Διεθνής Έκθεση Βιβλίου Θεσσαλονίκης: όψεις και κρίσεις

του Γιάννη Μπασκόζου

πηγή: www.oanagnostis.r

Με λιγότερο κόσμο αλλά με αναπτερωμένες προσδοκίες έκλεισε η 11η Διεθνής Έκθεση Θεσσαλονίκης. Ο πρόεδρος του Ε.Ι.Π  Χρ. Γιαλλουρίδης δήλωσε ότι θα προσπαθήσουν να διεξαχθεί «πάση θυσία» και του χρόνου και ότι υπάρχουν βάσιμες ελπίδες να ενταχθεί στο επόμενο ΕΣΠΑ 2015-2020. Επίσης ανακοίνωσε το φιλόδοξο σχέδιο να γίνει η Έκθεση Βιβλίου το επίκεντρο ενός δεκαήμερου Πολιτισμού που θα αποτελεί «γεγονός της χρονιάς» για την Βόρειο Ελλάδα.  Παράλληλα να αποκτήσει εμπορικά «ανταγωνιστικό πλεονέκτημα». Δεν κατάφερε όμως να πείσει τον υπουργό Πολιτισμού να επισκεφθεί τη φετινή έκθεση αντίθετα με τον δήμαρχο Γιάννη Μπουτάρη, ο οποίος τα τελευταία χρόνια συμμετέχει στην Έκθεση – όχι μόνον ως ομιλητής στα εγκαίνια αλλά και σε άλλες συζητήσεις. Γιατί ένας υπουργός Πολιτισμού να μη συμμετέχει σε μια εκδήλωση  θεματική; δεν θα έδινε ένα κύρος στον θεσμό και στην υπόθεση του βιβλίου;

Το κοινό της Έκθεσης

Οι επισκέπτες της Έκθεσης  ήταν λιγότεροι από άλλες χρονιές με αποτέλεσμα να λείπει η ζωντάνια και το χρώμα του «κάτι – γίνεται – εδώ».  Οι  εκδηλώσεις συγγραφέων ή οι θεματικές είχαν κόσμο που παρακολουθούσε με προσοχή αλλά βεβαίως έλειπε το μεγάλο όνομα που θα δημιουργούσε «το γεγονός» στο φεστιβάλ. Παρόλα αυτά ορισμένοι συγγραφείς όπως ο Αύγουστος Κορτώ, η  Άλκη Ζέη, ο Βασίλης Αμανατίδης, ο Γιώργος Σκαμπαρδώνης, ο Ισίδωρος Ζουργός κ.ά συγκέντρωσαν πολλούς φίλους τους και αναγνώστες. Ένα άλλο χαρακτηριστικό της έκθεσης ήταν ότι πολλοί ξεφύλλιζαν αλλά λίγοι αγόραζαν βιβλία- σε αντίθεση με παλιότερα χρόνια που στην έξοδο της έκθεσης όλοι κρατούσαν τσάντες με αγορές. Αν και οι τιμές έχουν πέσει εντούτοις η κρίση φαίνεται ότι κρατάει διστακτικό τον μέσο αγοραστή βιβλίων.

Η διαφήμιση της Έκθεσης προς την πόλη ήταν  ελάχιστη.  Ρώτησα τον Γιώργο Κορδομενίδη, εκδότη του παλιού θεσσαλονικιού περιοδικού Εντευκτήριο ποια είναι η γνώμη του. «Αν φταίει κάτι, μου λέει, είναι ότι η Έκθεση δεν έχει καταφέρει να γίνει απαραίτητη στον πολίτης της Δράμας, της Καβάλας, της Βέροιας, των Σερρών αλλά και της ίδιας της Θεσσαλονίκης. Δεν δίνει κίνητρα, δεν πείθει τον πολίτη ότι «πρέπει να πάει στην Έκθεση γιατί εκεί γίνεται κάτι που δεν θα το ξαναδεί», δεν έχει επίσης συνδυαστικές εκδηλώσεις ισχυρές με μουσική, κινηματογράφο άλλες τέχνες που να είναι ελκυστικές, να συνιστούν καλλιτεχνικά γεγονότα». Συμφωνήσαμε ότι όσοι δούλεψαν για την Έκθεση και ιδίως η Νόπη και η Λένια (παλιά στελέχη του ΕΚΕΒΙ) έδωσαν και την τελευταία ικμάδα τους και το έργο τους ήταν τιτάνιο- να στήσουν μια Έκθεση λειτουργική και ευπρόσωπη μέσα σε 40 ημέρες. Αλλά λείπει το παραπάνω, ο καλλιτεχνικός Διευθυντής και η σύμπραξη πολλών ισχυρών παραγόντων που θα την απογειώσουν.

 

Ο Αναγνώστης

Η συζήτηση που οργάνωσε το περιοδικό ο Αναγνώστης την Κυριακή το πρωί με θέμα «Τι διαβάζουμε, πώς διαβάζουμε- το προφίλ του σημερινού Αναγνώστη»  συγκέντρωσε ην προσοχή του κοινού αλλά και των μέσων. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον προξένησαν τα στοιχεία που παρουσίασε η ερευνήτρια δρ. λογοτεχνίας Σωτηρία Καλασαρίδου σε ένα δείγμα 35.000 ατόμων που δανείστηκαν βιβλία το διάστημα 1982-2012  από το ευρύτερο δίκτυο δημοτικών βιβλιοθηκών της περιοχής της Θεσσαλονίκης. Σύμφωνα με αυτά το 75% αυτών που δανείζονται βιβλία είναι γυναίκες.  Ο δανεισμός αυξήθηκε κατακόρυφα την τριετία της κρίσης 2099-2012. Νέοι ηλικίας 18 -24 χρονών, παιδιά που φοιτούν στο δημοτικό σχολείο και έφηβοι των πρώτων δύο τάξεων του γυμνασίου αποτελούν τους δεινότερους αναγνώστες. Ένα 5 % του συνολικού αναγνωστικού σώματος αποτελείται από αλλοδαπούς αναγνώστες, ενώ το ποσοστό αυξάνεται σε 10% στο αναγνωστικό σώμα παιδιών και εφήβων. Αναφορικά με τα ξένα μυθιστορήματα που σκαρφαλώνουν στη λίστα με τα best off των δανεισμένων μπορούμε να εντοπίσουμε  το ακόλουθο τρίπτυχο: α) ανήκουν στο είδος της αστυνομικής λογοτεχνίας, β) έχουν μεταφερθεί στον κινηματογράφο και την τηλεόραση, όπως επί παραδείγματι βλέπουμε να συμβαίνει με το βιβλίο «Το νησί» της Βικτώρια Χίσλοπ και γ) εντάσσονται στην pop κουλτούρα, όπως επί παραδείγματι βλέπουμε να συμβαίνει με τα βιβλία του Paulo Coehlio.

Όσον αφορά στα ελληνικά μυθιστορήματα διαπιστώθηκε ότι αποτελούν μέρος ενός ισχυρού μηχανισμού προώθησης από τα media, και είναι ενδεικτική η πρώτη πεντάδα των περισσότερο  διαβασμένων συγγραφέων: 1) Χρύσα Δημουλίδου, 2) Όμηρο Αβραμίδη, 3) Κάλη Καρατζά, 4) Λένα Μαντά, και 5) Μαρίνα Πετροπούλου. Εν προκειμένω, διαπιστώνουμε ότι μοιάζει να συγκροτείται ένας «αναγνωστικός κανόνας», ο οποίος συνυφαίνεται με την έννοια του εύπεπτου και του εφήμερου, μετασχηματίζοντας ενδεχομένως ταυτόχρονα και ανατρέποντας την έννοια της αισθητικής απόλαυσης. Στις μικρές ηλικίες κυριαρχεί ο Χάρι Πότερ, και Lemony Snicket και Enid Blydon.(περισσότερες πληροφορίες προσεχώς σε άλλο δημοσίευμα μας)

Για τη σχέση κουλτούρας, βιβλίου και κοινωνικής καταξίωσης μίλησε η καθηγήτρια στο ΑΠΘ Βενετία Αποστολίδου ενώ η κριτικός λογοτεχνίας Μαρίζα Ντεκάστρο επικεντρώθηκε στα πολλά «φάουλ» όσων επιδίδονται στη συγγραφή παιδικών βιβλίων.

Η Ομοσπονδία Εκδοτών

Η παλιά Πανελλήνια Ομοσπονδία  Εκδοτών και Βιβλιοπωλών (ΠΟΕΒ) είναι πια παρελθόν. Οι εκδότες αποχώρησαν από αυτήν και τα σωματεία ΣΕΚΒ, ΣΕΒ, Σύλλογος Εκδοτών Επιστημονικών Βιβλίων και αυτός των εκδοτών της Βορείου Ελλάδος συστήσανε την Ομοσπονδία Εκδοτών Ελληνικού Βιβλίου, στην οποία δεν συμμετέχει η νεοσύστατη ΕΝΕΛΒΙ.Επισήμως Η  νέα Ομοσπονδία δεν έχει ακόμα εμφανιστεί αλλά αν θέλει να παίξει ένα σοβαρό ρόλο θα πρέπει να διαφοροποιηθεί από τις παρελθοντικές πρακτικές και να αποκτήσει ένα δυναμικό χαρακτήρα.

Οι εκδότες γενικότερα έδειχναν ιδιαίτερα ανήσυχοι στην διάρκεια της Έκθεσης. Οι τζίροι έχουν  πέσει πολύ χαμηλά και η απελευθέρωση της τιμής του βιβλίου τους έχει θέσει νέα ζητούμενα. Η αγορά διάγει μια περίοδο ρευστότητας, οι τιμές αλλάζουν σχεδόν καθημερινά στα βιβλιοπωλεία και οι ανησυχίες πληθαίνουν ότι πολλοί μικροί εκδότες δεν θα μπορέσουν να παρακολουθήσουν αυτόν τον ιδιότυπο όσο και εξαντλητικό αγώνα επιβίωσης. Οι καλοί καιροί του εφησυχασμού τελείωσαν ακόμα και οι μεγάλοι εκδότες νιώθουν ρίγη ανησυχίας να τους κυκλώνουν.

