ΕΝΤΕΥΚΤΗΡΙΟ περιοδικό / εκδόσεις / εκδηλώσεις

8.9.15

Τι συνδέει τα εννέα παιδιά της φωτογραφίας που έχουν ντυθεί στα άσπρα; Ο πιο μικρός στο τέλος καταγγέλθηκε ως πατροκτόνος....

Το κείμενο και η φωτογραφία είναι της συγγραφέως Παυλίνας Παμπούδη και δημοσιεύτηκε από την ίδια στη διαδικτυακή ομάδα «Οι πρόγονοί μας». Περιγράφει την αληθινή ιστορία της μητέρας της Ηρώς Μάλλιου και των οκτώ αδελφιών της, που την έγραψε στο μυθιστόρημα «Χάρτινη Ζωή» (Εκδόσεις: Ροές). Διαβάστε τι απέγιναν τα παιδιά της φωτογραφίας.

ΤΑ ΕΝΝΙΑ ΠΑΙΔΙΑ ΕΦ’ ΕΝΟΣ ΖΥΓΟΥ, ΣΤΑ ΑΣΠΡΑ

Πρώτη η Σωτηρία, τα καινούργια της στηθάκια.
Κάτω απ’ την αφράτη μπλούζα με το κέντημα.

Χαμογελάει δύσπιστα. (Θάνατος από σηψαιμία.)

Μετά, ο Τάκης. Μικρός κύριος. Με θερινό λευκό κοστούμι

Παντελόνι ώς τα γόνατα. Ανέκφραστος.

(Θα ερωτευτεί την Κρέουσα, θ’ αυτοκτονήσει.)

Τρίτος, ο Γιάννης. Με χωρίστρα,

Βλοσυρός. (Μια μέρα, θα περάσει τραίνο από πάνω του.)

Πίσω του η Κατερίνα. (Εγκεφαλικό.)

Δαιμονική, αγγελική, ωραία.

Ύστερα, η Χαρίκλεια. Η άσπρη της ποδιά ριχτή,

Με τον ωμίτη και τις σούρες
Κρατά χαμηλωμένο το κεφάλι.

(Ώς το έσχατο γήρας λάθρα βιώσασα.)

Έκτη, με ύφος πεισμωμένο, η Ηρώ.

Κοιτάζει τον φακό.

(Κοιτάζω κι εγώ από μέσα, κοιτάζουν

Και τ’ άλλα, τα θνησιγενή.)

Πίσω, κρατώντας τη απ’ τη μέση, ο Λέανδρος.

Με άσπρα ναυτικά. (Κι οι δυο τους,

Βαφτισμένοι απ’ τον αλαφροίσκιωτο.

Σε βίο πεζό ταμένοι, κι αναίτιο.)

Προτελευταία, η Πηνελόπη, με κορδέλες κι ακκισμούς.

Κανέναν δεν θα περιμένει αυτή ξυφαίνοντας τις μέρες της.

(Μετά απ’ τον γιο της θα πεθάνει-

Ουρία. Σαν από κοκεταρία, μην την δει ατημέλητη)

Στην άκρη της ουράς, ο πιο μικρός. Κλαμένος.

Με την ποδίτσα του και τις φουφούλες του.

(Αυτόν θα καταγγείλουν πατροκτόνο τα αδέρφια του)

Αυτός ο πιο μικρός – με τον λειψό τον κλήρο

Ο Νικοντίνος, βαφτισμένος απ’ τον βασιλέα.

Καμία μνεία άλλη. Χωρίς ίχνη.

(Το εφτασφράγιστο το μυστικό, στους τάφους τους.)

Η Παυλίνα Παμπούδη γεννήθηκε στην Αθήνα, όπου ζει και εργάζεται. Η καταγωγή της είναι από το Ηράκλειο Κρήτης και τη Χαλκίδα. Τελείωσε τη Φιλοσοφική Σχολή Αθηνών (τμήμα Ιστορικό-Αρχαιολογικό) και παρακολούθησε μαθήματα μαθηματικών και ζωγραφικής. Μέχρι σήμερα έχει εκδώσει 15 ποιητικές συλλογές, τρεις συλλογές διηγημάτων, 40 βιβλία δήθεν για παιδιά και έχει μεταφράσει L. Carroll, A.A. Miln, Ch. Dickens, T.S. Eliot, R.L. Stevenson, Α. Τσέχωφ, Π. Γιερσώφ κ.ά. Έχει γράψει επίσης πολλά τραγούδια, καθώς και μερικά σενάρια για το ραδιόφωνο και την τηλεόραση.

