγε.

Το κράτος έχει παγώσει. Η αγορά έχει παγώσει. Από τη μέρα που προκηρύχτηκαν οι εκλογές μέχρι σήμερα πάγωσε ο χρόνος. Οι ηλικιωμένοι σταμάτησαν να χρηματοδοτούν τις φαμίλιες των παιδιών τους, κρατούν, λέει,  τα μικρά τους αποθέματα για τη μέρα που δεν θα πληρωθούν συντάξεις. Οι εβδομάδες περνούν απελπιστικά ίδιες. Με τελεσίγραφα, συσκέψεις, διασκέψεις eurogroups, αναμονή. Το οξυγόνο της χώρας τελειώνει. Είναι φανερό πια πως το δημόσιο χρήμα έχει δεσμευτεί όλο για τις δόσεις. Το νοσοκομείο Παπαγεωργίου, λέει,  κινδυνεύει με λουκέτο.  Στη Φλώρινα ασθενείς έδειραν γιατρούς και νοσοκόμες. Στο Ιπποκράτειο υπάρχουν 3 εργαζόμενοι για 30 χιλιάδες ραντεβού. Το Μακεδονικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης ετοιμάζεται να κλείσει. Η πασχαλινή αγορά δεν μοιάζει με κανέναν παλαιότερο εαυτό της. Ακόμα και πολυεθνικές σταμάτησαν να διαφημίζονται γιατί απλά φοβούνται. Είναι είκοσι Μαρτίου. Στην καρδιά μιας άνοιξης που δεν θα έρθει ποτέ. Το θερμόμετρο δείχνει έξι βαθμούς και στην τηλεόραση μιλούν εδώ και ώρες για το δάχτυλο του Βαρουφάκη. Η μποτίλια αδειάζει. Σε λίγο θα χρειαστεί ο απινιδωτής. Ευθεία γραμμή.

Οι αθέατες πτυχές της κρίσης

του Γιώργου Παγουλάτου

πηγή: http://www.kathimerini.gr


Κάποιες από τις δραματικότερες πτυχές της κρίσης του 2010-14 παρέμειναν αθέατες. Εκατοντάδες χρηματαποστολές ανεφοδίαζαν αδιάκοπα τις τράπεζες, για να μη μείνει κανένα ΑΤΜ χωρίς ευρώ και στο τελευταίο ελληνικό χωριό. Μυστικές πτήσεις μετέφεραν δισεκατομμύρια του Ευρωσυστήματος για να προληφθεί ο πανικός των καταθετών στις οξύτερες φάσεις, όπως την άνοιξη του 2010, τον Νοέμβριο του 2011 ή τον Μάιο-Ιούνιο του 2012. Ολα περιγράφονται στο Χρονικό της Μεγάλης Κρίσης, που εκδόθηκε την περασμένη εβδομάδα από την Τράπεζα της Ελλάδος.

Υπάρχει έλλειμμα πληροφόρησης για το πόσο κοντά βρεθήκαμε στην απόλυτη καταστροφή μιας άτακτης χρεοκοπίας και εξόδου από το ευρώ. Χειρότερο είναι το έλλειμμα της αυτογνωσίας. Η αντιπολίτευση αρέσκεται να αναμασά τη δοξασία ότι «το Μνημόνιο έφερε την κρίση και όχι η κρίση το Μνημόνιο». Ο δεξιός λαϊκισμός που καλλιεργήθηκε το 2010-11, και ο αριστερός λαϊκισμός που καλπάζει αχαλίνωτος, έχουν κάθε συμφέρον να εκτρέφουν λαϊκές ψευδαισθήσεις που ενοχοποιούν τους κομματικούς αντιπάλους. Λες και 36 δισ. δημοσιονομικό έλλειμμα δημιουργήθηκαν σε μια νύχτα. Λες και η ευρωπαϊκή αξιοπιστία της χώρας δεν είχε πληγεί ανεπανόρθωτα από προγενέστερες αστοχίες και πολιτικαντισμούς.

Η προϊστορία ωστόσο δεν απαλύνει την κοινωνική και οικονομική σφοδρότητα της κρίσης. Η τρόικα υποτίμησε την υφεσιακή επίπτωση του συνολικού μείγματος. Η τεράστια δημοσιονομική προσαρμογή (μέτρα ύψους 30% ΑΕΠ), με εκτεταμένες περικοπές μισθών και εισοδημάτων, σε μια συγκυρία ήδη υφεσιακή, με πιστωτική ασφυξία, με αναιμική ζήτηση στην Ευρωζώνη, χωρίς ευρωπαϊκά αντισταθμιστικά εργαλεία (πλην ΕΣΠΑ), σε μια οικονομία με σαθρές βάσεις, και με την απειλή του Grexit επί 2,5 χρόνια να παραλύει κάθε ιδιωτική πρωτοβουλία: σαρωτικός ο συνδυασμός. Το μεγαλύτερο δράμα δεν είναι τόσο οι εισοδηματικές απώλειες (που μπορεί να αναπληρωθούν) όσο οι 950.000 μακροχρόνια άνεργοι. Πολλοί δεν θα μπορέσουν ποτέ να επιστρέψουν σε κανονικό εργασιακό βίο. Είναι μια τραγωδία ανθρώπινου κεφαλαίου και παραγωγικού δυναμικού για τη χώρα.