Το Ισραήλ

Τιμώμενη χώρα του Ισραήλ  με μια μεγάλη ομάδα συγγραφέων δέσποζε σε πολλές εκδηλώσεις. Η Ζερουγιά Σαλέβ σύγχρονη προοδευτική συγγραφέας, γεννημένη σε κιμπούτζ βρέθηκε το 2003 κοντά σε σημείο ανατίναξης ενός ισραηλίτικου λεωφορείου από Παλαιστίνιους. Τραυματίστηκε σοβαρά στο πόδι αλλά αυτό δεν την εμπόδισε να συνεχίσει να τάσσεται υπέρ μιας ειρηνικής συνύπαρξης Ισραήλ – Παλαιστινίων, να μιλάει για μια διπλή τραγωδία των δύο λαών και να συνεχίζει να γράφει.  Η ιστορικός Ντίνα Ποράτ μίλησε αναλυτικά για την άρνηση του Ολοκαυτώματος ή την άγνοια των νέων γενιών- ιδιαίτερα σε κάποιες πρώην «σοσιαλιστικές» χώρες όπου ο αφανισμός των εβραίων προήλθε από τους ντόπιους με την κάλυψη των ναζί – και όχι απευθείας από τους τελευταίους, όπως π.χ. στη χώρα μας. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα οι σημερινοί επιζώντες να μη μιλούν στα εγγόνια τους για ότι έζησαν.

Υστερόγραφο του Γιώργου Κορδομενίδη

Ο πρόεδρος του Ελληνικού Ιδρύματος Πολιτισμού Χριστόδουλος Γιαλλουρίδης και ο Πρόεδρος της Helexpo, Tάσος Τζήκας (που, το ομολογώ, τον είχα για σοβαρό άνθρωπο) θα μπορούσαν, διαρκούσης της 11ης Διεθνούς Έκθεσης Βιβλίου Θεσσαλονίκης, να μιλήσουν με τους εκθέτες και να ακούσουν την άποψή τους για τα μειονεκτήματα ―κυρίως― της διοργάνωσης. Δεν το έκαναν. (Κι έτσι έχασαν, κυρίως ο Γιαλλουρίδης, την ευκαιρία να γνωρίσουν μερικούς από τους πιο σημαντικούς Έλληνες εκδότες και να ακούσουν τη γνώμη τους για την Έκθεση, στην οποία αυτοί ―οι εκδότες― δίνουν υπόσταση με τη συμμετοχή τους.) Αντ' αυτού, περιηγήθηκαν την Έκθεση λίγο προτού κλείσει και επέδωσαν στους εκθέτες ένα κακόγουστο δίπλωμα για τη συμμετοχή τους. Όταν κυριαρχεί το σύνδρομο μεγαλείου και η αυταρέσκεια, η κοινή λογική πάει περίπατο. 

Η «Κυριακάτικη Αυγή» για το Εντευκτήριο Νο 102-103

του Κ.Β. [Κώστα Βούλγαρη]

πηγή: Αυγή της Κυριακής 11 Μαΐου 2014

[Σιωπηλό και ήσυχο]

του Γιάννη Τσολακίδη

πηγή: η σελίδα του στο Facebook

Βασίλης Αμανατίδης: Μάνας λόγος, μόνος λόγος

του Κωνσταντίνου Τζήκα

πηγή: http://www.athensvoice.gr

«Πεθαίνω σαν γιος ώστε να αναστηθώ ως άνθρωπος»

Πώς ξεκινάς να εξερευνήσεις τη «χώρα μητέρα» (ή «πατέρας»);Πού ξεκινάω εγώ και πού τελειώνει ο γεννήτοράς μου; Τον τελευταίο καιρό, διαμέσου μιας παράξενης, κοσμικής, συγκυρίας, αρκετοί γνωστοί Έλληνες συγγραφείς έχουν ξεκινήσει αυτό το επικίνδυνο όσο και γοητευτικό ταξίδι προς τη χώρα-γονέας, τη μήτρα (και ίσως και μίτρα) του παρελθόντος και, χωρίς να πέφτουν στην παγίδα της ξερής αυτοβιογραφίας, μετουσίωσαν το ατομικό τους βίωμα σε μυθοπλαστική εγκοπή στο σώμα της πραγματικότητας.

Ο ποιητής Βασίλης Αμανατίδης, με το «μ_other poem: μόνο λόγος» (εκδ. Νεφέλη), το τελευταίο του βιβλίο ποίησης που ακούει σε αυτόν τον παιγνιώδη, γεμάτο παρηχήσεις, ολωσδιόλου υβριδικό τίτλο, πηγαίνει τη διαδικασία του ταξιδιού αυτού, αυτής της αναπόφευκτης αναμέτρησης, ένα βήμα παραπέρα: εφορμώντας, αναγκαστικά, από το δικό του βίωμα, το οποίο βέβαια μεταπλάθεται σε κάτι υπερ-πραγματικό, κάτι που ανήκει στον χώρο της λογοτεχνίας αφ’ ης στιγμής δημιουργείται, επιχειρεί μία επικών σχεδόν διαστάσεων, απ' άκρου εις άκρον, διάσχιση της χώρας-μάνας. Μάνα, μόνο, λίγος, λόγος: τα λεκτικά παιχνίδια έρχονται και επανέρχονται, με ανελέητη δριμύτητα, καθώς ο Αμανατίδης χαράσσει κύκλους γύρω από το θέμα του, χαρτογραφεί την περί ης ο λόγος χώρα, και, ιδιοποιούμενος προσωρινά τον «ιερό», «άθικτο» μητρικό ρόλο, κυοφορεί, μετά ωδινών, το εν λόγω βιβλίο ποίησης. Μόνο που στην ποίηση οι ωδίνες μπορεί να είναι κοφτερές σαν μαχαίρια υποσημειώσεις και ο τοκετός να διαρκεί, με πολλά διαλείμματα, χρόνια. Προτού τελικά να γεννηθεί η Μάνα, αυτός ο υπέρτατος Άλλος, προτού μέσα από το σώμα, το υλικό, γεννηθεί (εν είδει απόλυτου παραδόξου) το άυλο: μόνο λόγος, δηλαδή μόνο πόνος (που όμως, μετασχηματισμένος σε κείμενο, οδηγεί στην ανακούφιση).

---

Πόσο καιρό κυοφορούσατε – για να οικειοποιηθώ τη μητρική ορολογία – αυτό το βιβλίο μέσα σας; Το ρήμα «κυοφορώ» είναι εδώ σωστό και παραδόξως κυριολεκτικό μες στη μεταφορά του. Δίχως κι εγώ καλά καλά να το ξέρω, το «μ_otherpoem: μόνο λόγος» προετοιμάζεται μέσα μου πολύ καιρό. Πάντως, η γραφή του ξεκίνησε πριν ακόμη εκδοθεί το προηγούμενο βιβλίο («7: ποίηση για video games»). Νομίζω ήταν ο Σεπτέμβριος του 2011. Συνέβη τότε μια κρίσιμη προσωπική ρωγμή, από όπου ξεπήδησε σαν νεράκι το ένα τρίτο του «μ_otherpoem». Αυτό που λέμε «με τη μία». Αν και για να βγει κάτι «με τη μία» έχεις μάλλον δουλέψει προηγουμένως πολύ και αθέατα προς την κατεύθυνση αυτή. Έπειτα, μου πήρε πάνω από δύο χρόνια για να ολοκληρώσω το υλικό. Γιατί; Φαίνεται στο μεταξύ εννόησα τι είχα γράψει. Θα τρόμαξα με αυτό που όφειλα να εξερευνήσω σε όσο βάθος μπορούσα. Όχι όμως για πολύ. Υπήρξα, νομίζω, αρκετά γενναίος με το θέμα αυτό. Εξερεύνησα ό,τι είχα για να εξερευνηθεί.

Είναι το βιβλίο ημιαυτοβιογραφικό; Νιώθω ότι σταδιακά γίνεται μια μετατόπιση στο βιβλίο, από το ειδικό, δηλαδή πιθανά δικά σας βιώματα, προς το καθολικότερο. Το «μ_otherpoem: μόνο λόγος» ήταν μια δύσκολη εξίσωση. Από την πρώτη στιγμή ήξερα ότι το ατομικό βίωμα – το οποίο από μόνο του δεν θα ενδιέφερε κανέναν – έπρεπε κάπως να τεθεί προεξαγγελτικά, ώστε ο αναγνώστης να αρχίσει να εμπλέκεται στα δίχτυα του βιώματος και να αναμετριέται με τις ομοιότητες και διαφορές της δικής του ατομικής εμπειρίας. Μου πήρε πάνω από ένα χρόνο για να αποφασίσω ποια περιστατικά της υποκειμενικής μου εμπειρίας θα «εκτεθούν» στο βιβλίο. Σκηνές, που έτσι κι αλλιώς, αφ’ ής στιγμής γράφτηκαν, ήδη μετατράπηκαν και για μένα σε μυθοπλασία, σε εκδοχή αληθείας, δηλαδή σε αφηγηματική τέχνη. Μόλις αυτό λύθηκε, ήμουν έτοιμος για το άνοιγμα της βεντάλιας. Είχα όμως ανάγκη εξαρχής να μιλήσω για κάτι γενικότερο. Ξέρετε, κανένα βιβλίο δεν είναι λειτουργικό εάν δεν πατά πάνω στο ατομικό βίωμα. Με την έννοια αυτή, όλα τα βιβλία είναι αυτοβιογραφικά. Όμως κανένα βιβλίο δεν οδηγείται πουθενά εάν το βίωμα εκτίθεται μόνο για να εξορκιστεί ή εάν δεν έχει φτιαχτεί για να συμπεριλαμβάνει τους άλλους. Είναι όλα θέμα δραματουργίας, συνάφειας των υλικών, είναι ψυχικά μαθηματικά. Στο «μ_otherpoem», η συνενοχή και εμπλοκή του αναγνώστη είναι ζητούμενο, απ’ όποια ψυχική κατεύθυνση κι αν έρχεται αυτός.