Για το βιβλίο «Χάρτινη Ζωή» (από το οπισθόφυλλο του βιβλίου)

Η ιστορία δυο μεγάλων οικογενειών που πορεύονται σύριζα στην Ιστορία, περνάνε όλα τα δεινά του τόπου και αναλώνονται σε παράλληλους, ενδοοικογενειακούς εμφύλιους. Στην εξέλιξη παρεμβάλλονται έγγραφα δημόσια και ιδιωτικά, επιστολές, ερωτικά γράμματα, δημοσιεύσεις, σημειώματα, σημειώσεις:

Τα γραπτά ντοκουμέντα μένουν για πάντα εμβόλιμα στον θάνατο και οι ζωντανοί άνθρωποι εμβόλιμοι στη χάρτινη ζωή τους.

Συνεχείς εναλλαγές ασπρόμαυρης και χρωματιστής, «φανταστικής» και «πραγματικής» πραγματικότητας, συνθέτουν το παράξενο παζλ με τα χαμένα και τα περισσευούμενα κομμάτια, που είναι, ταυτόχρονα, κι ένα ιδιωτικό χρονικό του αιώνα στην Ελλάδα....

Το κείμενο και η φωτογραφία είναι της συγγραφέως Παυλίνας Παμπούδη και δημοσιεύτηκε από την ίδια στην διαδικτυακή ομάδα «Οι πρόγονοί μας». Περιγράφει την αληθινή ιστορία της μητέρας της Ηρώ Μάλλιου και των οκτώ αδελφιών της που την έγραψε στο μυθιστόρημα «Χάρτινη Ζωή» (Εκδόσεις: Ροές). Διαβάστε τι απέγιναν τα παιδιά της φωτογραφίας....

Διαβάστε όλο το άρθρο: http://www.mixanitouxronou.gr/ti-sindei-ta-ennea-pedia-tis-fotografias-pou-echoun-ntithi-sta-aspra-o-pio-mikros-sto-telos-katangelthike-os-patroktonos/

5.9.15

Αϊλάν, από τη ζωή στο σύμβολο

του Νίκου Κωνσταντάρα
πηγή: http://www.kathimerini.gr

Φωτογραφίες: Βλάσσης Χρυσόπουλος

πηγή: http://www.demotix.com

Πριν μάθουμε το όνομά του και ότι μαζί του πνίγηκαν ο πεντάχρονος αδελφός του Γκαλίπ και η Ζαχίμ, η 27χρονη μητέρα τους, ο μικρός Αϊλάν Κούρντι πρόλαβε να γίνει σύμβολο της τραγικής εξόδου των Σύρων και της επικίνδυνης αναζήτησης ασφάλειας στην Ευρώπη. Η φωτογραφία του τρίχρονου αγοριού απέκτησε αμέσως το βάρος εικόνων που χαράζονται στη μνήμη, που εκπροσωπούν κάτι μεγαλύτερο απ’ όσα δείχνουν, που αλλάζουν καρδιές και πολιτικές. Τα σύμβολα δίνουν πρόσωπο και μορφή στην τραγωδία. Ο θάνατος τα γεννά και όσο πιο οικεία μας φαίνονται, και όσο πιο παράταιρος ο συσχετισμός τους με τη φρίκη, τόσο πιο ισχυρά γίνονται. Ο μικρός Αϊλάν Κούρντι έγινε το παιδί όλων μας, το παιδί που κοιμάται μπρούμυτα στον καναπέ ή στο χαλί του σαλονιού, αποκαμωμένο από το παιχνίδι, φορώντας ακόμη τα ρούχα και τα παπούτσια του. Μόνο που το πρόσωπο του Αϊλάν είναι χωμένο στην υγρή άμμο, τα κύματα σκουντάνε το άψυχο κορμί. «Τη στιγμή που τον είδα... πέτρωσα από τον φόβο μου» είπε η φωτογράφος Νιλουφέρ Ντεμίρ. «Το μόνο που μπορούσα να κάνω ήταν να αφήσω την κραυγή του να ακουστεί». Με την πράξη αυτή, νωρίς το πρωί της Τετάρτης, η φωτορεπόρτερ του τουρκικού πρακτορείου Dogan, μετέδωσε στον κόσμο τη φρίκη που η ίδια ένιωσε, κατέγραψε το σημείο όπου γεγονότα που μας φαίνονται μακρινά και «ξένα» γίνονται υπόθεσή μας και απαιτούν λύσεις.

