Δέκατη ημέρα σε καραντίνα

της Βίκυς Χαρισοπούλου

πηγή: Facebook

Ειδήσεις. Ειδήσεις. Εξελίξεις για τον κορονοϊό...
Το σπίτι μυρίζει χλωρίνη, αντισηπτικό και οινόπνευμα. Και πολύ καπνό (διάβασα ―και με βόλεψε― πως τα τσιγάρα σκοτώνουν τον ιό.)
Η μάνα έγκλειστη, ήδη προ τριμήνου για τον φόβο των πτώσεων (90 προχθές ― της έκανα γενέθλια με τούρτα και κόκκινα λουλούδια), περιφέρεται μεταξύ δωματίου και σαλονιού μουρμουρίζοντας «Ήρθε η Δευτέρα Παρουσία».

Αμηχανία. Φόβος. Νευρικότητα. Φόβος. Απόγνωση. Έμαθα να μελετώ , να κατανοώ πρώτα τα πράγματα κι ύστερα να τα διαχειρίζομαι. Όλα. Τους ανθρώπους, τις καταστάσεις, τις ιδέες, τα προβλήματα. Τωρα αδυνατώ.
Μαγειρεύω συνεχώς. Απολυμαίνω. Γυαλίζω τζάμια, βάζω πλυντήριο. Χλωρίνη ξανά. Αντισηπτικό. Ξύδι. Σόδα. Οινόπνευμα... Βάμμα πρόπολης. Πρόπολη σε σπρέι. Λεμόνια, Panadol, βιταμίνες, Augmentin, 37,3 στο θερμόμετρο ― «θα ’ναι απ ’το απόστημα στο δόντι· τωρα βρήκε κι αυτό... Πάρε πέντε μέρες την αντιβίωση και ... μιλάμε την Πέμπτη. Αν δεν υποχωρήσει, θα πρεπει να πας στο νοσοκομείο (για οδοντιατρικά...). Εμάς μας έκλεισαν. Είμαι κι εγω μεγαλούτσικος και φοβάμαι... Μην ανησυχείς όμως» μου λεει ο οδοντίατρος. Ανησυχώ περισσότερο.

Καλώ τον ΕΟΔΥ. Περιμένω . Πολύ. «Η κλήση σας καταγράφεται...». Περιμένω. Στα 11 λεπτά και 3'' απαντά.-Φωνή νεαρού ―σχεδόν έφηβου― άνδρα.
― Λέγομαι Δημήτρης (!), πώς μπορώ να σας εξυπηρετήσω;
― Λέγομαι έτσι (όνομα, επίθετο, τόπο κατοικίας), είμαι τόσο χρονών, έχω λίγο βήχα, ναι... καπνίζω πολύ, συνυπάρχω (δεν γίνεται αλλιώς) με τη μάνα μου ―κοντεύει τα 90, προσπαθώ (όσο γίνεται) να μην έρχομαι σ’ επαφή μαζί της. Ε, δεν ζω και σε πύργο -πόσο να κρατηθείς μακριά στα 90 τ,μ ..Κάνω απο χθες λιγάκι πυρετό 37 , 37,3 το μέγιστο... Μπορώ να κάνω το τεστ, να ξέρω, να δω τι θα κάνω, να λαβω τα μέτρα μου. Περισσότερο για τη μάνα…».
― Ήρθατε σε επαφή με επιβεβαιωμένο κρούσμα κορονοϊού?
― Απ’ όσο ξέρω, όχι… (Εδω και μια βδομάδα, παω στο σούπερ μάρκετ, στον φούρνο, στην τράπεζα, φορώντας γάντια.)
― Τι να σας πω, κυρία μου, μιλήστε… καλέστε τον γιατρό σας να ’ρθει να σας δει...  Τέστ, όχι, με τίποτα. Δεν έχουμε τέστ. Κάντε υπομονή... Γεια σας.

Ειδήσεις. Ειδήσεις. Τηλεόραση... Προσπαθώ να διαβάσω· αδύνατον. Να γράψω, το ίδιο.
Words, words (λέει ο Άμλετ) Νωρίτερα ―στα 1603―  ο Σαίξπηρ έγραψε τον Βασιλιά Λήρ απομονωμένος στο σπίτι του, υπό τον φόβο της πανούκλας.
Ψάχνοντας τις λέξεις, άρχισε το ψέμα λέει ο ποιητής μου.

Βλέπω έναν κόκκο σκόνης στο τζάμι ― πέφτει το φώς του πορτατίφ και τον... αναδεικνύει... Λες να ’ναι ο δολόφονος ιός?
Αύριο να θυμηθώ να ξανακάνω τα τζάμια.