Θα μπορούσαμε να πούμε πως πρόκειται για μια πυκνή ποιητική σύνθεση δομημένη μέσα από κάποιες θεμελιωδώς γνώριμες εικόνες, όπως η ελληνική οικογένεια που τακτοποιείται ανά ορόφους, κάποιες πολύ «ελληνικές» νοοτροπίες (π.χ. το passive aggressive της Ελληνίδας μητέρας) κλπ.; Όσο φτιάχνεις ένα καινούριο πράγμα, κινείσαι κυρίως στο πεδίο της διαίσθησης, της ευχής και της ελπίδας. Δεν είναι όλες οι οικογένειες ίδιες, αλίμονο. Ούτε καν οι μεσογειακές, που σίγουρα έχουν κοινά χαρακτηριστικά. Ούτε καν οι ελληνικές, που έχουν και ειδικότερα κοινά γνωρίσματα. Τα στοιχεία που προέβαλα στο βιβλίο είναι όχι μόνο αυτά που θα με διαφοροποιούσαν από κάθε αναγνώστη, αλλά και αυτά που θα με ένωναν τελικά με εκείνον. Και μάλιστα εναλλάξ, σαν ευγενή ραπίσματα. Μία μνεία ανοίκειου, μία μνεία οικείου. Οι άνθρωποι αγαπούμε εκείνο που δεν μοιάζει με εμάς μόνο όταν βρίσκει τον τρόπο να μας συμπεριλαμβάνει. Ζούμε πάντως όλοι εδώ, στη χώρα αυτή. Ξέρουμε γιατί μιλάω, πολύ καλά ξέρουμε. Το οικογενειακό είναι η μικρογραφία του συλλογικού μας. Από κει και πέρα, τα βιβλία είναι οι καθρέφτες όπου ο αναγνώστης θα καθρεφτιστεί ανάλογα με την εμπειρία και τη σκευή του. Η ταύτιση δεν είναι ζητούμενο. Η κατανόηση και αναγνώριση μιας αλήθειας –ατομικής ή συλλογικής– είναι.

Είναι το «μ_otherpoem: μόνο λόγος» ένα σχόλιο, ενίοτε και σαρκαστικό, πάνω στη νεοελληνική πραγματικότητα; Στο πώς δομείται η μάνα στην ελληνική οικογένεια και η ίδια η οικογένεια γύρω από αυτή; Έχω την εντύπωση πως το βιβλίο μου αυτό –αν και υπό μία έννοια το πιο προσωπικό– είναι ένα πολιτικό βιβλίο. «Πολιτικό», με την έννοια του πολίτη. Το παράδειγμα που τίθεται στο μικροσκόπιο εξακτινώνεται, ελπίζω, στο κοινωνικό-συλλογικό. Το βιβλίο εμμένει στη μητέρα γιατί είναι η πιο κοντινή στην άλωσή μας. Η πιο ενωμένη με εμάς. Έτσι, το «μ_otherpoem: μόνο λόγος» μιλά για τη διαφοροποίηση από την γεννήτορα. Λέω «την» γιατί, κακά τα ψέματα, η μητέρα/γυναίκα γεννά, δεν τίκτει μόνο. Πρέπει να πω πως είχα διαρκώς στο πίσω μέρος του μυαλού μου ένα «Πεθαίνω σαν γιος» (κατά ένα αντίστροφο «Πεθαίνω σαν χώρα»), ώστε να «αναστηθώ ως άνθρωπος». Εδώ, λοιπόν, ο γιος οφείλει να μεγαλώσει. Να αποκοπεί. Να εκθέσει το τραύμα, να μιλήσει ευθέως, αλλά να πάψει να κλαίγεται. Στο βιβλίο, από ένα σημεία και μετά, αυτό είναι νομίζω φανερό. Είμαστε ένα έθνος υιών και θυγατέρων που κλαίει, κλαίγεται, θρηνεί, αλλά δεν πενθεί. Το πένθος, όταν βιωθεί, οδηγεί στην ελευθερία. Από εκεί έρχεται η συγγνώμη και η αποδοχή προς μια μητέρα ή ακόμη και προς μια χώρα. Κάποιος πολύ ευγενής πρόσφατα μού έγραψε: «ο ανώριμος “σκοτώνει” τον πατέρα, ο ελεύθερος “ορφανεύει από” την μητέρα». Ως άτομα, ας το σκεφτούμε αυτό καλά. Ως πολίτες, ας σκεφτούμε –έστω παιγνιωδώς– αν η Ελλάδα είναι για μας γυναίκα ή άντρας, και έπειτα αν είναι για μας μητέρα ή πατέρας. Αν μπερδευτούμε στους συνδυασμούς, ας το ομολογήσουμε. Τα υπόλοιπα, τα βρίσκουμε.

Πιστεύετε πως η ελληνική κοινωνία θρέφει μια μαζοχιστική «κουλτούρα μαρτυρίου» (κι ας μην ακολουθεί το δόγμα της Καθολικής Εκκλησίας), μια νοοτροπία ότι πρέπει να υποφέρει κανείς, έστω και σιωπηλά, και να υπομένει τα βάρη και τα δεινά της οικογένειας; Αυτό που περιγράφετε ως το «μαρτύριο και έκσταση» της Ελληνίδας μάνας, ο σταυρός που αρέσκεται να φτιάχνει μόνη της και να κουβαλάει. Βαθιά νερά είναι αυτά. Ας επιχειρήσω να αρθρώσω κάτι: Η Καθολική εκκλησία εμμένει στο αιματοκύλισμα των Παθών, η Ορθόδοξη στην βεβαιότητα της Ανάστασης. Παρ’ όλα αυτά, οι μεσογειακοί (Καθολικοί και Ορθόδοξοι) επιλέγουν, φερ’ ειπείν, να ονομάζουνε στην τέχνη «νεκρή φύση» (natura morte) εκείνο που οι βόρειοι αποκαλούν «ακίνητη/σιωπηρή/συμπυκνωμένη ζωή» (still life). Μία αντίθεση που σημαίνει τι; Δεν ξέρω ακριβώς. Οι μεσογειακοί είμαστε των άκρων. Δεχόμαστε τα δίπολα σαν αποκλειστικό πυρήνα της ύπαρξής μας. Τελικά, μαρτύριο ή Ανάσταση είναι ένα και το αυτό, αφού το ένα προϋποθέτει το άλλο για να υπάρξει. Αυτό δεν ευνοεί και πολύ κανένα πράγμα των πραγμάτων. Όλοι ξέρουμε πως μεταξύ μαρτυρίου και ανάστασης υπάρχει η καθημερινή ζωή και η συμβίωση, αλλά τούτο συνήθως το ξεχνούμε. Επιμένουμε να αντιμετωπίζουμε τη ζωή ως μοναχικοί σταρς: όπου μόνο δικό μας είναι το μαρτύριο, μόνο δική μας κι η ανάσταση. Δεν είναι έτσι. Η ψυχραιμία της «γκρίζας ζώνης» (και όχι μόνο του «άσπρου-μαύρου») δεν είναι μάλλον το πεδίο μας. Ας γίνει. Κι αν όχι ολικά, ας κάνουμε μια προσπάθεια.

Το προηγούμενο βιβλίο σας, «7: Ποίηση για Video Games» θα το κατέτασσα στο είδος της «εργοδικής λογοτεχνίας» – μια τολμηρή κειμενικότητα και διαπλοκή γραφής και τεχνολογίας, που απαιτεί ένα διαφορετικό τρόπο προσέγγισης του κειμένου σε σχέση με τον, ας πούμε, κλασικό. Παρότι το «μ_otherpoem: μόνος λόγος» είναι πιο απλό μορφικά, υπάρχουν και σε αυτό κάποια τέτοια στοιχεία, π.χ. οι παιγνιώδεις ή αυτοαναφορικές υποσημειώσεις. Θεωρείτε πως το κείμενο έχει υβριδικά στοιχεία;
Ο υβριδισμός υπάρχει σε όλα μου τα βιβλία, κάθε φορά με άλλον τρόπο. Το πέμπτο μου βιβλίο ποίησης, το «4-D: Ποιήματα τεσσάρων διαστάσεων» ήταν ολόκληρο χτισμένο πάνω στο εφεύρημα των σημειώσεων. Αυτά τα δύο λοιπόν («4-D» και «7») ίσως να είναι και βιβλία «εργοδικά», όσο και αν ο όρος με τρομάζει με την τόση αποφασιστικότητά του. Ξέρετε, μου μοιάζει σχεδόν καταδίκη το να ανήκει κάτι μόνο σε ένα είδος, αλλά και να ’χει κατ’ ανάγκην ένα «επιστημονικό» όνομα. Στο καινούριο βιβλίο απλά χρησιμοποιώ όλους τους τρόπους που χρησιμοποίησα ώς τώρα εδώ και δεκαπέντε χρόνια εκδόσεων και εικοσιπέντε γραφής. Αλλά ημερωμένα, μαλακά. Κι είναι σαν να λέω: αυτά δεν είναι απλά τρόποι, είναι όλοι οι δρόμοι που έχω ώς τώρα μάθει για να λέω κάτι. Πάντα όμως με οδηγό μου την εξυπηρέτηση του θέματος και του κλίματος του έργου. Στο «μ_otherpoem: μόνο λόγος» όλα κινούνται με τη λογοτεχνία κατά νου, όμως –ευκτικά– προς τους ανθρώπους, όλους. 