Ο Αϊλάν έγινε το δικό μας παιδί, για το οποίο πάντα ανησυχούμε. Εγινε το πρόσωπο ενός λαού που σκορπά από τη φλεγόμενη χώρα του, μετατράπηκε σε σύμβολο της βαρβαρότητας του πολέμου στη Συρία αλλά και της αδιαφορίας των Ευρωπαίων. Στην απώλεια μιας ζωής μπορούμε να κατανοήσουμε τι συμβαίνει σήμερα γύρω μας, το δράμα των προσφύγων και μεταναστών, των ηττημένων σε όλο τον κόσμο, σε όλη την Ιστορία. Στην «Εκάβη», ο Ευριπίδης παρουσιάζει τον Πολύδωρο, τον μικρότερο γιο του Πριάμου, πνιγμένο από τον υποτιθέμενο προστάτη του όταν η Τροία έπεσε. Ο θάνατος του παιδιού πάντα φέρει τη δύναμη του βίαιου, του αφύσικου, του αμείλικτου, του απάνθρωπου – επειδή θέλουμε να πιστεύουμε ότι υπάρχει «ανθρωπιά», ότι κάποια δικαιοσύνη επηρεάζει τη ροή των πραγμάτων. Ο «άδικος» θάνατος μικρών και μεγάλων, μαχητών και πολιτών, όμως, είναι η μοίρα των ανθρώπων. Μαζί με τον Αϊλάν χάθηκαν άλλοι 11 από την ίδια βάρκα.

Τουλάχιστον 2.500 άνθρωποι πνίγηκαν στη Μεσόγειο φέτος στην προσπάθεια να περάσουν προς την Ευρώπη. Από την Τετάρτη το πρωί (όταν βρέθηκε ο Αϊλάν) έως την Πέμπτη το πρωί, το ελληνικό Λιμενικό περισυνέλεξε 751 ανθρώπους σε 19 σημεία μεταξύ Τουρκίας και νησιών μας. Φέτος, πάνω από 230.000 είχαν ήδη περάσει στην Ελλάδα, από 17.500 όλο το 2014. Και να μη συμφωνούμε με τη δημοσίευση της φωτογραφίας, με την «αντικειμενοποίηση» και «εμπορευματοποίηση» του Αϊλάν, το ξεβρασμένο από τη θάλασσα κορμάκι του γίνεται το μέτρο με το οποίο βλέπουμε το μέγεθος της αγωνίας ενός ολόκληρου λαού. Μετράμε και την εγκληματική αμηχανία μιας ανθρωπότητας που αντί να δημιουργεί «γέφυρα» για την ασφαλή έξοδο των Σύρων, περιμένει να δει τι θα κάνει με τους επιζήσαντες.

[Η εικονογράφηση προστέθηκε από το Εντευκτήριο]

4.9.15

Ο Θανάσης Νιάρχος για την «Όζα ροζ» της Καίτης Στεφανάκη

φωτογραφία: Σάκης Καρακασίδης

του Θανάση Θ. Νιάρχου

πηγή: www.tanea.gr

Μυστική συμφωνία, βαθιά στο υπόγειο της μνήμης

Οι δώδεκα μικρές ιστορίες της Καίτης Στεφανάκη μπορεί να αφήνουν ανικανοποίητη την αναγνωστική βουλιμία, οι ίδιες όμως είναι εξαιρετικά πλήρεις

Αντιφατικά αισθήματα προκαλεί η ανάγνωση των δώδεκα σύντομων πεζών της Καίτης Στεφανάκη, που με τον τίτλο Όζα ροζ κυκλοφόρησαν πρόσφατα από τις εκδόσεις του Εντευκτηρίου. Αντιφατικά, με την έννοια πως όσο και αν θα δικαιολογούσαν ως θέματα μια παφλαστική, καταιγιστική γραφή και ένα άπλωμα εκ των πραγμάτων συναρπαστικό, τώρα περιορίζονται σε μια λιτότητα που αφήνει ανικανοποίητη την αναγνωστική βουλιμία ― κάτι που το ίδιο το βιβλίο έχει καλλιεργήσει.