Η μάνα βλέπει τη συνομήλικη της ―τη Ζωζώ― στον Χατζηνικολάου, και την ακούω να μονολογεί: Τι ζωή! Ταξίδεψε , γλέντησε, έκανε ό,τι της άρεσε... Γι’ αυτό κρατιέται τόσο καλά.
― Τι λές, μαμά? Χρειάζεσαι κάτι; της φωνάζω απ’ το σαλόνι..
― Τι να χρειάζομαι... Αλλάζει η ζωή; Δεν αλλάζει. Ήμουν κι εγω ωραία αλλά... έκανα το "σωστό", το "πρέπον"... Τώρα ειναι αργά... Οταν περάσει αυτό το κακό, να βγαίνεις, να ταξιδεύεις, να φοράς ωραία ρούχα... Όχι όλο να γράφεις...
― Το χάπι για την πίεση να πάρεις...
Το θερμόμετρο "έπεσε" στο 36,6 .. Μπορεί να ’ναι απ’ το Panadol, απ’ το Augmentin για το δόντι... Μπορεί και που τα ’γραψα... και σας τα ’πα...
Κι όταν περάσει αυτό το κακό, να βγούμε, να ταξιδέψουμε, να φοράμε ωραία ρούχα… Ν΄ αγαπιόμαστε. 

Ένα βιβλίο στο κομοδίνο της Βίκυς Χαρισοπούλου

Είναι αυτή η γενιά των "γραφιάδων", η λεγόμενη μετεμφυλιακή, που βάλθηκε να κάνει λογοτεχνία με τη βιογραφία των χρόνων της. Με όχημα όχι ακριβώς το βίωμα αλλα το... ρεπεράζ και την έρευνα. Κάτι σαν μυθιστορηματική - αποσπασματική μεταφορά της ιστορίας με παραπομπές σε τίτλους - αποκόμματα εφημερίδων. Σαν την Πηνελόπη των τρένων της Μαρλένας Πολιτοπούλου (Μεταίχμιο).

«Βάζω αυτοβιογραφικά στοιχεία στη μυθοπλασία μου, για να την...ελαφρύνω» ελεγε η συγγραφέας της στην παρουσίαση που έγινε εδω στη Θεσσαλονίκη... Ο (μετεμφυλιακός κι αυτός, αλλα... με βιωμένα "βαριά" αυτα τα χρόνια ― όχι παρατηρητής τους) Γιάννης Ατζακάς, ο οποίος και παρουσίασε το βιβλίο λίγες μέρες πριν στη Νάουσα (στην περιοχή διαδραματίζεται ενα μεγάλο μέρος του "μυθ-ιστορήματος") έλεγε ...το ακριβώς αντίθετο... «Εγώ πάλι προσθέτω και λίγη μυθοπλασία στα βιβλία μου, για να αλαφρύνω την πληγή της αυτοβιογραφίας μου»).

Μετανάστες και αυτοεξόριστοι, φτωχοί και πεινασμένοι, δοσίλογοι, μαυραγορίτες και παρακρατικοί, έριδες και πάθη, έρωτες και τραγωδίες, ο συνδικαλισμός και οι εργασιακές συνθήκες, λίγη Νivea για τα χέρια, και πολύ κρασί στη Νάουσα του σήμερα, ο σταθμός του Μονάχου, τρεις δολοφονίες κι ο ..."θεός" Καζαντζίδης (κάτι σαν τη συλλογή των κιτς ενθυμίων του θαυμαστού ―ειδικά στους αστούς του νότου― δημάρχου Θεσσαλονίκης που.."θεό τον έχουν", ας τον...προσθέσω ως πινελιά φαίνεται να "σκέφτηκε" η συγγραφέας καθώς… «Όταν υπερασπίζεσαι το λαϊκό γούστο, μπορείς να υπερασπιστείς και τον λαϊκό άνθρωπο. Οταν δεν ντρέπεσαι να να παίξεις με τις μικροαστικές επιλογές σε μπιχλιμπίδια, θα βρείς τον τρόπο να μιλήσεις στους μικροαστούς...» (φέρεται να σκέφτεται ο ήρωας του μυθιστορήματος στη σελίδα 94 της «Πηνελόπης»), συνθέτουν τον καμβά του μύθου της.

Ενα ταξίδι με... όχημα την ταχεία «Ακρόπολις» («Το τρένο Γερμανίας-Αθηνών» που τραγουδά και ταξιδεύει ο Καζαντζίδης), το βιβλίο της Πολιτοπούλου πατά στα βήματα του ..."τριακονταετούς πολέμου" (1943-1973) της μετεμφυλιακής λογοτεχνίας) και τον παρατείνει ως υλικό μύθου μέχρι και σήμερα, σαράντα χρόνια μετά τη Μεταπολίτευση.