Φωτό (και κεντρική) Πάνος Μιχαήλ

Έχει επιρροές από την ψυχαναλυτική γλώσσα το βιβλίο; Σκεφτόμουν τη λέξη «χώρα», ιδίως, και το πώς τη χρησιμοποιεί η Τζούλια Κρίστεβα (που δίνει μεγάλη σημασία στη «μάνα» ως μια οντότητα που απειλεί να μας ρουφήξει και να μας επαναφέρει σε μια προ-συμβολική κατάσταση, εκεί που είμαστε «μη-Εγώ», πριν επέλθει δηλαδή η «ονοματοθεσία», η εισαγωγή στον πατρικό κόσμο των συμβόλων και του Νόμου). Και βέβαια, «χώρα» μπορεί να είναι και η μήτρα. Δεν διαβάζω ψυχαναλυτικά βιβλία – όχι πολύ. Αυτό που λέτε έχει ενδιαφέρον. Και είναι μάλλον όπως τα λέτε. Όμως –γράφοντας– σίγουρα δεν άντλησα από την Κρίστεβα, αλλά από την προσωπική μου ψυχανάλυση, που ήδη διήρκησε και διαρκεί. Δηλαδή, το βιβλίο αυτό είναι βίωμα μεταστοιχειωμένο σε λόγο. Η ψυχανάλυση δεν μετατρέπει τον μη ποιητή σε ποιητή (υπήρξα, εύχομαι, «ποιητής» πολύ πριν από αυτήν), ούτε βέβαια χαλνά τον ποιητή απομακρύνοντάς τον –τάχα– από το τραύμα του. Απλά βοηθά τον άνθρωπο να αναγνωρίσει τις δεσμεύσεις του, και έτσι να απαγκιστρωθεί κάπως από αυτές. Άρα, ευκτικά, βοηθά και τον καλλιτέχνη στο έργο του. Είμαστε λιγότερο κουμπωμένοι, διαζευκτικοί, κόσμιοι, φοβισμένοι μετά από μια τέτοια σχέση και εμπειρία. Αυτό ίσως ενώνει έπειτα καλύτερα τους ανθρώπους.

Εξηγήστε μου τον τίτλο του βιβλίου: η Μητέρα ως ο Άλλος, με τη φιλοσοφική έννοια; Το «μόνο λόγος», που επαναλαμβάνεται σε ορισμένα από τα ποιήματα, τι ακριβώς υπαινίσσεται, πέρα από το προφανές, ότι πρόκειται για λογοτεχνικό κείμενο;Ας μη ζητούμε μια αποκλειστική εξήγηση. Τα λογοπαίγνια είναι ο σοβαρός τρόπος που έχουμε ως γλωσσικοί άνθρωποι να χειριζόμαστε τις πολυπλοκότητες και τις αμφισημίες του ατομικού και συλλογικού κόσμου μας. «Αιδώ/Εδώ», «Τείχη/Τύχη», «Είχον/Ήχον» κ.λπ. έλεγε ο Καβάφης. Παρ’ όλα αυτά, ας πω τα εξής: «Λόγος» είναι για μένα κυρίως ό,τι δεν είναι πρωταρχικά σώμα. Όμως η μητέρα είναι κυρίως σώμα και αίσθηση, όπως και μνήμη μιας παραδείσιας ένωσης. Η μνήμη αυτή είναι σωτήρια αν δεν μας εγκλωβίσει στη σωτηρία που μας υπόσχεται. Ενώ Λόγος είναι, για μένα, κυρίως ο τρόπος μας να ενηλικιωνόμαστε, και να γινόμαστε πια οι Μόνοι που θα αντέξουν να ενωθούν με τον κόσμο. Αυτοί που αντέχουν και χωρίς μια πατρίδα ή «μητρίδα» να τους περιβάλλει «προστατευτικά». Ναι, βγήκαμε από το σώμα της μητέρας μας, όμως δεν μας βλέπω να έχουμε και πολύ απεγκλωβιστεί από τη μήτρα του σώματος αυτού. Απαιτείται σταδιακά η ανάπτυξη ενός νέου «λογισμικού», λογισμού, ενός λόγου, ώστε να μάθουμε να ζητούμε και να επεξεργαζόμαστε την απόσταση. Γιατί πρώτα απεγκλωβίζεσαι και μετά αγαπάς ξανά την/τον γονιό σου, τον πρόγονό σου. Ξανά: δηλαδή γι’ αυτό που όντως είναι. Στα γενικότερα τώρα: ζητούμε από μια χώρα να μας προστατεύει σαν να είμαστε παιδιά και σώμα της. Όμως ξεχνούμε πως εμείς οι ίδιοι είμαστε η χώρα. Από μια ηλικία δικού μας σώματος και μετά, μητέρα και πατέρας, χώρα και πατρίδα, υπάρχουν κυρίως μέσα μας. Αλλά όχι ως ψυχικά σακιά, όχι ως εμπόδια, όχι ως δεδομένες παγιώσεις. Αυτό θα ήταν άδικο προς τη συνέχιση της ζωής.

Το βιβλίο αυτό γράφετε πως είναι χτισμένο γύρω από τον αριθμό 2 – εννοείτε το «εγώ» και το «εσύ»; Όλα μου τα βιβλία ποίησης είναι χτισμένα πάνω σε, ή γύρω από, έναν αριθμό. Το «μ_otherpoem: μόνο λόγος» είναι το «2». Αναφέρομαι στη σχέση μας με τον προεξάρχοντα, τον ανώτερο γεννήτορα, τον πάνω από εμάς. Σχεδόν κάθε άνθρωπος έχει ένα σύμπλεγμα, κυρίως μάλιστα με εκείνον από τους δυο γονείς που στην οικογένειά του προεξείχε. Απόλυτα ευτυχισμένες οικογένειες δεν υπάρχουν. Κι ούτε υπάρχει μικρό τραύμα. Εάν λοιπόν είμαστε τραυματισμένοι, ας μη βάζουμε το τραύμα κάτω απ’ το χαλάκι. Όσο κρύβεις κάτι, κυρίως απ’ τον εαυτό σου, διογκώνεται και σ’ εκδικείται αιφνίδια. Ας παραδεχτούμε, λοιπόν, πως εμείς οι δύο (προεξέχων γονιός και παιδί) είμαστε όντως δύο, δηλαδή ένα συν ένα, και όχι ένα. Πως δεν είμαστε ίδιοι. Οι περισσότερες τραγωδίες μας έχουν προκύψει από γιους και θυγατέρες που αποδέχονται αγόγγυστα την ταύτιση με το πατρικό ή μητρικό τους πρότυπο. Αυτή η ταύτιση τούς μετατρέπει συνήθως σε «κανέναν».

Γράφετε πως το βιβλίο «σταμάτησε τον Ιανουάριο του 2014» - όχι πως ολοκληρώθηκε. Είναι έργο εν εξελίξει, που δεν γίνεται, κατά κάποιο τρόπο, να «ολοκληρωθεί»; Η σχέση με τη μητέρα και την οικογένεια δεν γίνεται ποτέ να ειπωθεί ολόκληρη. Αυτή ναι, είναι έργο εν εξελίξει, όχι όμως και το βιβλίο. Το «μ_otherpoem: μόνο λόγος» κατέληξε σε μία μορφή, εκφράστηκε έτσι, πάει τελείωσε. Δεν πρόκειται να δείτε part II – το υπόσχομαι. Ωστόσο, με τέτοιου είδους θέματα ποτέ δεν ολοκληρώνεις. Απλά σταματάς, ώστε να μη συνεχίσεις για πάντα το ίδιο τροπάρι. Μικρή η ζωή, και τα τροπάρια λίγα. Αν είμαστε καλά, τα υπόλοιπά μου βιβλία θα μιλήσουν για αυτά τα «ίδια» αλλιώς. Προς το παρόν, παρά τη φαινομενική «σκληρότητά» του, αυτό το βιβλίο είναι στην ουσία μια πράξη ελευθερίας, συμφιλίωσης και, ναι, βαθιάς αγάπης.

Κατερίνα Αγγελάκη-Ρουκ: Αίσθημα και αμεσότητα

του Αναστάση Βιστωνίτη

πηγή: http://www.tovima.gr


Σε έναν τόμο όλο το έργο μιας από τις εμβληματικότερες ποιήτριές μας

Κατερίνα Αγγελάκη Ρουκ
Ποίηση 1963 - 2011Εκδόσεις Καστανιώτη, 2014,
σελ. 505, τιμή 20,23 ευρώ

Τον διάσημο στίχο του Μαγιακόβσκι «ο χρόνος είναι κάτι αφάνταστα μακρύ» τον διαψεύδουν με το έργο τους οι ίδιοι οι ποιητές. Ισως γιατί κανένα άλλο είδος του γραπτού λόγου δεν αντέχει στον χρόνο όσο η ποίηση. Κι όταν το έργο ενός σημαντικού ποιητή μάς προσφέρεται ολόκληρο σε έναν τόμο, διαπιστώνουμε πως στην ποίηση πρώτης γραμμής το παρελθόν, το παρόν και το μέλλον ενοποιούνται. Τέτοια είναι και η αίσθηση της διάρκειας και του παντοτινού που αποκομίζουμε. Κι αυτή την αίσθηση έχει κάποιος σε πρώτη ανάγνωση της συγκεντρωτικής έκδοσης των ποιημάτων της Κατερίνας Αγγελάκη-Ρουκ.

Δεν πρωτοτυπεί κανείς λέγοντας πως η Ρουκ ανήκει στις σημαντικότερες ελληνίδες ποιήτριες. Οι αναγνώστες το γνωρίζουν εδώ και πολλά χρόνια. Αλλά τώρα, έχοντας σε έναν τόμο και τις δεκαπέντε ποιητικές συλλογές που εξέδωσε σε μια πεντηκονταετία, διαπιστώνουμε πως η ποιήτρια εξαρχής είχε ορίσει τις συντεταγμένες του έργου της, γι' αυτό και είναι δύσκολο - και για εμένα περιττό - να αποφανθούμε ποιο βιβλίο της είναι και το καλύτερο. Απλώς προχωρώντας από την πρώτη στη δεύτερη ανάγνωση διαπιστώνουμε πως αλλάζοντας τον φωτισμό, αποκάλυπτε συνεχώς νέα επίπεδα του κόσμου της, των εμπειριών της, των ενθουσιασμών, των τραυμάτων, των βιωμάτων και των αισθήσεων που την καταλάμβαναν κάθε φορά. Με γνήσιο αίσθημα και αδιαμφισβήτητη αμεσότητα.