Οι εποχές βέβαια αλλάζουν, φαντάζεται όμως κανείς τι θα γινόταν στα χέρια του Γιώργου Ιωάννου το εξαιρετικό, έτσι ή αλλιώς, σύντομο πεζό της Στεφανάκη με τον τίτλο «Μήπως βουνό, Ηλία;», με κεντρικό πρόσωπο βέβαια τον ίδιο τον Ηλία, αλλά και τη Γερμανίδα μητέρα του, που το ’σκασε με έναν βαρβάτο Τούρκο, τον πατέρα του να χειρίζεται τη μηχανή προβολής στον κινηματογράφο όπου δούλευε και τη γιαγιά του από τις Σέρρες να φροντίζει για την τήρηση των κανόνων της ηθικής, όπως τους είχε μεταλαμπαδεύσει από τα βουνά των Σερρών στον χώρο της σημερινής τους διαβίωσης ― μια ρομαντική πόλη του Ρήνου.

Θα είχαμε μια πρόγευση παγκοσμιοποίησης από τον δημιουργό της Σαρκοφάγου, με την εμμονή στα φυλετικά χαρακτηριστικά να παράγει τη συγγραφική έκρηξη, ενώ στη Στεφανάκη την υποκαθιστά μια ενδοσκόπηση στα άδυτα της ίδιας της αφηγήτριας. Χωρίς να παραθεωρούμε την ύπαρξη στο ίδιο αυτό πεζό μιας παρατήρησης είκοσι τεσσάρων συγγραφικών καρατίων: ότι ο λυγισμένος λαιμός του Ηλία, προκειμένου να βλέπει στη στοά ενός πορνοσινεμά, χωρίς να τον αντιλαμβάνεται η γιαγιά του, τις επίμαχες φωτογραφίες, του είχε εδραιώσει μια στρεβλή οπτική γωνία όσον αφορά τις γυναίκες. Χωρίζονταν δηλαδή αυτές σε άγιες και αγνές δυνάστριες, όπως η γιαγιά του, και σε ξετσίπωτες και κολασμένες, όπως η εξαφανισμένη μάνα του.

Τόσο όμως για τις μνήμες του Ηλία, που φαίνεται να τις χειρίζεται για λογαριασμό της η αφηγήτρια της ιστορίας του, όσο και για τις μνήμες των ηρώων της σε όλα της τα πεζά, η Στεφανάκη πρωτοτυπεί κατά τούτο: Η μνήμη ως πραγματικότητα φαίνεται να κινείται διστακτικά, περίσκεπτα, σαν να ορθώνει ένα φράγμα ανάμεσα στην ίδια και στα περιστατικά που θα ήταν δυνατόν να την κατακλύσουν. Με μοναδικό θα έλεγες σκοπό να περιορίσει την επικράτεια ενός τραύματος που συνδέεται ακόμη και με τη φαινομενικά πιο ανώδυνη αναπόληση. Μνήμη και τραύμα συνιστούν δύο αλληλοτροφοδοτούμενες πηγές, χωρίς όμως η εμβάθυνση στη μία να προϋποθέτει και μια αντίστοιχη καταβύθιση στην άλλη. Σαν να έχουν έρθει σε μια μυστική συμφωνία ανάμεσα τους, η μνήμη να σεβαστεί το τραύμα χωρίς να επιδιώξει να το εξαντλήσει, το δε τραύμα να βοηθήσει τη μνήμη να γίνει ακόμη πιο πρωτότυπη, αν είναι δυνατόν αναντικατάστατη.