Εξάλλου, «Κανένας πόλεμος δεν τέλειωσε ποτέ» (Μ. Αναγνωστάκης). Κι επειδή επίσης κανένα βιβλίο δεν τελειώνει ποτέ (έχει κρυμμένα πίσω απ’ τις λέξεις του εκατομμύρια λέξεις άλλων βιβλίων και μπροστά του... ―εν προκειμένω― το τρίτο της τριλογίας που "εταξε'’ η Πολιτοπούλου και θα αφορά τα... απόνερα της δικτατορίας), εν αναμονή, ξαναδιαβάζω (θέμα οπτικής των καιρών ακόμα και η ανάγνωση) το «Διπλό βιβλίο» του Δημήτρη Χατζή και "ξαναβλέπω" τις «Ακυβέρνητες πολιτείες» του Στρατή Τσίρκα.

Η Σφίγγα στην Άβυσσο, Π. Π. Παζολίνι: 40 χρόνια από το θάνατό του. Νέες προοπτικές και κριτικές αποτιμήσεις του έργου του

της Βίκυς Χαρισοπούλου

[γράφτηκε στις 15/10/2015 για το Αθηναϊκό - Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων, με τη λήξη του διεθνούς συνεδρίου «Η Σφίγγα στην Άβυσσο, Π. Π. Παζολίνι 40 Χρόνια από το θάνατό του. Νέες Προοπτικές και Κριτικές Αποτιμήσεις του έργου του», 14-15/10/2015]

Έγραψε ο Πιερ Πάολο Παζολίνι (ο δολοφονημένος στις 2 Νοεμβρίου του 1975 Ιταλός σκηνοθέτης και διανοητής της αριστεράς) θεατρικό έργο, με το οποίο "φωτογραφίζει" τις κοινωνικοπολιτικές και ιδεολογικές μεταστροφές και μεταπτώσεις της σύγχρονης Ελλάδας της κρίσης;

   "Ο επαρκής αναγνώστης του Pilade (Πυλάδης), της ομότιτλης τραγωδίας που έγραψε στα 1966 ο Παζολίνι, μπορεί εύκολα να κάνει τις αναγωγές του στην Ελλάδα του σήμερα· ακόμα και με ταυτίσεις- παραλληλισμούς προσώπων. Ένας πραγματικός διανοητής εξάλλου χαρακτηρίζεται από τη σκέψη του, που τον φέρνει μπροστά από την εποχή του" έλεγε χαρακτηριστικά ο καθηγητής του Καποδιστριακού Πανεπιστημίου της Αθήνας Γεράσιμος Ζώρας, χθες το βράδυ, κλείνοντας την εισήγηση του με τον "παραπλανητικό" τίτλο "Ο Παζολίνι για την Ελλάδα του σήμερα", στο Διεθνές Επιστημονικό Συνέδριο που διοργανώνει στη Θεσσαλονίκη, προς τιμήν του Πιερ Πάολο Παζολίνι (με αφορμή τη συμπλήρωση 40 χρόνων από τη δολοφονία του), το Τμήμα Ιταλικής Γλώσσας και Φιλολογίας του ΑΠΘ και το Πανεπιστήμιο της Ρώμης "Tor Vergata".

   Ο "Πυλάδης" του Παζολίνι (το έργο έχει μεταφραστεί, αλλά δεν έχει κυκλοφορήσει στα ελληνικά), που "βρίθει πολιτικών μηνυμάτων", θα μπορούσε να είναι το ...τέταρτο μέρος της τριλογίας της Ορέστειας του Αισχύλου, σύμφωνα με τον καθηγητή.

   Ο Ορέστης (αυτός της τραγωδίας "Πυλάδης" του Παζολίνι) επιστρέφει στο Άργος μαζί με τον πιστό του φίλο Πυλάδη, δικαιωμένος από το δικαστήριο του Αρείου Πάγου, για να εγκαθιδρύσει στην πόλη μια καινούργια δημοκρατία. Ως νεωτεριστής, μάλιστα, αρνείται να αναλάβει την εξουσία ως συνεχιστής του δολοφονημένου βασιλιά πατέρα του, αλλά ζητά την ψήφο του λαού και τη ...λαμβάνει με τη βοήθεια της θεάς Αθηνάς, η οποία στο έργο (του Παζολίνι) αντιπροσωπεύει τη Λογική, τον Ορθολογισμό και την καπιταλιστική σύγχρονη εποχή.

   Προκειμένου, μάλιστα, η Αθηνά να επιβάλει την ιδεολογία της και στον λαό του Άργους, μετατρέπει τις Ερινύες (τις εκπροσώπους του "παλιού" που κατατρέχουν τον Ορέστη) σε Ευμενίδες (οι οποίες δεν φοβίζουν πια τους ανθρώπους, αλλά τους "προσφέρουν" γλυκά όνειρα με στόχο να ξεχάσουν το παρελθόν).