Η Ρουκ είναι αισθησιακή ποιήτρια - όμως δεν είναι απλώς αυτό. Γιατί γνωρίζοντας ότι από μόνο του δεν αρκεί, το προεκτείνει σε υπαρξιακό βάθος χωρίς ταυτοχρόνως η ποίησή της να χάνει τη «σωματικότητά» της. Για χρόνια πολλοί τη χαρακτήριζαν «ερωτική» ποιήτρια - και τούτο δεν είναι ψόγος, αφού η ερωτική είναι ίσως η πιο δύσκολη ποίηση. Εν τούτοις, ο ερωτισμός στη Ρουκ είναι τόσο πιο έντονος όσο εντονότερο παρουσιάζεται το ερωτικό βίωμα, κυρίως όμως οι προεκτάσεις του και η αγωνία που προκαλεί το ερώτημα πάνω στο μείζον και αιώνιο ποιητικό θέμα: της ζωής και του θανάτου. Αυτό είναι κατά βάθος η ερωτική συνομιλία. Το ίδιο και η ποιητική της μεταγραφή. Ή αν θέλετε και η αλληγορική της εκδοχή, την οποία η ποιήτρια μας προσφέρει στη συλλογή της Τα σκόρπια χαρτιά της Πηνελόπης (1977), μια από τις πιο ευτυχισμένες στιγμές της μεταπολεμικής μας ποίησης όπου συνδυάζονται αριστοτεχνικά το άμεσο βίωμα και η έμμεση γλώσσα, η αίσθηση και ο σχολιασμός, το αυτόκαι το άλλο:

«Αδειάζω, όλ' αδειάζω / τη στιγμή απ' το παρόν / και μπαίνω σ' άλλο τώρα / πηχτό κι αδιαίρετο» γράφει στο ποίημα «Ο χρόνος του ερωτευμένου» σε τούτη την εξαίρετη συλλογή. Για να καταλήξει στο σπαρακτικό τέλος του ποιήματος «Το τελευταίο φως» της ίδιας συλλογής: «Θα 'χει πεθάνει η καρδιά μου / κι ακόμα θα ζω / θα προσβλέπω στη φύση / και θα σε λέω καλοκαίρι / χωρίς μνήμη  πια / θα σε λέω ανθό, ώσπου / ο μύθος να τραβήξει / πίσω μου την κουρτίνα: / απέναντι ο άσπρος τοίχος / όλα τελειωμένα και λευκά / κι εγώ μια πατημένη κατσαρίδα».

Η Ρουκ προσβλέπει στη φύση - και η φύση κυριαρχεί στο σύνολο της ποίησής της. Την απεικονίζει στο βλέμμα της και στην εικόνα του εραστή, στην έλλειψη και στο δόσιμο, στη μήτρα του ορατού και του αοράτου όπου κατοικούν οι πιο ενδόμυχες σκέψεις και τα πιο βαθιά μας αισθήματα. Η Δημιουργία (δηλαδή ο γύρω μας κόσμος), έτσι, είναι ταυτοχρόνως ευλογία και κατάρα και η ποίηση ο τρόπος να την υμνήσουμε και να την εξορκίσουμε. Κι εδώ βρισκόμαστε μπροστά στο σπάνιο φαινόμενο αυτή την αίσθηση του ιερού της ζωής και τον φόβο του θανάτου να την αποκομίζουμε από το έργο μιας ποιήτριας που δεν θρησκεύει, ακόμη κι όταν αναφέρεται στον Θεό.

Η φύση όμως είναι ομόλογη της σωματικότητας. Πέραν τούτου, νόημα χωρίς αίσθηση στην ποίηση δεν μπορεί να υπάρξει. Είναι σαν να έχει πάρει η ποιήτρια τοις μετρητοίς τον αφορισμό του Σεφέρη πως κατά βάθος ο ποιητής έχει ένα μόνο θέμα: το ζωντανό του σώμα, γι' αυτό και γράφει στο ποίημά της «Φάνηκε και από άλλα ποιήματα», της συλλογής Ωραία έρημος η σάρκα (1996): «Το θέμα είναι ένα: / το προσωπικό σώμα / κι ο απρόσωπος χαμός του».

Εδώ χρειάζεται να προσθέσω και τον παράλληλο - και επί του προκειμένου συμβατό - αφορισμό ενός άλλου ποιητή, με τον οποίο η ίδια δεν έχει καμιά συγγένεια, του Γουάλας Στίβενς που στα Adagia του έγραφε πως «όλες μας οι ιδέες προέρχονται από τον φυσικό κόσμο. Π.χ. δέντρα = ομπρέλες». Η Ρουκ αγαπά τα δέντρα, τους κήπους, τα φυτά, τον άνεμο που επισκέπτεται τη Δημιουργία: τον αληθινό κόσμο της γέννησης και του θανάτου. «Η φύση έχει την πιο ωραία μνήμη» τιτλοφορεί ένα ποίημά της στη συλλογή Ο θρίαμβος της σταθερής απώλειας (1978) και Αδεια φύση μια συλλογή της του 1993.   

Στον φυσικό κόσμο προβάλλεται το είδωλο όχι μόνο των ατομικών της παθών αλλά και του κόσμου μέσα στον οποίο ζει, θυμάται και ονειρεύεται ψάχνοντας τις απαντήσεις σε ερωτήματα που δεν τα θέτει η ίδια και υπάρχουν από πάντα, και στα αινίγματα της ζωής που έζησε και εκείνης που θα ήθελε να ζήσει και δεν έζησε.

Πάθος και θλίψη

Θα βρούμε τη λαχτάρα και το πάθος αλλά και τη θλίψη και τη δυσθυμία, όπως στην τελευταία της ποιητική συλλογή Η ανορεξία της ύπαρξης (2011) και ειδικότερα στο ποίημα «Η ευλογία της έλλειψης» όπου γράφει: «Δεν μπορώ δεν τολμώ / ούτ' έναν άγγελο να φανταστώ γιατί εγώ / σ' άλλον πλανήτη, χωρίς αγγέλους / κατεβαίνω». Σε τούτους τους υποβλητικούς στίχους, που παραπέμπουν στη μεγάλη παράδοση των ρομαντικών, έχουμε την απίστευτη αντιστροφή: στους πλανήτες δεν κατεβαίνει αλλά ανεβαίνει κανείς. Ομως ο πλανήτης στον οποίο αναφέρεται, ο χωρίς αγγέλους, είναι το μεγάλο άγνωστο. Κι η πορεία εκεί είναι καθοδική.

Πώς ζει λοιπόν η ποιήτρια σε μεγάλη ηλικία; Ξαναζώντας μέσα από τις αναμνήσεις. Οχι τόσο ανακαλώντας τις εικόνες των περασμένων (που ποτέ δεν είναι ολοκληρωμένες), όσο παρατηρώντας τον άλλοτε αδιόρατο κι άλλοτε θαμπό φθορισμό τους. Κι η νέα αυτή ζωή, το μετείκασμα της παλαιάς, περιέχει και θλίψη και αυτοσαρκασμό και ειρωνεία, εμφανέστατα στις δύο τελευταίες συλλογές του τόμου: Στον ουρανό του τίποτα με ελάχιστα (2005) και στηνΑνορεξία της ύπαρξης, όπου η  Ρουκ απευθύνεται στον εαυτό της και λέει «επιτέλους ξέφυγες από τη φυλακή του "εγώ"». Δεν υπάρχει κανένα ας πούμε φροϋδικό περιεχόμενο εδώ. Φεύγοντας από τη «φυλακή του εγώ» θα γίνουμε μέρος της φύσης, που αδειάζει και γεμίζει καθώς οι εποχές διαδέχονται η μία την άλλη, καθώς οι αναμνήσεις είναι κι αυτές παρακολουθήματα των εποχών, ενώ το παλαιό ερωτικό βίωμα λειτουργεί ως παραβολή και προβολή της ζωής αλλά και της εκφραστικής της μεταστοιχείωσης.

Αυτογνωσία και ειρωνεία
Υπάρχουν πλήθος αυτοβιογραφικά στοιχεία στην ποίηση της Ρουκ. Κι αυτά της παιδικής της ηλικίας παρουσιάζονται ως τα πλέον αναγνωρίσιμα. Οι βιαστικοί θα έλεγαν πως το σύνολο της ποίησής της είναι αυτοβιογραφικό. Πιστεύω, ωστόσο, πως δεν είναι εξομολογητικό και παραμένει υπαινικτικό από την αρχή ως το τέλος. Αν δεν γνωρίζει κάποιος τις πραγματικές αφορμές δεν θα τις βρει στα ποιήματα. Εξάλλου, όταν μιλάμε για ποίηση οι αφορμές ελάχιστη σημασία έχουν - κι αν έχουν.

Τα βιώματα και τα περιστατικά είναι στοιχεία αυτογνωσίας. Αισθηματικής, ψυχικής και κυρίως εκφραστικής. Αν η Πηνελόπη λ.χ. ανήκει στα κυρίαρχα σύμβολά της είναι γιατί η ποιήτρια ανάγει στο πεδίο της ύψιστης, ψυχικής και σωματικής, μεταφοράς το θέμα της λαχτάρας και της αναμονής και τη στάση απέναντι στον χρόνο που μοιάζει σταματημένος, όπως το υφαντό της Πηνελόπης.

Ποιος είναι ο απών εραστής και ποιοι οι μνηστήρες; Η αληθινή ζωή παρουσιάζεται αινιγματική, και στο συμβολικό πεδίο η Πηνελόπη είναι μια μορφή πολύ πιο περίπλοκη και ενδιαφέρουσα από την Ωραία Ελένη της Σπάρτης. Ο αναγνώστης όμως μπορεί να εκλάβει την Πηνελόπη (που εμφανίζεται και σε άλλες συλλογές της Ρουκ) ως περσόνα της ποιήτριας - αλλά και οιασδήποτε άλλης σύγχρονης γυναίκας.