Κάτι το ακατάδεχτο όμως, από πλευράς της συγγραφέως, κάνει συχνά σε ένα κείμενο τεσσάρων σελίδων, όπως για παράδειγμα το πεζό «Πολύ σαντιμένταλ μαντάμ», να συμπλέκονται ή να συνωθούνται θέματα που θα αποτελούσαν το υλικό για τέσσερα συνολικά αφηγήματα, καθώς τώρα αδυνατείς να αντιληφθείς πού ακριβώς εστιάζεται το βάρος του αφηγήματος: Μήπως στο υπόγειο όπου κατεβαίνει και ζωγραφίζει τους εφιάλτες της η «μαντάμ», μήπως στο σχίσιμο του σώματος της ή της μορφής της στα δύο, μήπως στην απέραντη θάλασσα που ως αρχέγονη μήτρα την περικλείει στοργικά ή μήπως στο αγκίστρι του ορθού λόγου που ταλαιπωρεί την τρυφερή της σάρκα και την τραβάει στη στεριά;

Φαίνεται να πιστεύει η Στεφανάκη πως αν η σχετικά κρυπτική γραφή πολλαπλασιάζει τα ερωτήματα, ταυτόχρονα δυναμώνει και κάνει αδιαμφισβήτητες τις απαντήσεις που μπορούν να τους δοθούν, όχι μόνο στον χώρο της συγγραφής αλλά και σε εκείνον της ζωής. Απόδειξη, το προτελευταίο πεζό του βιβλίου της, «Ανεπαρκής αφήγηση σε μέρη δύο», που μας κάνει να συνυπογράφουμε την πίστη της αυτήν.

Η 64χρονη Καίτη Στεφανάκη κατάγεται από το Ρέθυμνο και είναι ιστορικός της τέχνης, καθηγήτρια της γερμανικής γλώσσας και μεταφράστρια. Τα διηγήματά της χαρακτηρίζονται «μικροί επίλογοι στην ερωτική ανάμνηση, ιατορίες για δυσδιάκριτα τραύματα και μεγάλες απώλειες αγαπημένων και προδομένων».

Καίτη Στεφανάκη

Όζα ροζ

Μικρά πεζά

Θεσσαλονίκη

Εκδόσεις Εντευκτηρίου 2015

80 σελ.

τιμή: 9,00 ευρώ

ISBN 978-960-7568-39-7

Πέθανε η εκδότρια του «Κέδρου» Κάτια Λεμπέση

Ανακοινώθηκε πριν από λίγο ο θάνατος της Κάτιας Λεμπέση, εκδότριας του «Κέδρου», μετά από πολύχρονο αγώνα κατά του καρκίνου.

Η Κάτια Λεμπέση γεννήθηκε στην Αθήνα το 1948. Σπούδασε Εκπαίδευση στο Goddard College στο Vermont της Αμερικής (ένα προοδευτικό πανεπιστήμιο με οικολογικό προσανατολισμό).

Στη μεταπολίτευση ενεργοποιήθηκε στο αυτόνομο γυναικείο κίνημα. Ίδρυσε τις Εκδόσεις Κύτταρο που εξέδωσαν τα πρώτα φεμινιστικά βιβλία στην Ελλάδα. Το 1985 απέκτησε τις Εκδόσεις Κέδρος τις οποίες διηύθυνε μέχρι τον θάνατό της, μαζί με τον σύζυγό της, Βαγγέλη Παπαθανασόπουλο.

Το Εντευκτήριο εκφράζει τα συλλυπητήριά του στην οικογένειά της και στην ευρύτερη "οικογένεια" του Κέδρου.