   Ο πιστός φίλος Πυλάδης, για πρώτη φορά, διαφωνεί με τον Ορέστη και δημιουργεί ένα νέο "κόμμα" από εργάτες, χωρικούς και περιθωριακούς ανθρώπους, που αντιτίθενται στη "λογική" και τη διαγραφή του παρελθόντος με σκοπό την πρόκριση του μέλλοντος και της τεχνολογικής ανάπτυξης.

   Ο "πόλεμος" ανάμεσα στις δυο ιδεολογίες - παρατάξεις οδηγούν στην ήττα της ομάδας του Πυλάδη και μαζί της των ηθικών αξιών και της παράδοσης του παρελθόντος από τους μηχανισμούς του καπιταλισμού και των οικονομικών συμφερόντων. Το Άργος μετατρέπεται στο απόλυτο κέντρο του καπιταλισμού και ο Ορέστης εξουσιάζει, αφού έχει ήδη κάνει τον ..."ιστορικό συμβιβασμό". Ο Πυλάδης αντιλαμβάνεται (παρά τις κατάρες προς τη "λογική" και τους θεούς του ...ιστορικού συμβιβασμού) πως η ήττα του τουλάχιστον τον προφυλάσσει από ιδεολογικές εκπτώσεις και εκφυλισμούς εννοιών που επιφέρει η εξουσία... Η επαναστατικότητα του παραμένει απολύτως ειλικρινής, αθώα και αναλλοίωτη... 

   "Ο Πυλάδης θα μπορούσε -υπό μια ανάγνωση- να είναι το προσωπείο του ίδιου του Παζολίνι στα τέλη της δεκαετίας του ΄60 στην Ιταλία ...Ο Ορέστης ίσως το P.C.I. της εποχής ...Όσο για τις αναγωγές στην Ελλάδα του σήμερα; Ε, είναι σαφείς. Το έκανα γιατί το απαιτούσε το θέμα της εισήγησής μου. ...Ένας σύγχρονος επαρκής αναγνώστης του έργου αλλά και των πολιτικοκοινωνικών φαινομένων την τελευταία επταετία της ύφεσης και των μνημονίων στην Ελλάδα θα μπορούσε να κάνει τις δικές του ταυτίσεις..." έλεγε στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ο καθηγητής Γεράσιμος Ζώρας, μετά το πέρας της ομιλίας του.

   Νωρίτερα και εμβόλιμα στην εισήγηση του, ο καθηγητής αναφέρθηκε στον έκδηλο θαυμασμό του Παζολίνι στην αρχαία τραγωδία και τον αρχαιοελληνικό λόγο (σε άρθρο του στα 1959 είχε προτείνει τη διδασκαλία των αρχαίων ελληνικών στα ιταλικά σχολεία ακόμα και σε βάρος των λατινικών!), ενώ ξεκίνησε από τα 1960 (με παρότρυνση του Βιτόριο Γκάσμαν) τη μετάφραση της Αισχύλειας Ορέστειας.

   Ακολούθησε στα 1962 η σκηνοθεσία της "Μήδειας" με τη Μαρία Κάλλας, ενώ δεκάδες είναι οι αναφορές σε άρθρα του στον Αλέκο Παναγούλη ["Il simbolo Panagoulis" στην εφημερίδα "Unita" (29/6/1972), η ταύτιση του Παναγούλη με τον μυθικό ήρωα Μενοικέα, ο οποίος θυσιάστηκε για να σώσει την πατρίδα του, τη Θήβα, κ.ά.). Όπως δε ο ίδιος ανέφερε στα έργα του, τα πολιτικά μηνύματα είναι "κρυμμένα" πίσω από τις σκηνές των ταινιών του, ενώ αν ζούσε στην Ελλάδα θα έγραφε και θα σκηνοθετούσε όπως ο Βασίλης Βασιλικός και ο Κώστας Γαβράς ("Ζ").

   Ιδιαίτερα αισθαντική ήταν στη διάρκεια του χθεσινού εναρκτήριου απογεύματος του συνεδρίου, με θέμα "Η Σφίγγα στην Άβυσσο, Π. Π. Παζολίνι 40 Χρόνια από το θάνατό του. Νέες Προοπτικές και Κριτικές Αποτιμήσεις του έργου του", η ταινία - ντοκιμαντέρ διάρκειας 21.40' λεπτών που παρουσίασε -αντί εισήγησης- ο καθηγητής Giovanni La Rosa από το πανεπιστήμιο της Ρώμης "Tor Vergata", το οποίο είναι και συνδιοργανωτής του συνεδρίου.