Οι παλαιότεροι αναγνώστες της Ρουκ έχουν τώρα σε έναν ωραίο τόμο όλο το ποιητικό της έργο. Και όσοι από τους νεότερους δεν το γνωρίζουν θα αποκτήσουν πλήρη εικόνα μιας από τις εμβληματικότερες ποιήτριές μας.

11η Διεθνής Έκθεση Βιβλίου Θεσσαλονίκης (1η μέρα: 8 Μαΐου 2014)

Πρώτη μέρα λειτουργίας
(3 μ.μ. - 9 μ.μ.)
της 11ης Διεθνούς Έκθεσης Βιβλίου Θεσσαλονίκης,
που θα διαρκέσει μέχρι την Κυριακή, 11/5.
Εξαιρετικά λίγος κόσμος
(δεν ξέρω αν λιγότερος
από τις προηγούμενες χρονιές
κατά την πρώτη μέρα).
Παρακολούθησα "στα κλεφτά"
τις εξαιρετικά ενδιαφέρουσες
παρουσιάσεις των βιβλίων
των Οζ (πατέρα και κόρης)
και Έντγκαρ Κερέτ,
και τα δύο από τον Καστανιώτη.

Από το σταντ του Εντευκτηρίου (Νο 2 στο περίπτερο 15) πέρασαν, μεταξύ άλλων, ο πρόεδρος της Εταιρείας Συγγραφέων ποιητής Δημήτρης Καλοκύρης, οι ποιητές Γιώργος Χουλιάρας, Σταύρος Ζαφειρίου, Βαγγέλης Τασιόπουλος, Κυριάκος Συφιλτζόγλου (εκ Δράμας ορμώμενος, που θα έλεγε και ο Βασίλης Καραγιάννης), οι πεζογράφοι Γιάννης Σκαραγκάς, Γιάννης Ατζακάς, Γιώργος Ξεινός, οι καθηγητές της Φιλοσοφικής Σχολής Α.Π.Θ. Γιάννης Καζάζης και Μιχάλης Χρυσανθόπουλος, ο κριτικός Δημήτρης Κόκορης, η δρ. αγγλικής λογοτεχνίας Άννα Κουστινούδη, η φιλόλογος Κρίστα Ανεμούδη-Αρζόγλου, η ψυχολόγος Βέτα Μπέσιλα, η πρώην μαθήτριά μου στο σεμινάριο του ΕΚΕΒΙ, φιλόλογος Εύη Αντωνίου κ.ά.

Με τη φίλη μου, ψυχολόγο Βέτα Μπέσιλα (αριστερά στη φωτογραφία)

και την πρώην μαθήτριά μου στο σεμινάριο διόρθωσης και επιμέλειας κειμένων

του ΕΚΕΒΙ, φιλόλογο Εύη Αντωνίου

Ως συνήθως, οι "επίσημοι" προσήλθαν για τα εγκαίνια και αποχώρησαν χωρίς να περιηγηθούν την έκθεση. Ο φερόμενος ως υπουργός Πολιτισμού Πάνος Παναγιωτόπουλος δεν παρέστη ― φημολογείται ότι μετά το κάζο των αποδοκιμασιών του στο Μέγαρο Μουσικής, προ μηνών, αποφεύγει τις δημόσιες εμφανίσεις που εγκυμονούν... κινδύνους.

Κόιντος Κικέρων: Εγχειρίδιο προεκλογικής εκστρατείας

Κόιντος Κικέρων

Οδηγός προεκλογικής εκστρατείας

Μετάφραση: Γιώργος Ν. Οικονόμου
Προλεγόμενα: Αλέξανδρος Βέλιος

Αθήνα, Ροές [σειρά micromega] 2014
80 σελ.

Κυκλοφόρησε σε αναθεωρημένη, δεύτερη έκδοση, με νέα, εκτενή και άκρως επίκαιρη εισαγωγή του δημοσιογράφου Αλέξανδρου Βέλιου (υπό τον τίτλο «Μικροπολιτικής εγκώμιον»), το βιβλίο Εγχειρίδιο Προεκλογικής Εκστρατείας του Κόιντου Τύλλιου Κικέρωνα…

Ο συγγραφέας, διακεκριμένος στρατιωτικός, νεότερος αδελφός του διάσημου ρήτορα, φιλοσόφου αλλά και πολιτικού [Μάρκου Τύλλιου) Κικέρωνα, όταν ο τελευταίος αποφασίζει να θέσει υποψηφιότητα για το αξίωμα του ύπατου της Ρώμης, αποφασίζει να τον συμβουλέψει για το πώς πρέπει να προσεγγίσει τους ψηφοφόρους (και ποιους από αυτούς), ώστε να πετύχει την εκλογή του. (Και την πέτυχε, το 63 π.Χ.!).

Ο Μάρκος Τύλλιος Κικέρων, φιλόσοφος, ρήτορας και πολιτικός 

Με ειλικρίνεια, με ωμότητα, με κυνισμό, ο Κόιντος Κικέρων περιγράφει στο κείμενο αυτό όλα τα τεχνάσματα, τα πλάγια μέσα, την υποκρισία, την προσποίηση, τις ψευδείς υποσχέσεις, την καλλιέργεια απατηλών ελπίδων που είναι το αναγκαίο (;) οπλοστάσιο μιας προεκλογικής εκστρατείας – σήμερα, όπως και 20 αιώνες πριν.

Γραμμένο το 64 π.Χ., το κείμενο αυτό, «χρηστικό» μάλλον παρά θεωρητικό, αποτελεί στην ουσία έναν πλήρη Οδηγό Μικροπολιτικής, που περιέχει συνταγές άσφαλτες ακόμη και για τους σημερινούς ψηφοθήρες.

Επιπλέον, το κείμενο αποτελεί χρήσιμη πηγή πληροφοριών για την πολιτική ζωή την εποχή του Κικέρωνα.

Το Εντευκτήριο στην 11η Διεθνή Έκθεση Βιβλίου Θεσσαλονίκης

Το Εντευκτήριο και οι Εκδόσεις Εντευκτηρίου

στη 11η Διεθνή Έκθεση Βιβλίου Θεσσαλονίκης

Συμμετέχουμε και φέτος στη Διεθνή Έκθεση Βιβλίου Θεσσαλονίκης,  8-11 Μαΐου 2014, στις εγκαταστάσεις Διεθνούς Εκθέσεως Θεσσαλονίκης / Hellexpo

Περίπτερο 15, stand 2

Σας περιμένουμε εκεί για να σας παρουσιάσουμε το νέο τεύχος του περιοδικού (Νο 102-103), μια επιλογή από παλαιότερα τεύχη του, καθώς και μερικές από τις Εκδόσεις Εντευκτηρίου αλλά και για να γνωρίσετε μερικούς από τους συγγραφείς/συνεργάτες του περιοδικού

Ώρες λειτουργίας Πέμπτη 8/5: 15.00-21.00, Παρασκευή 9/5: 10.00-21.00, Σάββατο 10/5: 10.00-22.00 & Κυριακή 11/5: 10.00-21.00

[Στα τοπία της ελληνικής ένδειας] Για Τα μηχανάκια του Μανόλη, του Γιαν Χένρικ Σβαν

του Γιώργου-Ίκαρου Μπαμπασάκη

πηγή: http://www.lifo.gr

Μυθιστόρημα. Διαβάζω Τα Μηχανάκια του Μανόλη, που υπογράφει ο Σουηδός Γιαν Χένρικ Βαν (Λουντ, 1959), ο οποίος έχει κάνει τις περιπλανήσεις του στα τοπία της ελλαδικής ένδειας. Μνήμες, καθημερινότητα, ταβέρνες, προσμονή. Σε μετάφραση της Μαρίας Φραγκούλη, από τις εκδόσεις του καλού περιοδικού «Εντευκτήριο». 

Τραγωδία στο Αιγαίο: Τουλάχιστον 22 οι νεκροί του ναυαγίου στη Σάμο

πηγή: http://lykavitos.gr

Ανεβαίνει δραματικά ο αριθμός των νεκρών από το ναυάγιο που σημειώθηκε το πρωί 4,5 ναυτικά μίλια βόρεια της Σάμου στη θαλάσσια περιοχή του Αγίου Κωνσταντίνου. Ήδη έχει γίνει η ρυμούλκηση και η ανέλκυση του δωδεκάμετρου γιοτ και έχουν μεταφερθεί οι σοροί συνολικά 22 ατόμων στο νοσοκομείο Σάμου, μεταξύ αυτών και τριών παιδιών.

Στους νεκρούς συγκαταλέγονται 12 γυναίκες, έξι άνδρες, τρία αγόρια και ένα κορίτσι.

Τραγική φιγούρα η σορός μιας γυναίκας που κρατούσε στην αγκαλιά το μωρό της την ώρα του ναυαγίου. Αν τελικά επιβεβαιωθεί η μαρτυρία των 39 διασωθέντων ότι στο σκάφος επέβαιναν 65 μετανάστες, τότε εκφράζονται φόβοι για πολύ περισσότερα θύματα.

Το σκάφος βρίσκεται στο λιμάνι Μαλαγαρίου της Σάμου, ενώ και συνεχίζονται οι έρευνες για τον εντοπισμό και των αγνοουμένων επιβατών.
Από τα ξημερώματα βρίσκεται σε εξέλιξη μεγάλη επιχείρηση του Λιμενικού.

Το γιοτ αναποδογύρισε περίπου 4,5 ναυτικά μίλια ανοιχτά του Αγίου Κωνσταντίνου στη Σάμο.
Το σκάφος στο οποίο επέβαιναν οι μετανάστες ήταν ένα σύγχρονο γιοτ με τέσσερις κυβερνήτες, ενώ ακολουθούσε δεμένη, όπως συνηθίζεται στα ιστιοφόρα, και μία μικρή λέμβος.

Η λέμβος έχει ήδη ρυμουλκηθεί στο Βαθύ, ενώ το ιστιοφόρο, με τη βοήθεια δύο ρυμουλκών, θα φτάσει στο ίδιο λιμάνι.
Εκφράζονται φόβοι ότι μπορεί να υπάρχουν και άλλοι μετανάστες εγκλωβισμένοι εντός του σκάφους.