3.9.15

Τζόναθαν Φράνζεν: Nέο μυθιστόρημα, υψηλές προσδοκίες

του Νίκου Βατόπουλου

πηγή: http://www.kathimerini.gr

Σε ένα πρόσφατο άρθρο του στους New York Times (31.08.15), ο Στίβεν Κινγκ σχολιάζει τη μεγάλη παραγωγή τίτλων από ορισμένους συγγραφείς. Ο ίδιος έχει εκδώσει 55 μυθιστορήματα «γιατί δεν μπορούσε να κάνει αλλιώς». Θα ανατιναζόταν ο εγκέφαλός του από τη μεγάλη πίεση... Και ο Φράνζεν; Τον αναφέρει με επαίνους ως καλό παράδειγμα συγγραφέα που εκδίδει όταν έχει κάτι πλήρες και ολοκληρωμένο. Τον συγκρίνει δε, σε ποιότητα, με την ακόμη πιο ολιγογράφο Ντόνα Ταρτ. Και ο Φράνζεν και η Ταρτ γράφουν, ωστόσο, ογκώδη μυθιστορήματα, με μεγάλες φιλοδοξίες και διεθνές κοινό. Δεν ξέρω αν ο Φράνζεν έχει διαβάσει Ταρτ και η Ταρτ, Φράνζεν. Πάντως, ο Φράνζεν μετά το 2011, όταν αποφάσισε να αλλάξει βαθμίδα στη λογοτεχνική ελίτ, παραδίδει σχεδόν ένα βιβλίο τον χρόνο.

Το νέο μυθιστόρημα του 56χρονου, πλέον, Τζόναθαν Φράνζεν, με τίτλο «Purity» κυκλοφόρησε στα αγγλικά προχθές. Πριν εκδοθεί καν, είχε πυροδοτήσει και πάλι άρθρα για το «μεγάλο αμερικανικό μυθιστόρημα», και οι προπωλήσεις στο amazon ήταν, φυσικά, ψηλά. Ο Φράνζεν, για λόγους σύνθετους και όχι πάντα φωτεινούς, έχει φίλους και εχθρούς. Οι συχνά υπερβολικές αναφορές του Τύπου που τον συνδέουν με την αναγέννηση του αμερικανικού μυθιστορήματος και τον παρουσιάζουν ως ανανεωτή της μεγάλης παράδοσης του 19ου αιώνα ακούγονται συχνά κούφιες και έχουν ενίοτε αρνητικές επιδράσεις. Ωστόσο, η αλήθεια είναι ότι ο Φράνζεν χτίζει κόσμους περίπλοκα αρχιτεκτονημένους με τη ναρκισσιστική φιλοδοξία να αφηγηθεί εσωτερικά δράματα σε αχανές όσο και πυκνό σκηνικό σύγχρονης ιστορικής τοιχογραφίας. Στο «Purity», η ηρωίδα λέγεται Πιπ (όπως ο ήρωας του Ντίκενς στις «Μεγάλες Προσδοκίες») και είναι στο επίκεντρο μιας πολυεπίπεδης οικογενειακής σάγκας που απλώνεται από τις ΗΠΑ και τη Βολιβία ώς την Ανατολική Γερμανία πριν από την πτώση του Τείχους. Ο Φράνζεν είναι από τους λίγους σύγχρονους συγγραφείς που θεωρούνται πρώτης ποιότητας και κινούνται στην αγορά με όρους μαζικής λογοτεχνίας.

Νέοι τίτλοι
Ο νέος Φράνζεν ανοίγει, στην ουσία, τη λογοτεχνική σεζόν μαζί με πολλούς ακόμη νέους τίτλων μεγάλων ονομάτων. Νέο μυθιστόρημα αναμένεται τον Νοέμβριο από τον Τζον Ιρβινγκ («Avenue of Mysteries»), ενώ το νέο βιβλίο της Μάργκαρετ Ατγουντ θα κυκλοφορήσει στα τέλη του μήνα («The Heart Goes Last»). Ο Aντονι Χόροβιτς (που γράφει νέες ιστορίες με τον Σέρλοκ Χολμς) μόλις έβγαλε έναν νέο Τζέιμς Μποντ («Trigger Mortis»), χρησιμοποιώντας ανεκμετάλλευτο υλικό που είχε αφήσει ο Ιαν Φλέμινγκ. Ο Γουίλιαμ Μπόιντ έχει αυτόν τον μήνα ένα νέο μυθιστόρημα με τίτλο «Sweet Caress», με ηρωίδα τη φωτογράφο Armory Clay και τις περιπλανήσεις της από τα τέλη των 20s ώς τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Στις 10 Σεπτεμβρίου κυκλοφορεί και το νέο μυθιστόρημα του Σεμπάστιαν Φοκς «Where My Heart Used to Beat».