Ξέρουμε ότι αυτά ήταν το βαρύ κόστος για να αποτραπούν τα ακόμα χειρότερα, σε μια Ευρωζώνη ανέτοιμη και μυωπική. Και ξέρουμε πια (χάρη στη σοβαρή δημοσιογραφία) πόσο πραγματική και διαρκής ήταν η απειλή μιας καταστροφικής εξόδου από το ευρώ –όχι απαραίτητα με ρητή απόφαση αποπομπής αλλά ως τελικό αναπότρεπτο στάδιο μιας διαδικασίας διολίσθησης. Οι εταίροι, που εξέπεμπαν αντιφατικές δηλώσεις, πέρασαν σε αποφασιστική στήριξη της Ελλάδας στο ευρώ, το φθινόπωρο 2012, για τρεις κυρίως λόγους. Πρώτον, σχηματίστηκε κυβέρνηση συνεργασίας αποφασισμένη να υλοποιήσει τα συμφωνημένα. Δεύτερον, οι εξωτερικές πιέσεις στη γερμανική κυβέρνηση (εκκλήσεις των ΗΠΑ, το ταξίδι στην Κίνα) έγειραν οριστικά την πλάστιγγα υπέρ της άποψης που υποστήριζε την παραμονή της Ελλάδας στο ευρώ. Τρίτον, από τα μέσα του 2012 ήταν πλέον απτά τα δείγματα της τεράστιας προσαρμογής (δημοσιονομικά, ανταγωνιστικότητα και μεταρρυθμίσεις) που είχε συντελεστεί το 2010-12, αποδυναμώνοντας το επιχείρημα ότι «οι Ελληνες δεν διορθώνονται». Ο συνδυασμός των παραπάνω κατανίκησε τους σχεδιασμούς του Grexit. Αλλά οι σχεδιασμοί θα είναι έτοιμοι να επιστρέψουν εάν η χώρα αρχίσει ξανά να εκπέμπει μηνύματα ασυνέπειας, ασυνέχειας και αστάθειας.

Και σήμερα; Με την εμφάνιση επιτέλους των πρώτων ενδείξεων ανάκαμψης, υπάρχει ο κίνδυνος να μπερδέψουμε την αναπτυξιακή στροφή με τον λαϊκισμό, και τις προοδευτικές διεκδικήσεις με τις υπερφίαλες αξιώσεις. Δεν είναι φιλολαϊκή στροφή αλλά θεσμική οπισθοδρόμηση η έξωση ενός ανεξάρτητου Γ.Γ. Δημοσίων Εσόδων. Δεν είναι κοινωνική στροφή αλλά ποιοτική υποχώρηση η επιστράτευση θαμώνων του trash TV για να διαχειριστούν κυβερνητικές υποθέσεις. Δεν είναι αναπτυξιακή στροφή η απειλή υπαναχώρησης από συμφωνημένες μεταρρυθμίσεις, γιατί μόνο η τήρηση των συμφωνιών θα μας επιτρέψει να διεκδικήσουμε μια πραγματική αναπτυξιακή στροφή στην Ευρώπη.

Η παρεξήγηση είναι παλιά. Κάποιοι στην αριστερά του ΠΑΣΟΚ το 2010 αξίωναν εθνική κεϋνσιανή αναθέρμανση όταν η χώρα είχε ήδη 24 δισ. πρωτογενές έλλειμμα και δεν υπήρχε κανείς να μας δανείσει. Η Ευρωζώνη χρειάζεται επειγόντως μια κεϋνσιανή τόνωση, και μια συντονισμένη έξοδο από τον παραλογισμό της ταυτόχρονης πανευρωπαϊκής λιτότητας. Ομως αυτή μπορεί να ασκηθεί μόνο σε ευρωπαϊκό επίπεδο, με δημοσιονομικά και νομισματικά μέσα. Η πολιτική της μονομερούς προσαρμογής στον Νότο μετράει εκατομμύρια θύματα της ανεργίας. Αλλά η διέξοδος είναι ευρωπαϊκός συντονισμός των δυνάμεων του προοδευτικού ευρωπαϊσμού και του Νότου – όχι μονομερείς εθνικές κινήσεις.

Κι άλλες παρεξηγήσεις. Ο ΣΥΡΙΖΑ δεν είχε το δικαίωμα, επειδή πρώτευσε στις ευρωεκλογές, να αξιώνει να ορίσει διοικητή της Τράπεζας της Ελλάδος ή να μετατρέψει την τετραετή κυβερνητική θητεία σε διετή. Αντίθετα, θα υπηρετούσε τη χώρα εάν απαιτούσε από την κυβέρνηση να βγάλει από το συρτάρι τις λεπτομέρειες του αναπτυξιακού της σχεδίου, συνεισφέροντας με τις δικές του προτάσεις στη διαμόρφωση, περιφέρεια προς περιφέρεια, ενός εθνικού διακομματικού σχεδίου εξωστρεφούς ανάπτυξης. Ή εάν έμπαινε στην εθνική ομάδα διαπραγμάτευσης για το χρέος. Διότι η διαρκής απειλή της αντιπολίτευσης ότι δεν θα εφαρμόσει τις συμφωνίες, αυστηροποιεί τους όρους και σκληραίνει τη στάση των εταίρων. Το έλλειμμα αξιοπιστίας, η απουσία εμπιστοσύνης, ήταν πάντα ο αθέατος συντελεστής στη φοβερή κρίση.

* Ο κ. Γιώργος Παγουλάτος είναι καθηγητής Ευρωπαϊκής Πολιτικής και Οικονομίας στο Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών και επισκέπτης καθηγητής στο Κολέγιο της Ευρώπης.