Στην περιοχή έσπευσαν άμεσα δυο πλωτά σκάφη του Λιμενικού Σώματος, σκάφος της Frontex -το πλήρωμα του οποίου ειδοποίησε για το συμβάν γύρω στις 4 το πρωί- ένα φορτηγό πλοίο, τρία αλιευτικά σκάφη, ενώ επιχειρεί και ένα σκάφος του Πολεμικού Ναυτικού.

Νωρίτερα στην περιοχή είχε φτάσει το κρουαζιερόπλοιο «ΑΔΑΜΟΡΑ», το οποίο αποδεσμεύτηκε, ενώ το ελικόπτερο Σούπερ Πούμα αντικαταστάθηκε με ένα ελικόπτερο τύπου Σικόρσκι.

Σύμφωνα με το ΑΠΕ, οι δύτες που συμμετέχουν στις έρευνες κάνουν λόγο για εγκλωβισμένους μετανάστες μέσα στο σκάφος. Ωστόσο, για την ώρα το Λιμενικό δεν επιβεβαιώνει την πληροφορία αυτή.

Στο Λιμεναρχείο της Σάμου, έχουν μεταφερθεί 36 μετανάστες: 32 άνδρες, 3 γυναίκες και ένα παιδί, το οποίο μεταφέρθηκε σε νοσοκομείο της Αθήνας με συμπτώματα υποθερμίας. Ένας ακόμα άνδρας μεταφέρθηκε στο νοσοκομείο Σάμου για προληπτικούς λόγους.

Χάρης Λίθος: Να αντέξω την πραγματικότητα, να με αντέξει και αυτή

πηγή: http://www.savoirville.gr

Ο Haris Lithos είναι εικαστικός, ένας καταξιωμένος ζωγράφος, και μια φωτεινή προσωπικότητα. Ένας αστραφτερός άνθρωπος, που ο λόγος και το έργο του, αποτελούν τροφή για σκέψη και προβληματισμό. Κάθε μου κουβέντα με το Χάρη είναι μοναδική, επικοδομητική και με οπλίζει με δύναμη και σθένος για να αντισταθώ στην ελληνική πραγματικότητα. Όλα τα παραπάνω, μου δημιούργησαν την ανάγκη να του κάνω μερικές ερωτήσεις, και να τις μοιραστώ μαζί σας.

Τι ερεθίσματα είχατε ώστε να γίνετε εικαστικός;

Δε νομίζω ότι τα ερεθίσματα είναι που σε οδηγούν κάπου, άλλα ο τρόπος αντίληψης αυτών. ΄Ανθρωποι με τα ίδια σχεδόν ερεθίσματα έχουν πάρει εντελώς διαφορετικούς δρόμους. Δυο παιδιά για παράδειγμα μπορεί να μεγαλώσουν στην ίδια οικογένεια και το ένα να γίνει σοβαρός άνθρωπος ενώ το άλλο να γίνει Παπάς.

Τι περιλαμβάνει η καθημερινότητα της δουλειάς σας;

Η καθημερινότητα της δουλειάς μου είναι η καθημερινότητα της ζωής μου. Από τη στιγμή που θα ξυπνήσω μέχρι τη στιγμή που θα κοιμηθώ κάθε δευτερόλεπτο δουλεύω συνειδητά ή υποσυνείδητα. Κάθε δευτερόλεπτο συνειρμικά και αναπόφευκτα σε οδηγεί κάπου. Αυτό το κάπου είναι το ζητούμενο. Ακόμα και τα όνειρα που βλέπω στον ύπνο μου είναι μέρος αυτού του συνειρμού. Από τη στιγμή της γέννησης μέχρι τον θάνατό μας όλα είναι ένας συνειρμός.

Υπήρξαν δυσκολίες που να σας είχαν κάνει να αλλάξετε την απόφαση αυτή;

Οι δυσκολίες πάντα έρχονται για να επιβεβαιώσουν το πόσο σημαντική είναι η απόφαση που πήρες.

Τι απολαμβάνετε περισσότερο στη δουλειά σας: Τη διαδικασία ή το αποτέλεσμα;

Και τα δύο. Το καθένα για διαφορετικούς λόγους.

Είναι προφανές πως η ελληνική κοινωνία περνάει δύσκολες ώρες. Μπορεί η ζωγραφική, η ποίηση, η τέχνη εν γένει, να αφυπνίσει το λαό έναντι στα καθημερινά του προβλήματα;

Η τέχνη μπορεί να λειτουργήσει με πολλούς τρόπους και για πολλούς λόγους. Η αφύπνιση, όχι των Ελλήνων, αλλά του νεοέλληνα, δηλαδή της πλειοψηφίας πλέον του λαού, μέσω της σύγχρονης τέχνης είναι αδύνατον να συμβεί, τουλάχιστον όχι άμεσα. Δεν είμαι απαισιόδοξος, δυστυχώς όμως είμαι ρεαλιστής. Ο νεοέλληνας των γηπέδων και των εκκλησιών έχει έναν πολύ συγκεκριμένο τρόπο σκέψης ο οποίος έχει εκπαιδευτεί από την τηλεόραση και τα σύγχρονα κέντρα μαζικής διασκέδασης ώστε να σκέφτεται όσο το δυνατόν λιγότερο.

Θα έλεγε κανείς ότι ο σύγχρονος Έλληνας έχει απομακρυνθεί από την τέχνη. Συμφωνείτε; Αν ναι, γιατί πιστεύετε πως συμβαίνει αυτό;

Δεν έχει απομακρυνθεί από την Τέχνη. Η ποιότητα της Τέχνης που τον αφορά και τον εκφράζει όμως δεν μπορεί να του προσφέρει λύσεις στα προβλήματα του. Μέσα στα πλαίσια της Τέχνης της μουσικής για παράδειγμα μπορείς να ακούσεις ένα τραγούδι του στιχουργού Φοίβου ή ένα ποίημα του Νομπελίστα Ελύτη. Η επιλογή υπάρχει. Είναι επιλογή του καθενός το που θα ανοίξει και που θα κλείσει την ένταση ή τα αυτιά του. Οι επιλογές αυτές καθορίζουν και τη συνέχεια των πραγμάτων.

Ποια η γνώμη σας για τον έρωτα και τις επιρροές του;

Ο Έρωτας είναι οι επιρροές.

Υπάρχει σύγχρονος ‘Ελληνας που να έχει την αίγλη και το φως των αρχαίων Ελλήνων; Αν ναι ποιός; (όχι απαραίτητα εν ζωή.)

Ο καθηγητής Δημήτρης Λιαντίνης. Η Κική Δημουλά.

Ποιά η στάση η δική σας έναντι σε όσα βιώνουμε καθημερινά; Πως αντιμετωπίζετε την όλη κατάσταση;

Μπορούμε να δούμε όλο τον κόσμο σαν μια περίπλοκη και πανανθρώπινη σεξουαλική πράξη. ‘Έτσι λοιπόν, η καλύτερη στάση είναι η αντίσταση. Η αντίσταση έχει πολλές μορφές. Οι λιγότερο φανταχτερές και σιγανές μορφές συνήθως κερδίζουν σε διάρκεια. Η αντίσταση είναι ένας μακροχρόνιος και καθημερινός αγώνας. Δεν είναι μία στιγμιαία έκρηξη κάποιων ωρών ή ημερών – εκείνο λέγεται επανάσταση και για να πιάσει τόπο θα πρέπει να συνεχιστεί με συνεχή αντίσταση. Εγώ αντιστέκομαι μέσω της Τέχνης μου που δεν είναι τίποτα άλλο από κάθε δευτερόλεπτο της ζωής μου.

Ποιά είναι τα σχέδια σας για το μέλλον;

Να αντέξω την πραγματικότητα. Να με αντέξει και αυτή.

Οι αρχές δεν επιτρέπουν την είσοδο Οικολόγων Πράσινων στο κέντρο κράτησης Μόριας (Λέσβος)

πηγή: ανακοίνωση των Οικολόγων Πράσινων

Άρνηση εισόδου από τις Αρχές στο κέντρο κράτησης Μόριας

όταν τα ναυάγια στη Λέσβο συνεχίζονται αμείωτα

Ενώ αυξάνονται οι αφίξεις μεταναστών και προσφύγων, εντείνονται ταυτόχρονα τα προβλήματα στην υποδοχή, χωρίς κάποια εμφανή προσπάθεια για να υπάρξει λύση. Συγκεκριμένα, μέσα σε μία μέρα στη Λέσβο διασώθηκαν 15 άτομα στη θάλασσα και άλλα 16 άτομα στη στεριά, τα οποία ήταν αποκλεισμένα σε ένα ερημικό σημείο. Την ίδια μέρα, Πέμπτη 24 Απριλίου, εντοπίστηκαν 25 άτομα ακόμα στο χωριό Βατούσα Λέσβου. Η χωρητικότητα του κέντρου κράτησης κοντά στο χωριό Μόρια ανέρχεται σε 98 άτομα και οι πληροφορίες που είχαμε από τους ίδιους του πρόσφυγες και μετανάστες, ανέφεραν ότι τις τελευταίες εβδομάδες διέμεναν πολύ περισσότερα άτομα, τα οποία αναγκάζονταν να κοιμούνται ακόμη και στο πάτωμα. Τα κρατητήρια στα αστυνομικά τμήματα στη Λέσβο είναι ξανά ασφυκτικά γεμάτα και οι ήπιες καιρικές συνθήκες θα οδηγήσουν, κατά πάσα πιθανότητα, σε νέες αφίξεις.