   Στην ταινία τεκμηρίωσης, που ξεκινά με το τραγούδι του Μάνου Χατζιδάκη "Τα παιδιά κάτω στον κάμπο" (από την ταινία "Sweet movie" του Ντούσαν Μακαβέγιεφ) -στην ιταλική του μεταφορά- εμφανίζονται σε οπτικοποιημένες εικόνες η Οριάνα Φαλάτσι ("διαβάζει" επιστολή της προς τον Παζολίνι), ο Αλέκος Παναγούλης, ο ίδιος ο Πιέρ Πάολο Παζολίνι, "ακούγονται" ποιήματα του Παζολίνι για τη Μέρλιν Μονρόε και τον Αλέκο Παναγούλη, προβάλλονται αποσπάσματα από τη "Μήδεια" με τη Μαρία Κάλλας, ενώ προβάλλονται αποκόμματα ιταλικών εφημερίδων, που αναφέρονται στη δολοφονία του (στις 2 Νοεμβρίου 1975 - ακριβώς έξι μήνες πριν από τη δολοφονία και του Αλέκου Παναγούλη στην Αθήνα). Η ταινία φέρει τον τίτλο "Η Σφίγγα στην Άβυσσο" κι είναι αυτή που έδωσε τον τίτλο στο συνέδριο.

   Στόχος του Διεθνούς Συνεδρίου είναι η κριτική έρευνα και οι νέες θεάσεις του συνολικού έργου της πολυσχιδούς δημιουργικής φύσης του Παζολίνι. Για τον σκοπό αυτό παρεμβαίνουν καθηγητές και ερευνητές διαφορετικής γεωγραφικής προέλευσης και επιστημονικής προσέγγισης (από πανεπιστήμια της Ιταλίας, της Ισπανίας, των ΗΠΑ, του Καναδά, της Γαλλίας και της Ελλάδας), αναπτύσσοντας θέματα όπως: "Το Θέατρο του Παζολίνι. Μεταξύ συμβόλου και αλληγορίας", "Κριτική, έρευνες και νέες προοπτικές της όπερας", "Π.Π. Παζολίνι και Γιάννης Ρίτσος- Ένας φανταστικός διάλογος", "Ο Παζολίνι συνομιλεί με τον Αντόνιο Γκράμσι" κ.ά.).

   Οι εργασίες του Συνεδρίου, που πραγματοποιούνται στην ιταλική γλώσσα, συνεχίζονται από το πρωί σήμερα και θα ολοκληρωθούν αργά το απόγευμα στην Αίθουσα Τελετών της Παλαιάς Φιλοσοφικής Σχολής του ΑΠΘ.

#

Την εξαιρετικά πολυσχιδή προσωπικότητα του Ιταλού διανοούμενου της αριστεράς, σκηνοθέτη, σεναριογράφου, ηθοποιού, ποιητή Πιερ Πάολο Παζολίνι επιχειρεί να προσεγγίσει το Διεθνές Επιστημονικό Συνέδριο που διοργανώνει στη Θεσσαλονίκη προς τιμή του (με αφορμή τη συμπλήρωση 40 χρόνων απ τη δολοφονία του) το Τμήμα Ιταλικής Γλώσσας και Φιλολογίας του ΑΠΘ και το Πανεπιστήμιο της Ρώμης «Tor Vergata».

Το Διεθνές Επιστημονικό Συνέδριο, με τίτλο: «Η Σφίγγα στην Άβυσσο, Π. Π. Παζολίνι 40 Χρόνια από το θάνατό του. Νέες Προοπτικές και Κριτικές Αποτιμήσεις του έργου του» θα πραγματοποιηθεί την Τετάρτη 14 Οκτωβρίου και την Πέμπτη 15 Οκτωβρίου στην Αίθουσα Τελετών της Παλαιάς Φιλοσοφικής Σχολής του ΑΠΘ.

"Πρόκειται ουσιαστικά για έναν αμιγώς ποιητικό τίτλο που συμπυκνώνει το έργο, το λόγο και την σύντομη αλλά καθοριστική παρουσία και προσφορά του Παζολίνι. Μιλούσε συνήθως με χρησμούς (Σφίγγα) και καταδύθηκε ζώντας, σκεπτόμενος, γράφοντας, κινηματογραφώντας και τελικά πεθαίνοντας στην Άβυσσο..." λέει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ η πρόεδρος του Τμήματος Ιταλικής Γλώσσας και Φιλολογίας του ΑΠΘ, Αν. Καθηγήτρια Κοινωνιολογίας της Λογοτεχνίας, Κωνσταντίνα Ευαγγέλου- υπεύθυνη της επιστημονικής διοργάνωσης στο ΑΠΘ.