Επιχειρώντας να θέσουμε τα παραπάνω υπόψη του υπεύθυνου του κέντρου κράτησης στο χωριό Μόρια και των υπευθύνων των υπηρεσιών που στεγάζει, υποβάλαμε αίτηση προκειμένου να επισκεφτούμε το κέντρο. Δυστυχώς δεν μας επιτράπηκε η είσοδος παρά το γεγονός ότι ακολουθήθηκε η ίδια τυπική διαδικασία που μας είχε ζητηθεί και στις δύο προηγούμενες επισκέψεις μας στο εν λόγω κέντρο, όπου υποβάλλαμε σχετικό αίτημα προς έγκριση. Την αντιπροσωπεία των Οικολόγων Πράσινων (ΟΠ) αποτελούσαν η υποψήφια ευρωβουλευτής Κωνσταντίνα Κοσμίδου, ο περιφερειακός σύμβουλος και υποψήφιος Αντιπεριφερειάρχης Λέσβου με τον «Οικολογικό Άνεμο», Μιχάλης Μπάκας και το μέλος της Θεματικής Ομάδας Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων των ΟΠ, Στέλιος Κραουνάκης.

Καταγγέλλουμε ως απαράδεκτη και αδικαιολόγητη την άρνηση εισόδου της αντιπροσωπείας των ΟΠ και αναρωτιόμαστε τι κρύβεται πίσω από τις σιδερένιες πόρτες που μένουν ερμητικά κλειστές. Ταυτόχρονα θέτουμε δημόσια τα ακόλουθα ερωτήματα προς το Υπουργείο Προστασίας του Πολίτη:

1. Κρατείται στο κέντρο της Μόριας αριθμός μεταναστών και προσφύγων που υπερβαίνει τη χωρητικότητα του κέντρου (98 άτομα) τις τελευταίες εβδομάδες;
2. Υπάρχει σοβαρό πρόβλημα με τα υδραυλικά συστήματα σε δύο κοντέινερ εδώ και μήνες που κάνει την διαβίωση στα συγκεκριμένα κοντέινερ εξαιρετικά προβληματική;
3. Ποια ήταν η ιατρική αντιμετώπιση των διασωθέντων στη θάλασσα που μεταφέρθηκαν στο κέντρο κράτησης Μόριας την Πέμπτη 24 Απριλίου; Σύμφωνα με πληροφορίες από τους ίδιους τους μετανάστες που για να διασωθούν έπρεπε να δώσουν πολύωρο αγώνα με τα κύματα, δεν παραπέμφθηκε κανείς στο νοσοκομείο, ενώ υπήρχε ανήλικο παιδί ανάμεσα τους.

Η υποψήφια Ευρωβουλευτής Κωνσταντίνα Κοσμίδου, δήλωσε: «Το Δουβλίνο III δεν εξυπηρετεί τα συμφέροντα της Ελλάδας, αλλά τα συμφέροντα των άλλων χωρών μελών της Ε.Ε. Η κοινή μεταναστευτική πολιτική είναι η μόνη διέξοδος για την Ε.Ε. και τη χώρα μας, που θα πρέπει όμως να χαρακτηρίζεται από σαφήνεια, διαφάνεια και δικαιοσύνη και να στοχεύει στην προώθηση της νόμιμης μετανάστευσης. Επιπλέον, πρέπει να κατοχυρωθεί η δίκαιη μεταχείριση των υπηκόων των χωρών εκτός ΕΕ. Η ένταξη, είναι το κλειδί της επιτυχημένης μετανάστευσης, ως αμφίδρομη όμως διαδικασία, που προϋποθέτει τη συμμετοχή των μεταναστών στη κοινωνική συνοχή της χώρας, με πλήρη σεβασμό στην πολυμορφία και τη διαφορετικότητα».

Περιφερειακή Οργάνωση Βορείου Αιγαίου των Οικολόγων Πράσινων και

Θεματική Ομάδα Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων των Οικολόγων Πράσινων

Λούις Μακνής, Les Sylphides (μετάφραση: Κλείτος Κύρου)

Στις 26 Σεπτεμβρίου 2003, το Εντευκτήριο συνδιοργάνωσε, μαζί με την ΙΣΤ΄ Εφορία Πρϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων τη «Βραδιά Ευρωπαϊκής Ποίησης» στο ωδείο της Αρχαίας Αγοράς Θεσσαλονίκης.
Η Ρούλα Αλαβέρα διάβασε Λόρδο Βύρωνα· ο Βασίλης Αμανατίδης Έντουαρντ Ληρ· ο Τάκης Βαρβιτσιώτης Ραφαέλ Αλμπέρτι και Στεφάν Μαλαρμέ· ο Δημήτρης Δημητριάδης Ρενέ Σαρ· η Μαρία Καραγιάννη Ρότζερ Μαγκάφ και Ουίλλιαμ Μπάτλερ Γέητς, η Μαρία Κέντρου-Αγαθοπούλου Ζωή Καρέλλη, ο Ξενοφών Κοκόλης στιχάκια του φλαμένκο, ο Γιώργος Κορδομενίδης Αρθούρο Ρεμπώ, ο Κλείτος Κύρου Λιούις Μακνής, ο Μάρκος Μέσκος Άννα Αχμάτοβα, ο Πρόδρομος Χ. Μάρκογλου Δ. Π. Παπαδίτσα, ο Πάνος Τζώνος Ερνστ Γιαντλ, ο Κάρολος Τσίζεκ Γκυγιώμ Απολλιναίρ, Εουτζένιο Μοντάλε και Γίρζι Όρτεν, ο Τάσος Χατζητάτσης Βέρνερ Στινγκλ.

Έλα, θα κάνουμε μπανάνα

του Τάκη Καραγιάννη

πηγή: www.protagon.gr

«Λίζα, θα ‘ρθεις; Θα κάνουμε μπανάνα», έλεγε ο Λέλος στην προ ετών χυδαία διαφήμιση του 11880. Η μπανάνα* είναι, ίσως, το πιο παρεξηγημένο φρούτο. Ενώ περιέχει πηκτίνη, βοηθώντας στην πέψη, ενώ είναι εξαιρετική πηγή βιταμινών και έχει μεγάλη περιεκτικότητα σε κάλιο, συνδράμοντας στην καλύτερη λειτουργία των νευρώνων του εγκεφάλου, χρησιμοποιείται κατά κόρον από ανεγκέφαλους για πειράγματα ρατσιστικού περιεχομένου.

Το Σαββατοκύριακο, Ισπανός οπαδός πέταξε μια μπανάνα στον Ντάνιελ Άλβες, ο παίκτης της Μπαρτσελόνα δεν πτοήθηκε και πριν συνεχίσει στον αγώνα την έφαγε μπροστά στην κερκίδα. Μέσα σε 24 ώρες, η Βιγιαρεάλ, ομάδα που υποστήριζε ο δράστης, τον εντόπισε και τον τιμώρησε με δια βίου αποκλεισμό από τους εντός έδρας αγώνες της. Πριν μερικές μέρες, στην Τούμπα, οπαδός του ΠΑΟΚ έκανε το ίδιο σε παίκτη του Ολυμπιακού. Η ΠΑΕ της Θεσσαλονίκης υποστήριξε μέσω του υπευθύνου ασφαλείας της πως ο κόσμος ήταν από νωρίς στο γήπεδο και κάποιος την είχε μαζί του για να την φάει, επειδή πεινούσε. Ξεπεσμός. Μην έχετε απαιτήσεις, όμως, για κάτι διαφορετικό. Στη χώρα που γονείς περνούν το κόκκινο φανάρι και στη θέση του συνοδηγού κάθεται το παιδί τους χωρίς ζώνη, δεν μπορείς να περιμένεις αυτοκριτική και ανάληψη ευθυνών σε τέτοια «λεπτά» θέματα.

Έχουν γίνει και χειρότερα. Έχουν πεταχτεί ολόκληρα τσαμπιά, έχουν κουνηθεί άπειρες κίτρινες φουσκωτές κούκλες στο σχήμα της για να πικάρουν αντιπάλους στα γήπεδα. Έτσι είναι η ζωή, θες να βρίσεις και να μειώσεις τον άλλον για το χρώμα και την καταγωγή του και καταλήγεις εσύ να συμπεριφέρεσαι χειρότερα από τον πίθηκο τον οποίο επικαλείσαι. Γιατί, στο τέλος της ημέρας, μένει η αντίδραση. Λογικά θα έχετε δει στα social media τη μόδα με τις μπανάνες. Ο Σουάρες, ο Νεϊμάρ, όλο και περισσότεροι ποδοσφαιριστές εμφανίζονται να τρώνε το φρούτο σε ένδειξη συμπαράστασης στον Άλβες. Ακόμη και ο Ιταλός πρωθυπουργός. Ακόμη και η εφημερίδα Marca άλλαξε το λογότυπό της.

Ο διαδικτυακός ακτιβισμός δεν φτάνει. Η μάχη κόντρα στον ρατσισμό πρέπει να είναι διαρκής και απαιτεί υπομονή και επιμονή. Ευγένεια και χιούμορ, αυτοσαρκασμό και πάθος. Πολύ πάθος. Δοκιμάστε να κάνετε με τρένο το Θεσσαλονίκη-Αθήνα, ή και τούμπαλιν, με το απλό δρομολόγιο, το βραδινό. Πολύς κόσμος, ετερόκλητο πλήθος, φτηνό εισιτήριο. Έλληνες, Ρώσοι, Κοσοβάροι, Ιρανοί, Πακιστανοί, Αλβανοί, Βούλγαροι, γύφτοι, Ρουμάνοι, άντρες, γυναίκες, παιδιά, στρατιώτες, χασικλήδες. Είναι ο καλύτερος τρόπος να τεστάρετε τις αντοχές σας απέναντι στον ρατσισμό. Θα τον βρείτε παντού. Από τα βλέμματα του διπλανού και τα λόγια του μπροστινού σας, μέχρι τις δικές σας σκέψεις.

Υ.Γ: Την ίδια ώρα, στο ΝΒΑ, ιδιοκτήτης ομάδας τιμωρείται με ποινή αποκλεισμού και βαρύ χρηματικό πρόστιμο για ρατσιστικές δηλώσεις. Ουσιαστικά, εξωθείται στην πώληση της ομάδας και στην αποχώρησή του από το χώρο του μπάσκετ, με τους παίκτες όλων των ομάδων να τον καταδικάζουν. Μηδενική ανοχή.