Η εμβληματική προσωπικότητα του Παζολίνι (5 Μαρτίου 1922 -2 Νοεμβρίου 1975) -γνωστή παγκοσμίως από το συγγραφικό, κινηματογραφικό άλλα εν γένει πολιτικό του έργο και στάση, τείνει να "χαθεί" στο χρόνο καθώς αποτελεί πλέον (40 χρόνια μετά το βίαιο θάνατό του) μια προσωπικότητα γνωστή μόνο απ' τις εμβληματικές ταινίες του ("Ακατόνε", "Μάμα ρόμα", "Θεώρημα", "Χοιροστάσιο", Σαλό" κ.α.) αλλά κυρίως απ' τον τρόπο της δολοφονίας του (Βρέθηκε νεκρός-κατακρεουργημένος, τα ξημερώματα της 2ας Νοεμβρίου του 1975 στην παραλία της Όστια, έξω από τη Ρώμη).

"Γεννήθηκα στη Μπολόνια... Είμαι συγγραφέας-κινηματογραφιστής...

Το 1961 γύρισα την πρώτη μου ταινία, το Ακατόνε, με άγνωστους ηθοποιούς. Στην προβολή της ταινίας στη Ρώμη, φασίστες έριξαν στην οθόνη κλούβια αυγά και μελανοδοχεία...

...δικάστηκα στη Βενετία..

...Κινδύνεψα να πάω φυλακή για πολλούς μήνες. Τελικά απαλλάχτηκα.

...Μου είπαν ότι έχω τρία είδωλα: Τον Χριστό, τον Marx και τον Freud. Αυτά είναι φόρμουλες. Το μόνο μου είδωλο είναι η πραγματικότητα. Αν διάλεξα να είναι κινηματογραφιστής και όχι μόνο συγγραφέας, είναι επειδή προτίμησα, αντί να εκφράζω την πραγματικότητα με σύμβολα όπως είναι οι λέξεις, να εκφράζω μέσω του κινηματογράφου, την πραγματικότητα με την πραγματικότητα"... Έγραφε ο ίδιος "αυτοπαρουσιαζόμενος" το Φεβρουάριο του 1969...

Στόχος του Διεθνούς Συνεδρίου είναι η κριτική έρευνα και οι νέες θεάσεις του συνολικού έργου της πολυσχιδούς δημιουργικής φύσης του Παζολίνι. Για το σκοπό αυτό παρεμβαίνουν καθηγητές και ερευνητές διαφορετικής γεωγραφικής προέλευσης και επιστημονικής προσέγγισης (από πανεπιστήμια της Ιταλίας, της Ισπανίας, των ΗΠΑ, του Καναδά, της Γαλλίας και της Ελλάδας), αναπτύσσοντας θέματα όπως: "Το Θέατρο του Παζολίνι. Μεταξύ συμβόλου και αλληγορίας", "Κριτική, έρευνες και νέες προοπτικές της όπερας", "Π.Π.Παζολίνι και Γιάννης Ρίτσος-Ένας φανταστικός διάλογος", "Ο Παζολίνι συνομιλεί με τον Αντόνιο Γκράμσι" κ.ά.

Ελένη Μ. Λαζαρίδου: Εις μνήμην

Το όνομά της το πρωτοάκουσα από τον Ντίνο Χριστιανόπουλο (όπως και πολλών ακόμη...), στα τέλη του 1978. Αν θέλεις, μου είπε, να κάνεις σοβαρές εκπομπές στο ραδιόφωνο, να ακούς την Ελενίτσα τη Λαζαρίδου στον Ραδιοφωνικό Σταθμό Μακεδονίας. Χωρίς άλλη κουβέντα, έγινα αμέσως από τους πιο τακτικούς και φανατικούς ακροατές της εκπομπής, που λεγόταν, αν δεν κάνω λάθος, «Γράμματα και τέχνες στη Βόρειο Ελλάδα», με παραγωγό (επίσης αν δεν με απατά η μνήμη μου) την Καίτη Ιωακειμίδου. Κι όχι μόνο τις άκουγα εκείνες τις εκπομπές αλλά μερικές τις ηχογραφούσα κιόλας, όταν απέκτησα ραδιοκασετόφωνο που έκανε «εσωτερική εγγραφή».

Από κοντά τη γνώρισα μόλις το καλοκαίρι του 1987, λίγους μήνες πριν από την έκδοση του Εντευκτηρίου. Μαζί με την αδελφική φίλη Αθηνά Καλαϊτζόγλου, θερμή και πολύτιμη συμπαραστάτρια στο εγχείρημα όχι μόνο στο ξεκίνημά του αλλά και για πολλά χρόνια αργότερα, που, ως συντάκτρια του οικονομικού ρεπορτάζ, γνώριζε προσωπικά την Ελένη Λαζαρίδου, την επισκεφθήκαμε στο γραφείο της ως Διευθύντριας Προβολής της Διεθνούς Εκθέσεως Θεσσαλονίκης. Θυμάμαι πάντα με συγκίνηση την καλή διάθεση και την ευγένεια με τις οποίες μας υποδέχθηκε, την προσοχή και τη σοβαρότητα με την οποία μας άκουσε, την προθυμία με την οποία μας υποσχέθηκε τη βοήθειά της, «στον βαθμό που αυτό ήταν δυνατόν». (Κάπως έτσι, διαφημίσεις της ΔΕΘ δημοσιεύτηκαν στο τεύχος 1 του Εντευκτηρίου και σε αρκετά άλλα μεταγενέστερα...). 

Μια άλλη χειρονομία της που μου έκανε μεγάλη εντύπωση ήταν το ότι δεν περίμενε να λαμβάνει "τιμής ένεκεν" το περιοδικό αλλά έσπευσε να γίνει συνδρομήτρια αμέσως μετά την κυκλοφορία του πρώτου τεύχους και κάθε χρόνο ανανέωνε ανελλιπώς τη συνδρομή της μέχρι τώρα: 27 ολόκληρα χρόνια!

Δεν υπήρξαμε φίλοι με την τυπική έννοια των συχνών συναναστροφών για καφέδες και φαγοπότια. Ωστόσο, δυο-τρεις φορές τον χρόνο, χτυπούσε το τηλέφωνο και άκουγα από την άλλη άκρη τη χαμηλή φωνή της να λέει λόγια ενθάρρυνσης και συμπαράστασης, να σχολιάζει με θέρμη και θαυμασμό το εκάστοτε πιο πρόσφατο τεύχος. Έχει τη σημασία της η στάση αυτή, καθώς ούτε συνηθισμένα είναι τέτοια τηλεφωνήματα, ούτε η ίδια έκανε μισό έστω βήμα παραπάνω ζητώντας οτιδήποτε ― και η γνώμη της είχε επίσης μεγάλη βαρύτητα, με τη γνώση που διέθετε προσώπων και πραγμάτων (και) της λογοτεχνίας.

Θυμάμαι ένα ακόμη περιστατικό, ιδιαίτερα σημαντικό για το Εντευκτήριο και για μένα προσωπκά (επίσης επειδή είναι σχεδόν μοναδικό ― σχεδόν επειδή υπήρξε και η περίπτωση του Γεωργίου Ράλλη, του πρώην πρωθυπουργού, ο οποίος προθυμοποιήθηκε να γίνει ο ίδιος χορηγός του cd Ο Ντίνος Χριστιανόπουλος διαβάζει το Κατά Ματθαίον Ευαγγέλιο, στις Εκδόσεις Εντευκτηρίου): 

Περπατώ σκεπτικός στην Αριστοτέλους, κάτω από τις καμάρες, όταν ακούω μια φωνή: «Γιωργάκη [!], γιατί περπατάς με τόσο σκυμμένο το κεφάλι;». Σταματώ, τη βλέπω να με κοιτάζει χαμογελαστή, πιάνουμε την κουβέντα. «Έχεις βγάλει τέτοιο ωραίο αφιέρωμα στη Δημουλά, με dvd μάλιστα, θα έπρεπε να πετάς κι όχι να περπατάς σκεφτικός και λυπημένος!»
«Ελενίτσα μου [!]», της απαντώ, «το αφιέρωμα και το dvd της Δημουλά είναι πίσω μου αλλά μπροστά μου είναι το αφιέρωμα στον Σαχτούρη και τα χρήματα που δεν βρίσκω για να βγάλω ένα cd με τη φωνή του να διαβάζει ποιήματά του». Δείχνει να δυσπιστεί πως δεν βρίσκω χορηγό για κάτι τέτοιο, της λέω τα δικά μου, μιλάμε για άλλα του καιρού, φιλιόμαστε σταυρωτά, χωρίζουμε. Δύο μέρες αργότερα, απόγευμα πάλι, χτυπάει το τηλέφωνο: «Πόσα χρήματα χρειάζονται για το cd Σαχτούρη;». Της λέω. «Μην ψάχνεις άλλο, θα σου τα δώσω εγώ.» Μετά από μια βδομάδα, μου τηλεφωνεί η γραμματέας της και με πληροφορεί ότι τα χρήματα κατατέθηκαν στον λογαριασμό του σωματείου που εκδίδει το Εντευκτήριο. (Ενδιαφέρουσα λεπτομέρεια: Η Ελένη Λαζαρίδου μετά από μεγάλη πίεση δική μου δέχτηκε να μπει το όνομά της ως χορηγού στο cd Σαχτούρη.)

Και μόλις πρόπερσι, μεσούσης της κρίσεως, επίσης μεσούσης ―το κυριότερο― της ασθένειάς της, έκανε μία ακόμη χειρονομία οικονομικής υποστήριξης του περιοδικού. Οφείλω νω πω πως στα 27 χρόνια που εκδίδω το Εντευκτήριο κανένας άλλος ιδιώτης (εννοώ: όχι επιχειρηματίας ή επικεφαλής οργανισμού, τράπεζας κτλ.) δεν υποστήριξε ιδίοις αναλώμασιν το περιοδικό.

Στην πίσω όψη μιας κασέτας με εκπομπή του Θανάση Νιάρχου για/με τον Γιώργο Ιωάννου, είχα γράψει μια συνομιλία της Ελενίτσας Λαζαρίδου με τον ζωγράφο Πολύκλειτο Ρέγκο. Την ανακάλυψα στις αρχές του περασμένου Φεβρουαρίου, ετοιμάζοντας το αφιέρωμα στον Ιωάννου. Την κράτησα πάνω στο γραφείο μου, με πρόθεση να την ψηφιοποιήσω και να της τη χαρίσω. Δεν πρόλαβα. Σήμερα (Τετάρτη, 1η Απριλίου), στο τραίνο, πληροφορήθηκα από τη Βάνα Χαραλαμπίδου πως η Ελενίτσα μάς άφησε χρόνους. 

Πενθώ.

  
Η Βίκυ Χαρισοπούλου στο Αθηναϊκό/Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων σκιαγραφεί ―όσο κάτι τέτοιο είναι δυνατόν― το προφίλ αυτής της τόσο ξεχωριστης και δημιουργικής γυναίκας, που άφησε βαθύ το χνάρι της σε μια μακρά σειρά τομέων της πολιτιστικής μας ζωής:

Πέθανε σήμερα σε ηλικία 83 ετών η Ελένη Λαζαρίδου, άνθρωπος σύμβολο της έννοιας του "φιλότεχνου" και ανιδιοτελή εργάτη της τέχνης και των δημιουργών στη Θεσσαλονίκη.
Δημοσιογράφος (ξεκίνησε απ' την εφημερίδα "Δράση" στις αρχές της δεκαετίας του '60), ραδιοφωνική παραγωγός (σειρά εκπομπών πολιτιστικού περιεχομένου πολυετούς διάρκειας στο ραδιόφωνο της ΕΡΤ -3 απ' τις αρχές της δεκαετίας του '80), συγγραφέας, ιδρυτικό μέλος φορέων πολιτισμού στη Θεσσαλονίκη (από τη Μακεδονική Καλλιτεχνική Εταιρεία "Τέχνη" στη δεκαετία του '60, μέχρι την ίδρυση του Μακεδονικού Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης), ιδρύτρια και η ακάματη "ψυχή" του Ιδρύματος Φίλων Μελίνας Μερκούρη, μέλος του Δ.Σ. του ΚΘΒΕ (στη δεκαετία του '80), διευθύντρια του τμήματος Δημοσίων Σχέσεων της ΔΕΘ, προσωπική φίλη της Μελίνας Μερκούρη και του Ζύλ Ντασσέν, της Δέσπως Διαμαντίδου και του συνόλου σχεδόν των λογοτεχνών και εικαστικών της πόλης.
Υπήρξε συγγραφέας σειράς πεζών κειμένων ("Το ταξίδι των θαυμάτων" Εκδ. Διαγωνίου, "Ντίνος Χριστιανόπουλος - μικρό πορτρέτο" 1987), συλλογής ποιημάτων ("Με στραμμένες τις ρίζες στον ουρανό"), "Πειραματική σκηνή της "Τέχνης -11 χρόνια θέατρο στη Θεσσαλονίκη" -1990 κ.α.
"Ήταν ο άνθρωπος που εξέφραζε με απόλυτη ανιδιοτέλεια την απόλυτη έγνοια για την πόλη" λέει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ για την Ελένη Λαζαρίδου, ο θεατρολόγος - καλλιτεχνικός διευθυντής της Πειραματικής σκηνής της "Τέχνης", Νικηφόρος Παπανδρέου, συμπληρώνοντας χαρακτηριστικά πως..."όταν κάποτε με ρώτησαν ποιον θα πρότεινα για δήμαρχο σ' αυτή την πόλη, απάντησα αβίαστα: Την Ελένη Λαζαρίδου, με μόνη αιτιολογία την συνεχή και απόλυτα ανιδιοτελή ανησυχία και δραστηριότητά της για τη Θεσσαλονίκη".
Άνθρωπος χαμηλών τόνων και υψηλών ιδανικών η Ελένη Λαζαρίδου - μορφή του ενεργούς πολιτισμού στη Θεσσαλονίκη επί πέντε και πλέον δεκαετίες, έζησε και πέθανε μόνη προσφέροντας το σύνολο των όποιων οικονομικών στοιχείων απέκτησε εργαζόμενη επί 40 και πλέον χρόνια σε φορείς πολιτισμού της Θεσσαλονίκης.
Η κηδεία της θα γίνει αύριο (Πέμπτη 2 Απριλίου) στις 11.30 π.μ. από την εκκλησία Αναστάσεως του Κυρίου (κοιμητήρια Θέρμης).